Beyin-tumorunde-radyoterapi-ve-radyocerrahi--Cyberknife-Gammaknife

Beyin tümöründe radyoterapi ve radyocerrahi – Cyberknife, Gammaknife

Yazı Boyutu:
Küçült
Sıfırla
Büyült

Radyoterapi - ışın tedavisi

Radyoterapi, cerrahi sonrası ya da tek başına bir tedavi olarak uygulanabilir. Sadece tümörün kendisine uygulandığı gibi tüm beyne ya da beyin ve omurgaya da uygulanabilir.

Stereotaktik Radyoterapi Nedir?

Stereotaktik radyoterapi, tam olarak tümörü hedefleyerek uygulanan bir yöntemdir. Radyasyon ışınları kafanın birçok farklı yönünden tümörü hedefler. Alanında uzman doktor ve ekipman gerektiren bu radyoterapi yöntemini uygulayan hastane sayısı azdır.

Radyoterapi tedavisi hedefi kesin olarak tespit eder. Bu sebeple, hastanın başının her ışın gönderme sırasında aynı pozisyonda durması ve tedavi süresince hareket etmemesi önemlidir.

Bir başka radyoterapi yöntemi doğrusal hızlandırıcıdır. Bu yöntemde kullanılan makine dıştan radyoterapi tedavilerinde kullanılan makinalarla aynı türdedir. Stereotaktik radyoterapi genellikle günlük 3-30 doz radyoterapi olarak verilir, buna da fraksiyon denir. Oldukça yüksek doz sadece 1-5 fraksiyon stereotaktik radyoterapiye ise, radyocerrahi adı verilir.

Stereotaktik radyoterapi ne için kullanılır?

Bu tür bir tedavinin uygulanmasında aşağıda belirtilen sebepler etkendir:

-İkincil beyin tümörleri

-İlk tedaviden sonra tekrarlayan gliomas

-Kenarları net olarak belli olan küçük, düşük dereceli beyin tümörü

Ayrıca, bir dizi iyi huylu (benign) beyin tümörlerinde de bu tedavi yöntemi uygulanabilir:

-Akustik nöroma

-Kafatasının tabanında gelişen meninjiyom (beyin zarı tmörü)

-Hipofiz bezi adenom

-Kordoma

Stereotaktik radyoterapi için başlığa ihtiyaç duyulabilir. Buna, stereotaktik hareketsizleştirme denir. Hastayı hareketsizleştirmek için bir dizi farklı yol vardır:

-Başlık

-Stereotaktik maske

Başlık

Başlık hastanın kafasına bir çeşit tokayla tutturulur. Başlık, beyin taramalarından elde edilen bilgiler doğrultusunda hastaya özel ve dikkatlice yapılır. Tarama testleri, planlama ve tedavi hepsi aynı gün içinde gerçekleşir. Bu yöntem, Gamma knife stereotaktik radyoterapi tedavisi için en sık kullanılan hareketsizleştirme yöntemidir.

Stereotaktik Maske

Hedefi tam belirlemek için kullanılan bir diğer yöntem de plastikten yapılmış maskedir. Buna, termoplastik maske adı verilir. Hedef maskeye göre belirlenir. Hastanın taktığı maske radyoterapi ya da tarayıcı makine yatağına bağlanır. Bu hastanın hareket edemeyeceği, ancak hastaya doğrudan bağlı bir mekanizmanın olmadığı anlamına gelir.

Stereotaktik radyoterapi planlaması

Stereotaktik radyoterapi planlaması, normal dıştan radyoterapi planlaması ile benzerlik gösterir. Tedavide BT ya da MRI taraması kullanılır.

Planlama sırasında, doğrudan tümörü hedeflemek için tarama testleri kullanılarak radyoterapi ışınlarının nasıl şekillendirileceği üzerinde çalışılır. Bu sayede, tümör çevresindeki normal beyin dokusuna çok daha düşük radyasyon gönderilir. Böylece, hastada klasik dıştan radyoterapi tedavisine göre çok daha az yan etki görülür.

Hasta tedavi görürken

Hasta tedavi görmek için belli bir süre hastaneye gidecektir. Tedavinin kendisi çok uzun sürmez. Ancak, röntgen uzmanının maskeyi tam olarak yerleştirmesi ve hastayı radyoterapi tedavisine hazır hale getirmesi belli bir zaman alacaktır. Her tedavi bitiminin ardından hasta bekletilmeden evine gönderilebilir.

Olası yan etkiler

Stereotaktik radyoterapi tedavisi, alışılmış radyoterapi yönteminden daha az yan etkiye yol açar. Bunun sebebi, daha az sağlıklı beyin dokusunun radyasyona maruz kalmasıdır. Hastada normalde saç kaybı, mide bulantısı ya da ciltte kızarıklık olmayacaktır. Tüm bunlar beyine yapılan normal dıştan radyoterapinin sık rastlanan yan etkileridir. Ancak, her tedavi sonrasında hasta az da olsa bir halsizlik hissedebilir.

Radyocerrahi nedir?

Radyocerrahi, bir tür ameliyat değildir, stereotaktik radyoterapi türüdür. Stereotaktik radyoterapi, radyasyon ışınlarının beyin tümörü alanını tam olarak hedeflemesini amaçlar. Böylece, çok küçük bir alana çok yüksek dozda radyasyon gönderir. Radyocerrahi genellikle tek dozluk bir tedavidir, ancak verilen tedavi sayısı 5’e kadar çıkabilir.

Radyocerrahi zaman zaman cihazları kullanıldığı için Gamma Knife ya da CyberKnife tedavisi olarak da adlandırılır. Bunun yanında, tedavide daha çok bilinen doğrusal hızlandırıcı (lineer hızlandırıcı) gibi radyoterapi cihazı da kullanılabilir. Novalis Tx ve Axeese gibi bazı doğrusal hızlandırıcı cihazlar, stereotaktik radyoterapi tedavisi uygulamak için tasarlanmıştır.

Radyocerrahinin tedavi edebileceği tümör türleri

Radyocerrahi tedavisi, bazı beyin tümör türlerinde çok fayda sağlar. Hastada genişliği 3 cm’den az olan akustik nöroma varsa büyük olasılıkla tedavi bu yöntemle uygulanır. Radyocerrahi, aşağıda belirtilen özelliklere sahip beyin tümörlerinde de uygulanabilir:

-Küçük ikincil beyin tümörleri

-Küçük hipofiz bezi adenomu

-Ameliyatla alınamayacak durumda olan ve sadece kısmen alınabilen ya da ameliyat sonrası tekrarlayan hemanjiyoblastom

-3 cm’den küçük meninjiyomalar

-3 cm’den küçük olan ve tekrarlayan glioma

Bu tedavi, arteriyovenöz malformasyon gibi kanserli olmayan durumlarda da kullanılabilir.
Uzmanlar, büyük beyin tümörlerinde radyocerrahiyi tavsiye etmezler. Çünkü büyük tümörlerde tedavi alanına aynı dozda radyasyon uygulanması mümkün değildir.

Tedavi alanı içinden geçen bazı sinirler mevcutsa radyocerrahi tedavisi uygun olmayabilir. Çünkü sinirler çok fazla radyasyon geçirirler ve zarar görebilirler. Buda, etkilenen sinirin rolüne göre çeşitli problemlere yol açabilir.

Radyocerrahi tedavisi almak

Radyocerrahi sırasında takılacak olan başlık hastanın mümkün olduğu kadar hareketsiz kalmasını sağlayacaktır. Buna, stereotaktik immobilizasyon (hareketsizleştirme) denir. Hastayı hareketsiz hale getirmenin bir dizi farklı yolları vardır:

-Başlıkla tedavi

-Maske ile tedavi

Başlıkla tedavi

Tarama testlerinden elde edilen bilgiler doğrultusunda hastanın kafasına özel bir başlık dikkatlice yerleştirilir. Bu başlık hastanın tam kafatası ölçülerindedir. Yaklaşık 10 dakika kadar süren bu işlemde başlığın yerleştirileceği noktalara yapılan 4 lokal anestezi enjeksiyonu hasta için az da olsa rahatsız edici olabilir. Başlık tam olarak yerleştirildiğinde hasta az da olsa bir baskı ve sıkılık hissedebilir. Başlığın yerleştirme işlemi tamamlandıktan sonra doktor ve röntgen uzmanı kontrol eder ve hasta BT ya da MRI taramasından geçirilir.

Tarama işlemi bittikten sonra tedavi planlanırken hasta birkaç saat bekletilebilir. Bu bekleme süresinde tıbbi bir neden olmadığı sürece hasta bir şeyler yiyip içebilir. Tedavi planına karar verildikten sonra tedaviye başlanır. Radyoterapi tedavisi süresince hasta uyanıktır.

Gamma Knife ya da CyberKnife yöntemleri ile tedavi, tümörün bulunduğu yere ve uygulanacak tedavinin oranına bağlı olarak 1-2 saat sürer. LINAC ile tedavi gören hastalarda tedavi süresi yaklaşık 20-40 dakikadır. Sonrasında hasta bir gece hastanede yatırılır.

Maske ile tedavi

LINAC sistemi kullanılarak uygulanan bazı radyocerrahi tedavilerinde başlık yerine termoplastik maske(kalıp) kullanılabilir. Kalıp odasına götürülen hastanın ölçüleri alınarak hastaya özel maske yapılır. Maskesi takılan hastanın BT görüntülemesi alınır. Sonrasında görüntüleme testinden elde edilen sonuçlara göre tedavi planı yapılacak olan hasta evine gönderilir.
Yapılan plan doğrultusunda tedaviye çağrılan hastaya maskesi takılarak radyoterapiye başlanır. Yaklaşık 20-40 dakika süren tedavinin ardından hasta evine gönderilir.

Beyin tümöründe radyocerrahinin olası yan etkileri

Radyocerrahi tedavisinin hemen ardından gelişen yan etkiler genellikle oldukça azdır. Tedavi öncesi ya da sonrası beyinde şişlik oluşmasına bağlı yan etkileri önlemek için hastaya bir doz steroid verilebilir. Hasta önceleri kendini hasta ya da bitkin hissedebilir, az da olsa halsiz ve güçsüz olabilir veya baş ağrısı çekebilir.

Hasta başlıkla tedavi gördüyse, başlığın kafatasında yerleştirildiği noktalardan az da olsa kanama olabilir. Ayrıca, başlık yerleştirildiğinde karıncalanma ya da kaşıntı oluşabilir. Bunlar tedavinin normal belirtileridir.

Şayet hastadaki tümör kafatası yüzeyine yakın bir yerdeyse, o bölgedeki saç dökülebilir. Bunun yanında, tedavi sonrası bazı günler hasta kendini çok yorgun hissedebilir.

Bahsi geçen yan etkilerin dışında genellikle başka bir belirti ile karşılaşılmaz. Ancak yine de herhangi bir rahatsızlık söz konusu olduğunda, hasta vakit kaybetmeden doktoruna başvurmalıdır.

Uzun süreli yan etkiler

Radyocerrahinin uzun süreli yan etkilerine nadiren rastlanmaktadır. Bunun sebebi, çok küçük bir alana çok yüksek doz radyasyon verilmesidir. Zamanla tedavi edilen alan ölü hücrelerin olduğu küçük bir alan geliştirebilir. Buna, radyasyon sonucu nekroz (doku ölümü) denir. Radyasyon sonucu doku ölümü gerçekleşen hastaların çoğunda herhangi bir belirti görülmez. Çünkü etkilenmiş olan alan herhangi bir fark yaratmayacak kadar küçüktür.

Radyocerrahi sonrası radyasyon sonucu nekroz gelişen hastaların ortalama 10 tanesinden 1’inde şişlik belirtilere neden olacak kadar büyüktür. Böyle bir durum geliştiğinde, hastaya steroid tedavisi verilecektir. Steroid tedavisi, bazı hastalarda uzun süre devam edebilir. Hatta bazen radyasyon sonucu nekroz olan hastaların ortalama 20 tanesinden 1’inde ölü dokuların alınması için ameliyata ihtiyaç duyulabilir.

Gözlem

Genel olarak beyin kanseri; tekrarlama, başka sağlık problemlerine yol açma ve belirtileri kötüleşme riski yüksek bir kanser türüdür. Bu nedenle, beyin tümörü teşhisi koyulduğu andan itibaren hastanın gözlem altında tutulması ve hiçbir doktor kontrolünü aksatmaması önemlidir.

Sağlıklı ve mutlu kalın...
Prof. Dr. Mustafa Özdoğan