kalin-bagirsak-kolon-ve-rektum-kanserlerinde-erken-tani-ve-tarama-mumkun-mudur-kolonoskopi-nasil-yapilir-nasil-teshis-edilir

Kalın bağırsak - kolon ve rektum kanserlerinde erken tanı ve tarama mümkün müdür? Kolonoskopi nasıl yapılır? Nasıl teşhis edilir?

Yazı Boyutu:
Küçült
Sıfırla
Büyült

Kolorektal kanser riskini arttıran faktörleri minimize ederek kanser olma riskini azaltabilir, erken tanı için düzenli test yaptırabilirsiniz. Kolorektal kanserde ortalama risk taşıyan bir kişinin, kalın bağırsak kanserleri için rutin tarama testlerine 50 yaşında başlamasını önerilmektedir.

  • Dışkıda gizli kan testi,
  • Sigmoidoskopi,
  • Kolonoskopi,
  • Baryumlu grafi kullanılan tarama testleridir.

Tarama sıklığı, tarama metoduna bağlıdır. Ailesinde daha önce kalıtsal polip dışı kolorektal kanser, adenomatöz polip, kolorektal kanser veya kronik bağırsak iltihabı görülen kişilerin ise, daha erken yaşlarda tarama testlerine başlamaları yararlarına olacaktır. Kolorektal kanser taraması düşünen kişilerin, seçenekleri doktorları ile konuşarak kendilerine en uygun olan tarama testinin uygulanmasını sağlamaları gereklidir.

  • Dışkıda gizli kan testi: Yılda 1 kez
  • Flexible sigmoidoskopi (makattan kalın bağırsağın son kısımlarının endoskopi incelemesi): Her 5 yılda bir kez
  • Kolonoskopi (makattan tüm kalın bağırsağın endoskopi incelemesi): Her 10 yılda bir kez

Not: Bu testlerden birini seçmeniz sizin için yeterli gibi görünse de hangi testin sizin için en uygun tarama yöntemi olduğuna hekiminizle birlikte karar vermelisiniz.

Kolon ve Rektum Kanserlerinde Fiziksel Muayene, Laboratuvar ve Görüntüleme Testleri

Makattan Elle Muayene (rektal tuşe): Kolon (kalın bağırsak) ve/veya rektumda rahatsızlığı olan kişi, öncelikle makattan elle muayene edilir. Muayene sırasında ışıklı bir alet yardımıyla anal kanal ve rektumun içinin görüntülenmesi (rektoskopi) sağlanır.

Bu muayene kişide tedirginlik yaratsa da herhangi bir ağrıya ya da sağlık problemine neden olmaz.

Dışkıda Gizli Kan Testi: Dışkıda gizli kan testi, adından da anlaşıldığı gibi dışkıda gizli kan olup olmadığını araştırır. Yapılan araştırma sonuçlarına göre, yılda bir veya iki kez gizli kan testi yaptırılması, kolorektal kanser oluşumunu önemli ölçüde azaltmaktadır. Eğer sonuç pozitifse ve kanama olan polipler tespit edilmişse, bir sonraki adımda kolonoskopi ile tarama testi uygulanır. Bu tarama testi sonrası, kolorektal kanser oluşturan ve kanama yapan polipler alınır. Bu işlem, kolorektal kanser oluşumunu azaltmayı hedeflemektedir.

Dışkıda İmmunokimya Testi: Dışkıda immunokimya testi, dışkıda gizli kan testinin en yeni versiyonudur. Klasik gizli kan testine nazaran bu testte ilaç kullanılmaz veya tüketilen yiyeceklerde kısıtlama yapılmaz.

Bükülebilir Sigmoidoskopi: Bu işlem sırasında, ışıklandırılmış bir tüp ile polip ve kanser şüphesi olan bölgeyi tespit etmek için rektuma ve kolonun alt kısmına bakılır. Daha detaylı bir teste tabi tutmak için şüpheli doku veya hücreden örnek alınarak biyopsi gerçekleştirilir. Bu işlem, hastaya ayakta uygulandığı için sedatif (yatıştırıcı) anestezi veya ağrı kesiciye gerek duyulmaz. Bu işlem sonrası, herhangi bir komplikasyon söz konusu değildir.

Kolonoskopi: Bu işlem, uzun bükülebilir ucunda kamera bulunan bir tüp ile gerçekleştirilir. Tüp, rektumdan içeri sokularak kolon ve rektum boyunca polip ve diğer anormallikler incelenir. Bu sırada, biyopsi gerekliliği söz konusu olduğunda, şüpheli görülen doku veya hücreden örnek alınır. Sigmoidoskopi’ye nazaran bu işlem, anestezi veya ağır sakinleşticiler gerektiren daha zor bir işlemdir. Ancak, tüm kolon ve rektum’un görüntülenmesini sağlayarak, erken tanı ve doğru tedavi uygulamasını mümkün kılar. Buda bizim için tercih sebebidir.

Çift Kontrast Baryum Lavmanı: Baryum olarak adlandırılan kireçli bir madde, kolon ve rektum’a enjekte edilir. Kolon ve rektum içi röntgen yöntemiyle gözlemlenerek var olan polip ve diğer anormallikler tespit edilir. Baryum, kolonun açılmasına yardımcı olarak röntgenin daha net ve detaylı alınmasını sağlar.

Bu testler, adenomatöz polip ve kolorektal kanser gelişimini görüntülemeye yardımcı olurken, diğer var olan testler kolorektal kanser gelişme riskini tespit edebilir.

Tahmini Genetik Test: Ailede daha önce herediter polip dışı kolorektal kanser veya adenomatöz polipler görüldüyse, doktorunuz genetik test yaptırmanızı önerebilir. Bu test, kolorektal kanser ile ilgili genetik mutasyonu gösterdiği için belirlenen kanser riskiniz ile ilgili önlem alınabilmesini sağlayacaktır.

Son zamanlarda, kolorektal kanser görüntülemesi üzerine birkaç yeni strateji su yüzüne çıkmıştır. Bu alanda ilerleme olmasına rağmen, netlik kazanana kadar tedavide daha etkili olduğuna inanılan standart görüntüleme yöntemlerine devam edilmesi önemlidir. Bununla birlikte, kolorektal kanserin belirlenmesi ve erken tanı konması adına su yüzüne çıkan bu yeni stratejiler, daha net bulguların elde edilmesine yardımcı olma umudu vadetmektedir.

DNA Dışkı Testi: Bu yeni görüntüleme yönteminde, dışkı örneğinde anormal DNA’ya bakılır. DNA’da olan değişiklikler, kolonda gelişen tümör olarak ortaya çıkar. Dışkı örneğinde anormal DNA hücrelerine bakılarak, tümörlerin bağırsak içindeki hücrelere yayılıp yayılmadığını gözlemleme imkanı sağlanmış olur. Bu basit ve fazla yaygın olmayan tarama işlemi, bazı araştırma sonuçlarına göre etkili bulunmuştur. Ancak, standart yöntemlerden biri olarak kullanılması için araştırmalar devam etmektedir.

Sanal Kolonoskopi: Sanal kolonoskopide, (aynı zamanda tomografi (BT) kolonografi de denir), spiral BT tarayıcı, üç boyutlu görüntüleme sonucu tüm kolonu inceler. Bu işlem, hızlı bir şekilde kolonun tam olarak görüntülenmesini sağlar. Ancak, klasik kolonoskopiye nazaran fazla yaygın değildir. Sanal kolonoskopi, kolorektal kanser tarama testleri arasında yeni bir teknik olarak umut vadetmektedir. Bu yöntemin standart görüntüleme testlerine dahil edilmesi için daha fazla araştırma yapılması gereklidir.

Kolon ve Rektum Kanserinde Oncotype DX Uygulaması

II. evre kolon kanseri hastaları için uygulanan en yeni testlerden biri olan Oncotype DX, doğru tedavi kararı için rehber olabilir. Erken evre meme kanseri hastaları için kullanılan testle benzerlik gösteren bu test, cerrahi müdahale sonrası uygulanır. Ancak, son karar cerrahi müdahale sonrası uygulanan adjuvan tedavinin seyrine göre verilir. Bu test, tümör dokusundan alınan örnekte belli bazı genlerin aktivitelerini değerlendirerek, kanserin tekrarlama riskini tespit eder. II. evre kolon kanseri tekrarlama riski taşıdığı için Oncotype DX testi uygulaması muhakkak yapılır. Bu testle birlikte tespit edilen risk olasılığı, kişiye özgü tedavi kararının verilmesine yardımcı olur. Cerrahi müdahale sonrası adjuvan kemoterapi, II. evre kolon kanseri olan tüm hastalara rutin olarak önerilmez. Bu tarz bir tedavinin yüksek risk taşıyan hastalar için uygulanması söz konusudur.

Kolon ve Rektum Kanserinde KRAS Testi

Metastatik kolon kanseri hastaları için, KRAS genindeki kanser mutasyonu(genetik değişiklik) incelenebilir. Bütün dünyada ve ülkemizde uygulanan KRAS testi, hastanın tedavi uygulanmadan önce yarar görme oranını saptar. Bu verilere bakılarak, hastayla ilgili tedavi kararları belirlenir. Bu test sayesinde, tedaviden faydalanacak hastalar önceden belirlenir ve bu hastaların doğru tedaviden fayda görmeleri sağlanır. Bu genetik testin, tüm ileri evre kolon kanseri hastalara uygulanması ve tedavinin buna göre planlanması gerekir

Sağlıklı ve mutlu kalın...
Prof. Dr. Mustafa Özdoğan