Beyin ve omurilik tümörlerinin tedavisi ve araştırmalarında yenilikler neler?

Yazı Boyutu:
Küçült
Sıfırla
Büyült

Beyin ve omurilik (yani merkezi sinir sistemi), vücudumuzu yöneten ve istemli istemsiz pek çok hareketi gerçekleştirmemizi sağlayan merkezdir. Bu yazımızda çeşitli kollarda tedavi açısından ne gibi yenilikler olduğunu inceleyeceğiz.

Elektrik alan ile beyin tümörlerinin tedavisi - Optune Novocure Sistemi

Amerikan Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) 8 Ekim 2015'te, bir çeşit beyin tümörü olan glioblastoma multiforme (GBM) tedavisinde Optune adı verilen sistemin kullanımına, hem yeni tanı alan hem de hastalığı tekrarlayan hastalar için onay verdi.

Glioblastoma multiforme (GBM) yetişkinlerde en sık görülen primer (birincil) beyin tümörü çeşitidir. Bu hastalıkta yaşam süreleri cerrahi, radyoterapi ve tıbbi tedavilerdeki gelişmelere rağmen tatmin edici değildir. Bu yazımızda elektrik alan tedavisi ile GBM'de sağkalımı uzattığı gösterilen bir cihazdan bahsedeceğiz.

Önceden NovoTTF-100A Sistemi olarak da bilinen Optune, ilk olarak 2011 yılında tedavi sonrası hastalığı ilerleyen veya tekrarlayan GBM’li hastaların tedavisi için FDA onayı almıştı.

Bununla birlikte onkoloji alanında dikkat çekici bir gelişme olarak Optune sistemi, yeni tanı alan GBM'li hastalar için de FDA onayı almıştır. Bu cihazın, standart başlangıç tedavisi olan, temozolomid (TMZ) adlı kemoterapi ilacı ile birlikte kullanılmasına izin verilmiştir.

Bu zorlu ve agresif beyin kanseri için Optune sistemi yeni bir tedavi seçeneğidir. Bu tedavi ile hastalıktan tamamen kurtulmak mümkün olmasa da yaşam sürelerinin anlamlı bir şekilde uzayabildiği gösterilmiştir.

Optune, sağlıklı beyin dokularına zarar vermeden beyinde kanser hücrelerinin çoğalmasını (anti-mitotik) engelleyen ve ölmesine neden olan, düşük yoğunluklu, ara frekanslı, alternatif elektrik akımı sağlayan taşınabilir, invazif olmayan bir cihazdır. Elektrotlar, tümörü hedef almak için doğrudan kafatasına yerleştirilir ve tedavinin tümör üzerindeki etkisini arttırmak için her hastanın manyetik rezonans görüntüleme sonuçlarına bağlı olarak yerleştirme belirlenir.

Cihazla ilgili yapılan araştırmada GBM tanısı yeni konmuş 695 hastanın bir kısmına Optune ve beraberinde temozolomid tedavisi uygulanırken, bir kısmı yalnızca temozolomid tedavisi görmüştür. Yapılan incelemede TMZ ile birlikte Optune sistemi kullanımı yaklaşık 3 ay kadar sağkalıma katkıda bulunmuştur.

GBM gibi elimizde az tedavi seçeneğinin olduğu bir hastalıkta Optune, tedavinin başından itibaren hastanın yaşam süresini uzatabilecek ilaçsız yeni bir tedavi yöntemi olarak karşımıza çıkmaktadır.

Optune taşınabilir bir cihazdır, pil veya elektrikle çalışabilir. Bu da tedavisi devam eden hastalara normal günlük aktivitelerini sürdürmeleri için kolaylık anlamına gelmektedir.

Amerikan İlaç Dairesi (FDA), Optune’nun yeni tanı konmuş hastalara standart tedavi olarak kullanılması yerine, daha çok yardımcı tedavi olarak uygulanması gerektiği konusunda uyarmaktadır.

Optune kullanımında en sık görülen yan etki cilt tahrişidir. Ayrıca, araştırmalara katılan hastalar arasında sadece temozolomid kullananlara nazaran Optune uygulanan ve beraberinde temozolomid verilen hastalarda baş ağrısı gibi nörolojik yan etkiler daha fazla görülmüştür.

Bununla birlikte bu cihaz, henüz ülkemiz için geri ödeme kapsamında değildir. Bu konudaki gelişmeleri yakın takip edip, onay aldığı taktirde sizlerle paylaşacağız.

Görüntüleme Yöntemleri ve Cerrahi Yöntemler

Beyin dokusu hassas olduğundan ve pek çok fonksiyonu üstlendiğinden tümörlerinin yeri, büyüklüğü önem taşımaktadır. Cerrahi yöntemler riskli olsa da yeni yaklaşımlar ile daha güvenli hale getirilmektedir ve başarı oranı artırılmaktadır.

Floresan boya, endoskop kullanma yeni yaklaşımlar arasındadır. Ameliyattan önce özel floresan içerikli boya içilerek tümörün boyayı tutması sağlanır. Böylece tümörün sınırları daha iyi belirlenir.

Endoskop ile yapılan ameliyatlarda beyin içinde ulaşılması zor bölgeler daha iyi görüntülenerek hata oranı azaltılmaya çalışılmaktadır. Hipofiz bezi ve ventrikül tümörlerinin ameliyatlarında kullanılmaktadır.

Ameliyatlar kadar görüntüleme yöntemleri de tedavide önem teşkil etmektedir. Merkezi sinir siteminin hastalıklarının teşhisinde MRG (manyetik rezonans görüntüleme) yaygın olarak kullanılmaktadır. MR Spektroskopisi ve Fonksiyonel MR, MRG türevi yöntemler olarak son yıllarda karşımıza çıkmaktadır.

Fonksiyonel MR ile tümörün beyinin hangi fonksiyonel bölgesine yakın olduğu belirlenebilmektedir. Özellikle ameliyat yapılacaksa öncesinde fonksiyonel MR çekilerek kitlenin hangi fonksiyonel bölgeye yakın olduğu tespit edilmektedir.

MR Spektroskopisi, tümör metabolizmasındaki önemli metabolitleri haritalayan bir görüntüleme tekniğidir. Kitle ne kadar malign ise metabolizması da normal hücreden o kadar farklıdır. Tedavi öncesi sonrası çekilen bir MR spektroskopisi ile tedavinin ne kadar etki ettiği gösterilebilir.

Radyoterapi

Görüntü eşliğinde radyoterapide (IGRT) , tedavi öncesi bilgisayarlı tomografi kullanarak radyoterapi yapılacak alan görüntülenir. Işınların daha iyi hedeflenmesi sağlanır.

Kemoterapi

Beyin tümörlerinde yeni kemoterapi ilaçları geliştirilmektedir fakat önümüzdeki en büyük engellerden biri kan-beyin bariyeridir. Kan-beyin bariyeri normalde sinir hücrelerimizi tehlikeli moleküllerden korumak için olsa da kemoterapi ilaçların geçişini sınırlamaktadır. Engeli aşmak için ilaçların küçük yağ moleküllerine hapsedilmesi ya da kan beyin bariyerini iyi geçen moleküllere bağlanması denenmektedir. Diğer denenen method ilacın direkt olarak tümör dokusuna verilmesidir. Küçük bir tüp kullanılarak tümörün içine ilaç enjekte edilir. İlaç kullanımına göre tüp saatlerce veya günlerce kullanılabileceği düşünülmektedir fakat hala klinik aşamasındadır.

Anjiyogenez ve Büyüme Faktörü İnhibitörleri

Tümörler beslenmelerini artırmak için yeni kan damarları yapmaktadırlar. Yeni ilaçlar damar yapımını (Anjiyogenez) önlemeye ve tümör büyümesini önlemeye çalışmaktadır. FDA onayı alan Bevacizumab (Avastin) gliablatomalarda büyümeyi yavaşlattığı gösterilmiştir. Sorafenib (Nexavar) ve trebanabib üzerinde çalışmalar devam etmektedir.
Tümörlerin en sevdiği kimyasallar büyüme faktörleridir. Adında anlaşılabileceği gibi tümörün büyümesi ve hücre bölünmelerinin artmasını sağlamaktadır. Yeni ilaçlar büyüme faktörlerinin etki etmesini engelleyerek, kanserleşmenin önüne geçerler.
Radyoterapiden önce verilen bazı ilaçlar tümör içerisindeki oksijen içeriğini artırmaktadır. Böylece radyoterapinin etkinliği artmaktadır.

Beyin tümörü tedavisi için Kanser Aşıları

Aşılar, enfeksiyonlardan korunma amaçlı yapılan tedavilerdir. Tümör aşılarıysa savunma sistemimizi harekete geçirerek kanser hücrelerinin öldürmeyi sağlar. Tümör aşıları hastalığı önlemek değil tedavi etme amaçlıdır. Glioblastoma gibi tümörlerde pozitif sonuçlar alsak da aşıların kabul görmesi için daha çok çalışma yapılmalıdır.

Genetik Yaklaşımlar

Tümör oluşumunun nedeni genetik yapıdaki bir bozulma olabilir. Genom yapısındaki değişikliklerin aydınlatılması tedavide onkologlara yol gösterebilir. Örneğin; oligodendrogliomalı (bir çeşit beyin tümörü) bazı hastalarda kromozomlarının belirli bölgelerinde kayıp gözlemlenmiştir. Bu hastalar diğer oligodendromalı hastalara göre kemoterapiye daha iyi yanıt vermektedir.

Geliştirilen yöntemlerle merkezi sinir sistemi tümörlerine daha bilinçli yaklaşılmaktadır. Böylece tümörler daha kolay tedavi edilebilir.

Sağlıklı ve mutlu kalın...
Prof. Dr. Mustafa Özdoğan