Ailesel-Kalitsal-ve-Sporadik-Kanserde-siklikla-karistirilan-kavramlar

Ailesel, Kalıtsal ve Sporadik: Kanserde sıklıkla karıştırılan kavramlar

Yazı Boyutu:
Küçült
Sıfırla
Büyült

Kanser hastalığı için en çok karmaşa yaratan konulardan biriside kanserin kalıtsal bir hastalık olarak görülmesidir. Önemle vurgulamak gerekir ki “kanser, hücresel seviyede genetik bir hastalıktır”. Vücudumuzun normal fonksiyonlarını yerine getirmesinden sorumlu genlerde meydana gelen hasarların birikmesi sonucu hücrelerimiz kontrolsüz olarak çoğalmaya başlar ve yavru hücrelere bu bozuk genleri aktarılar. Ancak bu tüm kanserlerin kalıtsal bir hastalık olduğunu göstermez.

İnsanın gen haritasının çıkartılmasıyla birlikte yapılan araştırmalarda kanser oluşumuna neden olan hasarların (mutasyonların) çoğunun vücut hücrelerinde meydana geldiği bulunmuştur. Yani, bu hasarlar kalıtım yoluyla yavru döllere geçmez. Ancak az da olsa üreme hücrelerinde meydana gelen mutasyonlar yavru döllere geçer ve kanser riskini artırıcı yönde etki yapar.

Kanserleri genetik açıdan inceleyecek olursak 3 ana gruba ayırırız.

1. Sporadik kanserler
2. Ailesel Kanserler
3. Kalıtsal kanserler

Sporadik kanserler

Sporadik kanserler çevre etkisiyle ortaya çıkar ve tüm kanserlerin yaklaşık olarak yüzde 80’ini oluştururlar. Bir başka deyişle, zamanla biriken DNA hasarları sonucu meydana gelen kanserlerdir. Sporadik kanserlerin özelliklerine bakacak olursak hastalığın belirli yaşlarda ortaya çıktığını görürüz. Yapılan genetik testlerde kalıtsal bir mutasyon bulunma ihtimali oldukça düşüktür. Kanserli bireyin ailesinde birden fazla kanser vakası görülse bile, bu kalıtım yoluyla geçişin meydana geldiğini göstermemektedir. Günümüzde sporadik kanserlerin yaşam tarzı değişiklikleriyle büyük ölçüde önleyebildiğimizi biliyoruz.

Ailesel kanserler

Kalıtsal kanserler ile sıklıkla karıştırılmakta olup, temelinde yatan nedenler farklıdır. Ailedeki bireylerde aynı kanser türünün sıklıkla görülmesidir.

Örneğin, bir bireyin ailesinde meme kanserleri görülmekte ancak bireyde herhangi bir şekilde meme kanseri yakalanma riskini artıran "kalıtım yoluyla aktarılan gen bozuklukları" yapılan testler sonucu bulunmadığını varsayalım. Bu birey eğer kansere yakalanır ise ailesel kanser kategorisinde değerlendirilir. Kişinin genel genetik yapısı, yaşadığı çevre ve yaşam tarzı kansere yakalanma riskini belirler. Kalıtsal kanser sendromları bu tip kanserlerde görülmemektedir. Genellikle orta yaşlarda ortaya çıkmaktadır. Epigenetik (genler üstü kalıtım) adı verilen mekanizmaların bu tip kanserlerde etkili olduğu düşünülmektedir. Çevre etkisi ve genetik yatkınlık bu kanserlerin oluşumunda rol oynar. Ailesel kanserlerin görülme oranı yüzde 10-15 arasındadır.

Kalıtsal kanserler

Belirli genlerde meydana gelen hasarların (mutasyonların) kalıtım yoluyla geçiş yapması sonucu yavru döllerde spesifik kanser tiplerinin ortaya çıkar. Sporadik kanserlerden daha erken yaşlarda görülür. Bu tip kanserler nadir görülür ve genellikle multifokal özellik gösterir. Bir başka deyişle, aynı organda farklı tip kanser hücrelerine rastlanır. Hasarlı genleri taşıyan kişilerin birinci dereceden yakınlarının aynı hasara sahip olma riski yüzde 50’dir. Kalıtsal kanserlerin görülme oranı yüzde 5-10’dur.

Kanserde ‘’genetik’’ kavramı son yıllarda önem kazanmaya başlayan bir konudur. Her geçen gün kanserde etkili olan genler keşfedilmekte ve kanserin erken teşhisine yönelik testler geliştirilmesinde kullanılmaktadır. Kanserin genetik yapısını anlamamız, kanserin ortaya çıkış nedenini hedef alan gen tedavisinin geliştirilmesine olanak sağlayacaktır.

Sağlıklı ve mutlu kalın...
Prof. Dr. Mustafa Özdoğan

Kaynak:

1. Anderson, D. E. (1992), Familial versus sporadic breast cancer. Cancer, 70: 1740–1746
2. Hodgson, Shirley. “Mechanisms of Inherited Cancer Susceptibility .” Journal of Zhejiang University. Science. B 9.1 (2008): 1–4. PMC

2 comments

  1. HİLMİYE ALDEMİR 23 Ekim, 2016 at 00:14 Cevapla

    MERHABA BEN BİYOLOJİ ÖĞRETMENİYİM EŞİM ÜÇ OĞLAN KARDEŞ EN KÜÇÜKLERİ BENİM EŞİM BABALARI KOLON CA DAN VEFAT ETMİŞ BENİM EŞİM 28 YAŞINDA HASTALANDI ANCAK BİZİMKİ REKTUM CA İDİ 17 YIL MÜCADELE VERDİK 45 YAŞINDA KAYBETTİM METASTAS HİÇ OLMADI AYNI YERDE NUKS YAŞADIK ADENOM KARSİNOM DOKUZ EYLÜLDE ÇOCUK GENETİKTE TETKİK YAPTIRDIK N MUTANT DEĞİLDİ BU KALITSALMI BEN İNANMIYORUM İKİ AĞBİSİ ALTMIŞLI YETMİŞLİ YAŞLARDA GAYET SAĞLIKLIYLAR

    • Mustafa Özdoğan 23 Ekim, 2016 at 15:32 Cevapla

      Merhaba. Öncelikle başınız sağolsun. Eşiniz erken yaşta rektum kanserine yakalandığı için, eşinizden bu hastalık kalıtsal mı diye düşünmeniz doğal. Eşinizin babası kolon kanserine bağlı yaşamını kaybetmesi bu ihtimali artırmakta, fakat kolorektal kanserler ülkemizde hem bayan hem erkeklerde en sık görülen 3. kanser türü olduğu için sporadik olarak da hem baba hem oğlunda görülebilir. Genetik tetkik sonuçlarınızın doğru olduğunu varsayarsak eşinizin rahatsızlığını kalıtsal olmadığını söyleyebiliriz. Bununla birlikte çocuklarınız bir gastroenterolog tarafından takip edilmeli ve kolonoskopi ile tarama daha erken yaşlarda başlamalı.