Akciğer kanseri nedir? Nedenleri - risk faktörleri nelerdir? Çeşitleri nelerdir?

Akciğer kanseri nedir? Nedenleri - risk faktörleri nelerdir? Çeşitleri nelerdir?

Yazı Boyutu:
Küçült
Sıfırla
Büyült

Bu bölümde, ülkemizde yılda tahminen 30.000’e yakın görülen akciğer kanseri ile ilgili bilgilere ulaşabilirsiniz. Akciğer kanseri tedavisinde multidisipliner ekip çalışması çok önemlidir. Göğüs cerrahı, radyasyon onkoloğu, tıbbi onkolog, nükleer tıp uzmanı, radyolog ve girişimsel radyolog, patolog ve moleküler patoloji hep birlikte ortak bir görüş felsefesinde çalışmalıdır. Hastalığın başında planlanması ve multidisipliner olarak değerlendirilmesi, geleceğe yönelik bir yol haritası çizilmesi açısından son derece önemlidir.

Akciğer nedir?

Akciğerler, kalple birlikte göğüs boşluğunda, göğüs ve karın boşluğunu ayıran diyafram olarak adlandırılan zarın üzerinde bulunur. Süngerimsi yapısı sayesinde hacmi büyür ve küçülür. Sol akciğer, kalple birlikte yer aldığı için daha küçük ve 2 lobdan (bölümden) oluşurken, sağ akciğer 3 lobdan (bölümden) oluşmaktadır.

Akciğerler, göğüs bölgesinde bulunan havadaki oksijeni vücuda çeken organlardır. Oksijeni vücuda çekerken, vücuttaki karbondioksiti dışarı atar. Buna, nefes alıp verme hareketi denir. Nefes alıp vermek, canlının hayatta kalmasını sağlayan en önemli unsurlardan biridir. Ayrıca, vücudun düzgün çalışmasını da sağlar.

Kan vücuttaki hücrelere oksijen ve besin taşır. Hücrelere ulaşan besinlerin oksijenle yakılması sonucu ortaya çıkan enerji hareketine solunum adı verilir. Ortaya çıkan bu enerji vücut tarafından kullanılırken, solunum yoluyla açığa çıkan atık maddeler (karbondioksit gibi) aynı enerjinin yardımıyla vücuttan dışarı atılır.

Vücudumuzda nefes almamızı sağlayan solunum sistemini oluşturan başka organlar ve dokular da mevcuttur. Bu sistemin ana bölümleri hava kesecikleri, akciğerler ve akciğerlere bağlı kan damarları ve nefes almamıza imkan veren kaslardan oluşur.

Hava kesecikleri, oksijen yönünden zengin havayı akciğerlere taşırken, karbondioksit ve artık gazları akciğerlerden dışarı atar. Hava kanalları aşağıda belirtilen bölümlerden oluşur:

- Burun ve geniz boşluğu
- Ağız
- Larinks veya ses telleri
- Soluk borusu
- Bronşlar
- Akciğerler

Ağız veya burun yoluyla solunan hava burada nemlenir, ısınır ve vücuda girer (kuru ve soğuk hava akciğerlere zarar verebilir).

Ses tellerinden ilerleyen hava soluk borusuna iner. Yutak ve akciğerleri birbirine bağlayan soluk borusu, akciğerlere giren iki bronşa ayrılır.

Akciğerin içindeki bronşlar, binlerce küçük ince dallara ayrılarak bronşçukları oluşturur. Bronşçuklar, alveoli olarak adlandırılan bir grup küçük yuvarlak hava keseciklerinde sonlanır. Bu küçük hava kesecikleri, kılcal damarlar olarak adlandırılan küçük kan damarları ile çevrilidir. Akciğerler ve akciğerlere bağlı kan damarları, oksijeni vücuda taşırken, karbondioksiti vücuttan dışarı atar. Kılcal damarlar, vücutta kan dolaşımını sağlayan atardamar ve damar ağına bağlıdır. Akciğer atardamarı ve bu damarın kolları, karbondioksit yönünden zengin kanı, kılcal damarlarla çevrili hava keseciklerine gönderir. Karbondioksit, hava keseciklerinde kandan ayrılarak dışarı verilir. Aynı anda, hava keseciklerine giren oksijen kılcal damarlara geçer. Oksijen yönünden zengin kan, akciğer toplardamarı ve bu damarın kollarından kalbe ulaşır. Kalp, oksijen bakımından zengin bu kanı vücuda gönderir.

Vücutta böylesine hayati bir işleve sahip olan akciğerlerde gelişen kanser nedir gelin birlikte inceleyelim..

Akciğer kanseri nedir? Türleri nelerdir?

Akciğer kanseri, bir veya iki akciğerde birden normal olmayan hücrelerin kontrolsüz büyümesi anlamına gelir. Akciğer kanseri, öncelikli olarak akciğere giden havanın giriş ve çıkışını yöneten soluk borusunda başlar. Akciğerde oluşan kanserin nasıl meydana geldiği mikroskop altında incelenerek sınıflandırılır.

Akciğer kanseri çeşitleri nelerdir?

Akciğer kanseri başlıca 2 grupta incelenir:

akciğer kanserinin aşamaları

1. Küçük hücreli dışı akciğer kanseri (KHDAK),

2. Küçük hücreli akciğer kanseri (KHAK)

1. Küçük hücre dışı akciğer kanseri (KHDAK)

Akciğer kanserlerinin %75’ini oluşturan küçük hücreli olmayan akciğer kanserleri genellikle daha yavaş gelişme yayılma gösterir.

Bu tür akciğer kanserleri;

- Adenokanser,

- Yassı (skuamöz) hücreli kanser,

- Büyük hücreli kanser

- Karma olmak üzere dört ana grupta sınıflandırılır

Bu akciğer kanseri türlerinin tedavileri benzer olmak üzere özellikle hedeflenmiş genomik özelliklerine göre bazı farklılıklar vardır.

2. Küçük hücreli akciğer kanseri (KHAK)

Zaman zaman yulaf hücresi kanseri olarak da adlandırılan küçük hücreli akciğer kanseri ise, tüm akciğer kanserlerinin %15-20’sini temsil eder. Bu akciğer kanser türü daha hızlı gelişme gösterir ve vücutta yayılımı daha fazladır.

Herkesin akciğer kanserine yakalanma ihtimali aynı mıdır? Akciğer kanseri nedenleri ve risk faktörleri nelerdir?

Herkesin akciğer kanserine yakalanma ihtimali aynı değildir. Bir kansere yakalanma ihtimalinizi artıran nedenlere risk faktörleri denilir. Akciğer kanseri ve diğer birçok kanser türünde erken tanı için risk faktörlerini bilmelisiniz.

Akciğer kanseri için risk faktörleri şunlardır:

Tütün kullanımı: akciğer kanseri riskini arttırdığı bilinen en kanserojen (kansere yol açma kapasitesine sahip madde) maddelerden biridir. Tütün ürünleri kullananlarda akciğer kanseri gelişme riski, içmeyenlere nazaran 25-40 kat daha fazladır.

Sigara içmeyi bırakmak bir kişinin akciğer kanseri olma riskini büyük ölçüde düşürür.

Asbest; yalıtım malzemesi olarak bazı endüstrilerde kullanılan ve doğal olarak fiber halinde bulunan bir mineral grubudur. Çalışmalar asbeste maruz kalan işçilerde akciğer kanseri gelişme riskinin, maruz kalmayanlara göre 3–4 kat daha fazla olduğunu göstermiştir. Bu artış, gemi inşası, asbest madenleri, yalıtım işi ve fren tamiri gibi endüstrilerde çalışanlarda daha fazladır.

Radon gazı; kokusuz radyoaktif bir gazdır. Evlerimizin bulunduğu arazilerde ve özellikle uranyum içeriği zengin bölgelerde uranyumun radona dönmesi sonrası zeminden evimizin içindeki havaya karışan radon gazı solunum yoluyla akciğer kanseri oluşumuna katkıda bulunur. Ülkeden ülkeye, bölgeden bölgeye radon oranı değişkenlik gösterir.

Hava kirliliği; akciğer kanseri ile hava kirliliğine maruz kalmak arasında bir ilişki bulunmuştur. Ama bu ilişki açıkça tarif edilememiştir ve daha fazla araştırma yapılması gerekmektedir.

Akciğer kanserinde kalıtımın ve gen mutasyonlarının (hücrelerin DNA yapı dizilişlerinin değişikliğe uğraması) etkisi; Genomik değişikliklerin rolü artık bilinmektedir. Son yıllarda bu genomik değişikliklerden akciğer kanseri ile en ilişkili olanları EGFR, KRAS, MET, LKB1 BRAF, PIK3CA, ALK, RET ve ROS1 olarak sayılabilir. Akciğer kanserinde bu genlerde saptanan mutasyonlar aynı zamanda hedefe yönelik tedavi şeçimini de etkilemektedir.

Akciğer hastalıkları; verem gibi bazı akciğer hastalıkları, kişinin kanser olma riskini artırırlar. Akciğer kanserinin veremden etkilenen bölgelerde daha fazla gelişme eğilimi vardır.

 

Sonraki yazı: Akciğer kanserinin belirtileri nelerdir?

Sağlıklı ve mutlu kalın...
Prof. Dr. Mustafa Özdoğan