Kanser-tedavisi-ve-arastirmalarinda-yeni-bir-ufuk-Metagenomik-Bakteri-ve-virus-gibi-mikroorganizmalar-kansere-nasil-yol-acar

Kanser tedavisi ve araştırmalarında yeni bir ufuk: Metagenomik! Bakteri ve virüs gibi mikroorganizmalar kansere nasıl yol açar?

Yazı Boyutu:
Küçült
Sıfırla
Büyült

Kanser, gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde temel sağlık sorunlarından biridir. Genetik, çevresel ve yaşam tarzı gibi pek çok faktörün birleşimi kansere sebep olmaktadır. Artan çevre kirliliği, yetersiz sterilizasyon ile üretilen ürünlerin tüketimi ve bazı durumlarda da kişisel bakıma özen gösterilmemesi sonucu mikroorganizmalarla (bakteri, virüs) etkileşimin artması farklı tip kanserlere davetiye çıkarmaktadır. Çevresel faktörlerden biri olan mikroorganizmaların sebep olduğu kanserler, dünya genelinde tanımlanan kanser vakalarının %16,1’ne denk gelmektedir.

Sağlıklı bir insan vücudunda normal şartlarda yaşayan birçok yararlı bakteri türü mevcuttur. Ancak, herhangi bir kontaminasyon (etkileşim) sonucu vücuda girip hastalık oluşturan bakteri ve/veya virüsler ya vücudun kendi bağışıklık (immün) sistemi tarafından tanınıp ya da tıbbi müdahaleler sayesinde öldürülürler. Stres, yeme alışkanlıkları, antibiyotikler, kemoterapötik ve diğer ajanlar gibi immün sistemi zayıflatacak çevresel faktörler vücuttaki patojen (hastalık yapan) mikroorganizmaların sayısının artması sebep olur.

Mikroorganizmaların sayısındaki artış, vücutta mikroorganizmalar (özellikle bakteriler) tarafından üretilen toksik (zehirli) maddelerin miktarının artmasına ve/veya konakladıkları organ ya da dokuda kronik (uzun süreli ) infeksiyona sebep olmaktadır. Toksik madde miktarlarındaki artış ve kronik infeksiyon sonucu vücutta DNA (genetik materyal) hasarına neden olan serbest radikal oluşumu artar. Oluşan serbest radikaller, sağlıklı hücrelerde DNA hasarını tamir eden mekanizmaların bozulmasına neden olur ve hücrelerde mutasyonların (genetik değişim) birikmesine yol açar. Biriken mutasyonlar sonucu, hücreler kontrolsüz ve hasarlı bir şekilde çoğalarak tümör oluşturur. Ayrıca, yine mikroorganizmalardan olan virüsler, vücuda girdikten sonra hücrelere saldırıp kendi genetik materyallerini rastgele bir şekilde hücre çekirdeğindeki DNA’nın yapısına katabilir ve tümör gelişimine katkıda bulunan onkogenlerin aşırı üretilmesine sebep olabilir ya da bu onkogenleri kendi genetik yapılarına ekleyip vücutta hızlı bir şekilde yayılarak tümör oluşumunu teşvik edebilir. Normal seviyelerde üretildiklerinde hücre çoğalmasında görevli olan bu genler, mutasyona uğradıktan sonra tümör oluşumunu baskılayan genlerin görevlerini yapmalarına engel olurlar ve aslında ölmesi gereken hücrelerin ölüm mekanizmalarından kaçarak kontrolsüz bir şekilde çoğalmalarına ve bunun sonucunda da diğer mikroorganizmaların sebep olduğu gibi tümör oluşumuna katkıda bulunurlar. Tüm bu olaylar, mikroorganizmaların kansere nasıl sebep olduklarını açıklamak için yeterli kanıtlardır.

Kanser oluşumu ile mikroorganizmalar arasındaki ilişkilerin incelendiği çalışmalar ve analizler sonucu, kanser araştırmalarına yeni bir ufuk açan metagenomik kavramı ortaya çıkmıştır. Bu gelişme, kanser hastalarından alınan doku örneklerindeki mikrobiyal çeşitliliğin analizini ve mikroorganizma türlerinin tanımlanmasını sağlamaktadır. Doku örneklerindeki mikroorganizmaların genetik dizilimlerini ortaya koyan metagenomik sayesinde, hangi mikroorganizma türlerinin ve/veya bu türlerin hangi yakın akrabalarının sebep oldukları kanser çeşitlerinin anlaşılması kolaylaşmıştır. Aşağıdaki tabloda gösterildiği gibi, yapılan analizler sonucu belirli türlerdeki mikroorganizmaların yine belli türlerdeki kanserlere sebep oldukları kanıtlanmıştır.

Tüm bu gelişmeler, kanser tedavilerinde sürekli yeni arayışlar içerisinde olan bilim adamlarına ışık tutar niteliktedir. Kanserin moleküler seviyelerde anlaşılmasını sağlayan metagenomikten yararlanılarak, doku örneklerinde tanımlanan mikroorganizma türlerine yönelik tedavilerin geliştirilmesi sebep oldukları kanserlerin tedavileri içinde yeni birer yol olacaktır.

Sağlıklı ve mutlu kalın...
Prof. Dr. Mustafa Özdoğan

Kaynak:

Joyita Banerjee, Neetu Mishra, Yogita Dhas.
Metagenomics: A new horizon in cancer research.
Meta Gene. 2015 Sep; 5: 84–89. doi: 10.1016/j.mgene.2015.05.005