Kirmizi-reishi-veya-olumsuzluk-mantari-olarak-adlandirilan-Ganoderma-lucidumun-kanser-tedavisinde-yeri-nedir

Kirmizi reishi veya ölümsüzlük mantari olarak adlandırılan Ganoderma lucidumun kanser tedavisinde yeri nedir?

Yazı Boyutu:
Küçült
Sıfırla
Büyült

Bugün sizlerle paylaşacağım konu, son yıllarda çok fazla ön plana çıkarılan ve büyük ilgi gören “kırmızı reishi veya ölümsüzlük mantarı olarak bilinen Ganoderma Lucidum" hakkında. Ganoderma Lucidum, geleneksel Çin tıbbında uzun bir geçmişe sahip olan ve ömrü uzatıp sağlığı geliştirdiğine inanılan bir mantar türüdür. Birçok hastalığın önlenmesi ve tedavisinde etkili olduğu iddia edilmekle birlikte, özellikle alternatif tıp uygulayıcıları tarafından kanseri önlediği veya tedavi ettiği iddiasıyla ilgi uyandırılmaya çalışılmaktadır. Fakat G. lucidumun yararlarına ilişkin verilerin hemen tamamı laboratuvar ve hayvan çalışmalarına dayanmaktadır. Asıl değerli olan, insanlar üzerinde yapılan az sayıdaki klinik çalışma ise kuşku taşımaktadır. Henüz yeterli kanıt olmadan ve güvenilirliğini bilmeden belki yarar sağlar düşüncesiyle bu ürünleri kullanmak, “ya tutarsa” mantığından öteye geçmeyecektir. Kaldı ki, literatürde bu ürünlerden zarar gördüğü belirlenen hastalar da mevcuttur. Bu noktada; şu an için yarar ve zararları net olarak ortaya konulana dek, olası yan etkiler de göz önünde bulundurularak bu ürünün kullanımından ve özendirilmesinden kaçınılması en doğru yaklaşım olacaktır. Gelin bu konudaki bilimsel verilere birlikte göz atalım.

Ganoderma lucidum (kırmızı reishi mantarı) nedir, tarihçesi nasıldır?

Reishi, Ling-zhi, mannentake veya ölümsüzlük mantarı olarak da bilinen Ganoderma lucidum, Çin tıbbında yaklaşık 2000 yıldır kullanılan bir mantar türüdür. Parlak bir yüzeye, odunsu bir dokuya ve koyu kırmızı bir renge sahiptir. Adını da Latincede parlak anlamına gelen “lucidus” kelimesinden almaktadır. Çin tıbbında 2000 yıldır tıbbi mantar olarak tanınan G. lucidum, 1400’lü yıllardan itibaren sanatta ve dinde de geniş yer bulmaya başlamıştır. Taoizm ile ilişkilendirilmiş; resim, oyma, aksesuar gibi sanat öğelerinde yer almıştır. Kutsal mantar olarak nitelendirilen G. lucidumun, “ölümsüzlerin evinde” yetiştiğine inanılmıştır.

Doğal ortamda yetişen G. lucidum, oldukça nadir bulunduğundan önceleri yalnızca soylu halkın erişebildiği bir ürün olmuştur. Sonraları ise, doğada düzensiz dağılımına bağlı elde edilme zorluğu ve artan talep nedeniyle yetiştiriciliğine başlanmış ve 1970’lerden bugüne G. lucidum yetiştiriciliği mantarın ana kaynağı olmuştur. Son 15 yılda 90’dan fazla markaya ait G. lucidum ürünleri tescil edilmiş ve uluslar arası pazara girmiştir. Tüketimi hızla artış gösteren G. lucidum, her yıl Dünya’da binlerce ton tüketilmektedir. 2002 yılında yapılan bir istatistik çalışmasında, G. lucidumun Dünya çapında yıllık üretiminin yaklaşık 4700 ton olduğu ve bunun 3800 tonunun Çin’de üretildiği belirtilmiştir. G. lucidum ürünleri toz, beslenme takviyeleri, çay, şurup, krem, saç toniği gibi çeşitli formlarda; en yaygın olarak da toz haline getirildikten sonra kapsül ya da tablet formunda satılmaktadır. Bu ürünler mantarın miçel, spor, gövde gibi farklı bölümlerinden üretilebilmektedir.

Çin’de ruhani gücün bitkisi olarak kabul edilen; sağlık, uzun ömürlülük, başarı ve ilahi gücün sembolü olarak gösterilen G. lucidum; diğer kültür mantarlarının aksine besin değeri ile değil, tıbbi özellikleriyle ön plana çıkmaktadır. Genellikle meşe ve erik ağaçlarının üzerinde yetiştirilen bu mantar enerjiyi artırıcı, bağışıklık sistemini uyarıcı ve ömrü uzatıcı etkisinin olduğu düşünülerek Çin tıbbında yaygın olarak kullanılmaktadır. G. lucidumun kanserdeki etkisi ise, içerdiği beta glukan ve triterpen isimli maddelere dayandırılmaktadır. Beta glukanların bağışıklık sistemini uyardığı; triterpenlerin ise çeşitli kanser hücrelerine karşı öldürücü etkiye sahip olduğu düşünülmektedir. Ayrıca triterpenlerin, tümörün konak dokuyu istila etmesi ve yayılmasını engellediği de iddia edilmektedir.

Ganoderma lucidumun kanserdeki etkileri üzerine yapılan laboratuvar çalışmalarının sonuçları nelerdir?

G. lucidumun, uzun yıllardır başta kanser olmak üzere birçok hastalığın tedavisi ve önlenmesinde etkili olduğu iddia edilmekte ve savunulmaktadır. Bu iddialar temelde dayanağını laboratuvar ve hayvan çalışmalarından almaktadır. Literatürde G. lucidum özütünün; bağışıklık sistemini düzenleyici, yangıyı (iltihap) önleyici, böbreği ve karaciğeri koruyucu etkilerinin gösterildiği laboratuvar ve hayvan çalışmaları mevcuttur. Anti-kanser özelliklerinin araştırıldığı laboratuvar ve hayvan deneylerinde ise; çoğalmayı önleyici (antiproliferatif) etkisinin olduğu, hücre döngüsünü durdurarak ve doğal öldürücü hücreleri (natural killer) uyararak tümör hücrelerinde öldürücü etki gösterdiği raporlanmıştır. Ayrıca fareler üzerinde yapılan iki çalışmada, anti-anjiogenik (yeni damar oluşumunu önleyici) etkinliğe de sahip olduğu belirtilmiştir. Yani kanser gelişiminde ve ilerlemesinde önemli bir etken olan anjiogenezi (kanser hücrelerinin yeni damarlar oluştulucidumun, Agaricus Blazi Murill mantarı ile karışımının rahim içi zarı (endometrium) kanserli hücre serilerinde denendiği bir çalışmada ise; kanser hücrelerinin yaşayabilirliği ve çoğalmasının azaltıldığı raporlanmıştır. Bunun yanında radyoterapinin etkinliğini artırdığı, kemoterapiye bağlı bulantıyı azalttığı, yumurtalık kanseri hücrelerinin kemoterapi ilacı Sisplatin’e duyarlılığını artırdığını belirten çalışmalar da mevcuttur.

G. lucidumun kanserdeki etkilerine yönelik laboratuvar çalışmalarında en güçlü sonuçlar meme kanseri hücre serilerinden elde edilmiştir. 2014 yılında yayımlanan, fareler üzerinde yapılan bir çalışmada; insan meme kanseri hücreleri, fare meme dokusuna yerleştirilerek gün aşırı G. lucidum verilmiştir. Sonuçta; G. lucidumun, memeden akciğere metastazı baskıladığı görülmüştür. Nisan 2015’te Cancer Research Dergisi'nde yayımlanan bir çalışmaya göre de; G. lucidum, HER2+ iltihabi meme kanseri hücrelerinde Lapatinib ile birlikte kullanıldığında bazı hücre serilerinde etkili olmuş ve hücrelerin yaşayabilirliğini azaltmıştır. Bir başka çalışmada da; G. lucidum özütü, iltihabi meme kanserinde tümör büyümesini azaltmıştır.

Ganoderma lucidumun kanserdeki etkileri üzerine yapılan klinik çalışmaların sonuçları nelerdir?

G. lucidumun kanser hastaları üzerinde denendiği klinik çalışmalar oldukça sınırlıdır ve sonuçlar bazı açılardan eksik raporlanmıştır. Çin’de yapılan bazı klinik çalışmalarda birtakım olumlu sonuçlar elde edilmiştir. Ancak bu çalışmalar hasta seçimi, kullanılan ekstreler gibi yönlerden yeterince standardize edilmediğinden güven vermemektedir. Bunlardan birinde G. lucidumun, bağışıklık sistemi belirteçleri olan interlökin-2 (IL-2), IL-6, interferon γ (IFN-γ) seviyelerini yükselttiği;doğal öldürücü hücrelerin aktivitelerinde artış sağladığı gözlenmiştir. Bir başka çalışmada da; kemoterapi veya radyoterapiyle birlikte G. lucidum kullananlarda, yalnızca kemoterapi veya radyoterapi kullananlara kıyasla daha fazla pozitif yanıt elde edilmiştir. Ayrıca bağışıklık sistemi belirteçlerden CD3, CD4, CD8’de de bir miktar artış gözlenmiştir. Yine bir başka çalışmada ise, kalın bağırsak adenomlarının gelişimini baskıladığı raporlanmıştır.

Prestijli tıp dergilerinden PLoS One’da 2012 yılında yayımlanan bir çalışmada; meme kanseri teşhisi sonrası Ginseng ve/veya G. lucidum kullanımının yaşam kalitesine etkisi araştırılmıştır. 4149 meme kanserli hasta üzerinde yapılan çalışmada; ginseng kullanımının yaşam kalitesine anlamlı bir etkisi gözlenmemiştir. G. lucidum ise, sosyal anlamda pozitif etki yaratırken, fiziksel anlamda yaşam kalitesini negatif etkilemiştir.

2012 yılında Cochrane Collaboration tarafından yapılan bir derlemede yalnızca 5 çalışma dahil edilme kriterlerini karşılamıştır. Bu çalışmalarda da ürün içerikleri yeterince tanımlanmamış, ayrıca katılımcıların tamamı Asya ülkelerinden alınmıştır. Sonuç olarak araştırmacılar, G. lucidumun kanser hastaları için kullanımı adına yeterli veri olmadığı sonucuna varmıştır. 2015 yılında İntegrative Cancer Therapy Dergisi'nde yayımlanan bir derlemede de; “laboratuvar ve klinik öncesi çalışmalarda olumlu sonuçlar elde edilmesine rağmen, klinik çalışmaların yeterli olmadığı ve yapılacak yeni çalışmalarda doğrudan mantar yerine glukan, triterpen gibi bileşenlerin üzerinde çalışılması gerektiği” sonucuna varılmış ve “faydaları net olarak ortaya konulduktan sonra bu bilginin ilaç geliştirmede kullanılması gerektiği” belirtilmiştir.

Ganoderma lucidumun olası yan etkileri nelerdir?

G. lucidumun her ne kadar yan etkisi olmadığı iddia edilse de literatürde yan etki ve ilaç etkileşiminin bildirildiği birçok vaka mevcuttur. Hatta bir olguda ölümle sonuçlanan fulminan (hızla ilerleyen) hepatitten G. lucidum özütü sorumlu tutulmuştur. 47 yaşında şizofreni hastası kadında, 400 mg. G. lucidum kapsüllerini kullanmaya başladıktan iki ay sonra ölümcül fulminan hepatit gelişmiş ve yapılan araştırmalar sonucu, etkenin G. lucidum olduğu tespit edilmiştir. Yapılan bir başka vaka sunumunda da, G. lucidum tabletleri karaciğer hasarına neden olarak letarji (uyuşukluk) ve anoreksiden (iştahsızlık) sorumlu tutulmuştur. G. lucidum ayrıca, 66 yaşında erkek bir hastada tüm avuç içi ve ayak tabanını kaplayan içi su toplamış (vezikobüllöz) cilt lezyonları, saç dökülmesi ve aplastik krize neden olmuş; yayımlanan bir başka iki olguda da aplastik anemiden (kan hücresi üretiminin kemik iliğinde tamamen durması ya da azalması) G. lucidum sorumlu tutulmuştur. Yine literatürde kronik ishale neden olduğu olgu da mevcuttur. Yapılan bir laboratuvar çalışmasında ise; G. lucidumun iddia edilenin aksine bağışıklık sistemi hücreleri için zararlı olabileceği belirtilmiştir.

Literatürde G. lucidumun ilaç etkileşimlerine dair çalışmalar da mevcuttur. G. lucidum özütü, sitokrom P450 enzimlerini engelleyerek bu enzimlerce metabolize edilen ilaçların düzeylerini ve etkinliğini etkileyebilir, kemoterapi ilaçlarıyla etkileşerek etkinliği düşürebilir, pıhtılaşmayı önleyici ilaçlarla etkileşerek kanama riskini artırabilir, bağışıklık sistemini baskılayıcı ilaçlarla etkileşerek etkinliği düşürebilir. Ayrıca CA 72-4 gibi bazı kanser belirteçlerinin kan düzeyini etkileyerek yanıltıcı sonuçlara neden olabilir. Beş vakanın sunulduğu bir çalışmada; G. lucidum sporları, mide-bağırsak kanseri tedavisi alan hastalarda tedaviye yanıtın değerlendirilmesinde en değerli belirteçlerden olan serum CA 72-4 seviyesinde artışa neden olmuştur.

Peki o zaman ne yapmak gerekir?

Kırmızı reishi veya ölümsüzlük mantarı olarak da adlandırılan Ganoderma lucidumun yapılan bazı laboratuvar ve hayvan deneylerinde birtakım yararları görülmüştür. Ancak insanlar üzerinde yapılan klinik çalışmalarda bu sonuçlar doğrulanmamıştır. Hatta literatürde bu ürünün, birtakım zararlara yol açtığı hasta örnekleri mevcuttur.

Sonuç olarak; eldeki mevcut deliller Ganoderma lucidumun, kanserde tedavisinde kullanılamayacağını işaret etmektedir. Şu an için etkinliği, yan etki profili ve etki alanları net olarak ortaya konulana dek bu üründen uzak durulması en doğru yaklaşım olacaktır.

Sağlıklı ve mutlu kalın...
Prof. Dr. Mustafa Özdoğan

Kaynak:

1) Sissi WG, John Y, John AB, Iris FFB. Ganoderma lucidum (Lingzhi or Reishi): A Medicinal Mushroom. In Benzie & Wachtel-Galor (eds) Herbal Medicine: Biomolecular and Clinical Aspects. Chapter 9. 2nd ed. Florida: CRC Press.

2) McMeekin D. The perception of Ganoderma lucidum in Chinese and Western culture. Mycologist. 2005;18:165–9.

3) Wasser S. P, Coates P, Blackman M, Cragg G, Levine M, Moss J, White J. Reishi or Lingzhi (Ganoderma lucidum). Encyclopedia of Dietary Supplements. 2005:680–90.

4)Chang S. T, Buswell JA. Safety, quality control and regulational aspects relating to mushroom nutriceuticals. Proc. 6th Intl. Conf. Mushroom Biology and Mushroom Products. 2008:188–95.

5) Lin SC. Medicinal Fungi of China-Production and Products Development. Beijing, Chinese Agricultural Press; 2000.

6) Tim L, Yihuai G, Shufeng Z. Global Marketing of Medicinal Ling Zhi Mushroom Ganoderma lucidum (W.Curt.:Fr.) Lloyd (Aphyllophoromycetideae) Products and Safety Concerns. International Journal of Medicinal Mushrooms. 2004; 6:189-194.

7) Chang ST, Buswell JA. Ganoderma lucidum - a mushrooming medicinal mushroom. International Journal of Medicinal Mushroom 1999;1:139–46.

8) Lin ZB. Cellular and molecular mechanisms of immuno-modulation by Ganoderma lucidum. J Pharmacol Sci. 2005;99: 144–153.

9) Liao SF, Liang CH, Ho MY, Hsu TL, Tsai TI, Hsieh YS, Tsai CM, Li ST, Cheng YY, Tsao SM, Lin TY, Lin ZY, Yang WB, Ren CT, Lin KI, Khoo KH, Lin CH, Hsu HY, Wu CY, Wong CH. Immunization of fucose-containing polysaccharides from Reishi mushroom induces antibodies to tumor-associated Globo H-series epitopes. Proc Natl Acad Sci U S A. 2013;110:13809-14.

10) Lin SB, Li CH, Lee SS, Kan LS. Triterpene-enriched extracts from Ganoderma lucidum inhibit growth of hepatoma cells via suppressing protein kinase C, activating mitogen-activated protein kinases and G2-phase cell cycle arrest. Life Sci. 2003;72:2381–2390.

11) Chen NH, Liu JW, Zhong JJ. Ganoderic Acid me inhibits tumor invasion through down-regulating matrix metalloproteinases 2/9 gene expression. J Pharmacol Sci. 2008;108:212-216.

12) Li YB, Wang R, Wu HL, Li YH, Zhong LJ, Yu HM, Li XJ. Serum amyloid A mediates the inhibitory effect of Ganoderma lucidum polysaccharides on tumor cell adhesion to endothelial cells. Oncol Rep. 2008;20:549-556.

13) Joseph S, Sabulal B, George V, Antony KR, Janardhanan KK. Antitumor and anti-inflammatory activities of polysaccharides isolated from Ganoderma lucidum. Acta Pharm. 2011;61:335-42.

14) Jin H, Jin F, Jin JX, Xu J, Tao TT, Liu J, Huang HJ. Protective effects of Ganoderma lucidum spore on cadmium hepatotoxicity in mice. Food Chem Toxicol. 2013;52:171-5.

15) Chen HS, Tsai YF, Lin S, Lin CC, Khoo KH, Lin CH, Wong CH. Studies on the immuno-modulating and anti-tumor activities ofGanoderma lucidum (Reishi) polysaccharides. Bioorg Med Chem. 2004;12:5595-5601.

16) Gao Y, Zhou S, Wen J, Huang M, Xu A. Mechanism of the antiulcerogenic effect of Ganoderma lucidumpolysaccharides on indomethacin-induced lesions in the rat. Life Sci. 2002;72:731-745.

17) Hsu MJ, Lee SS, Lin WW. Polysaccharide purified from Ganoderma lucidum inhibits spontaneous and Fas-mediated apoptosis in human neutrophils through activation of the phosphatidylinositol 3 kinase/Akt signaling pathway. J Leukoc Biol. 2002;72:207-216.

18) Shieh YH, Liu CF, Huang YK, Yang JY, Wu IL, Lin CH, Li SC. Evaluation of the hepatic and renal-protective effects ofGanoderma lucidum in mice. Am J Chin Med. 2001;29:501-7.

19) Ko KK, Murthee KG, Koh TH, Tan TT. Reishi (lingzhi) ingestion mistaken for persistent Clonorchis infection. Pathology. 2014;46:576-578.

20) Tomasi S, Lohezic-Le D. F, Sauleau P, Bezivin C, Boustie J. Cytotoxic activity of methanol extracts from Basidiomycete mushrooms on murine cancer cell lines. Pharmazie. 2004;59:290–3.

21) Muller CI, Kumagai T, O'Kelly J, Seeram NP, Heber D, Koeffler HP. Ganoderma lucidum causes apoptosis in leukemia, lymphoma and multiple myeloma cells. Leuk Res. 2006;30:841–8.

22) Shang D, Zhang J, Wen L, Li Y, Cui Q. Preparation, characterization, and antiproliferative activities of the Se-containing polysaccharide SeGLP-2B-1 from Se-enriched Ganoderma lucidum. J Agric Food Chem.2009;57:7737–42.

23) Hong KJ, Dunn D. M, Shen CL, Pence BC. Effects of Ganoderma lucidum on apoptotic and anti-inflammatory function in HT-29 human colonic carcinoma cells. Phytother Res. 2004;18:768–70.

24) Chang CJ, Chen YY, Lu CC, Lin CS, Martel J, Tsai SH, Ko YF, Huang TT, Ojcius DM, Young JD, Lai HC. Ganoderma lucidum stimulates NK cell cytotoxicity by inducing NKG2D/NCR activation and secretion of perforin and granulysin. Innate Immun. 2014;20:301-11.

25) Cao QZ, Lin ZB. Antitumor and anti-angiogenic activity of Ganoderma lucidum polysaccharides peptide. Acta Pharmacol Sin. 2004;25:833–8.

26) Song YS, Kim SH, Sa JH, Jin C, Lim CJ, Park EH. Anti-angiogenic and inhibitory activity on inducible nitric oxide production of the mushroom Ganoderma lucidum. J Ethnopharmacol. 2004;90:17–20.

27) Stanley G, Harvey K, Slivova V, Jiang J, Sliva D. Ganoderma lucidum suppresses angiogenesis through the inhibition of secretion of VEGF and TGF-beta1 from prostate cancer cells. Biochem Biophys Res Commun. 2005;330:46–52.

28) Cao QZ, Lin ZB. Ganoderma lucidum polysaccharides peptide inhibits the growth of vascular endothelial cell and the induction of VEGF in human lung cancer cell. Life Sci. 2006;78:1457–63.

29) Hahne JC, Meyer SR, Dietl J, Honig A. The effect of Cordyceps extract and a mixture of Ganoderma lucidum/Agaricus Blazi Murill extract on human endometrial cancer cell lines in vitro. Int J Oncol. 2014;45:373-82.

30) Kim KC, Jun HJ, Kim JS, Kim IG. Enhancement of radiation response with combined Ganoderma lucidum and Duchesnea chrysantha extracts in human leukemia HL-60 cells. Int J Mol Med. 2008;21:489-98.

31) Wang CZ, Basila D, Aung HH, Mehendale SR, Chang WT, McEntee E, Guan X, Yuan CS. Effects of Ganoderma lucidum extract on chemotherapy-induced nausea and vomiting in a rat model. Am J Chin Med. 2005;33:807-815.

32) Zhao S, Ye G, Fu G, Cheng JX, Yang BB, Peng C. Ganoderma lucidum exerts anti-tumor effects on ovarian cancer cells and enhances their sensitivity to cisplatin. Int J Oncol. 2011;38:1319-27.

33) Loganathan J, Jiang J, Smith A, Jedinak A, Thyagarajan-Sahu A, Sandusky GE, Nakshatri H, Sliva D. The mushroom Ganoderma lucidum suppresses breast-to-lung cancer metastasis through the inhibition of pro-invasive genes. Int J Oncol. 2014;44:2009-15.

34) Yismeilin FM, Ivette SA, Yaliz L, Luis AC, Michelle MMM. Abstract 5556: Enhancing response of Ganoderma lucidum (Reishi) and lapatinib in HER2+ inflammatory breast cancer cells. Cancer Research. 2015;75:5556-5556.

35) Suarez-Arroyo IJ, Rosario-Acevedo R, Aguilar-Perez A, Clemente PL, Cubano LA, Serrano J, Schneider RJ, Martínez-Montemayor MM. Anti-Tumor Effects of Ganoderma lucidum (Reishi) in Inflammatory Breast Cancer in In Vivo and In Vitro Models. PLoS One. 2013;8:e57431.

36) Jin X, Ruiz Beguerie J, Sze DM, Chan GC. Ganoderma lucidum (Reishi mushroom) for cancer treatment. Cochrane Database Syst Rev. 2012;6:CD007731.

37) Gao YH, Zhou SF, Jiang WQ, Huang M, Sai XH. Effects of Ganopoly (a Ganoderma lucidum polysaccharide extract) on immune functions in advanced-stage cancer patients. Immunol Invest. 2003;32:201–15.

38) Gao YH, Sai XH, Chen GL, Ye JX, Zhou SF. A randomized, placebo-controlled, multi-center study of Ganoderma lucidum (W. Curt.: Fr.) Lloyd (Aphyllophoromycetideae) polysaccharides (Ganopoly) in patients with advanced lung cancer. Int J Med Mushrooms. 2003;5:368–81.

39) Oka S, Tanaka S, Yoshida S, Hiyama T, Ueno Y, Ito M, Kitadai Y, Yoshihara M, Chayama K. A water-soluble extract from culture medium of Ganoderma lucidum mycelia suppresses the development of colorectal adenomas. Hiroshima J Med Sci. 2010;59:1-6.

40) Ping-Ping B, Wei Lu, Yong C, Ying Z, Kai G, Zhi C, Wei Z, Xiao OS. Ginseng and Ganoderma lucidum Use after Breast Cancer Diagnosis and Quality of Life: A Report from the Shanghai Breast Cancer Survival Study. PLoS One. 2012;7:e39343.

41) Cheng S, Sliva D. Ganoderma lucidum for cancer treatment: we are close but still not there. Integr Cancer Ther. 2015;14:249-57.

42) Wanmuang H, Leopairut J, Kositchaiwat C, Wananukul W, Bunyaratvej S. Fatal fulminant hepatitis associated with Ganoderma lucidum (Lingzhi) mushroom powder. J Med Assoc Thai. 2007;90:179-81.

43) Yuen MF, Ip P, Ng WK, Lai CL. Hepatotoxicity due to a formulation of Ganoderma lucidum(lingzhi). J Hepatol. 2004;41:686-7.

44) Choi MJ, Kim DY, Kim JS, Kim H, Cho SB. Acute vesiculobullous hand dermatitis and anagen effluvium in Ganoderma lucidum-induced aplastic crisis. Ann Hematol. 2013;92:1417-9.

45) Jung JG, Seo DG, Shin WS, Han GS, Whang KS. Two cases of reversible aplastic anemia due to Ganoderma lucidum. Korean J Hematol. 1994;29:95–10146)

46) Wanachiwanawin D, Piankijagum A, Chaiprasert A, Lertlaituan P, Tungtrongchitr A, Chinabutr P. Ganoderma lucidum: a cause of pseudoparasitosis. Southeast Asian J Trop Med Public Health. 2006;37:1099-102.

47) Gill SK, Rieder MJ. Toxicity of a traditional Chinese medicine, Ganoderma lucidum, in children with cancer. Can J Clin Pharmacol. 2008;15:e275-85.

48) Wang X, Zhao X, Li D, Lou YQ, Lin ZB, Zhang GL. Effects of Ganoderma lucidum polysaccharide on CYP2E1, CYP1A2 and CYP3A activities in BCG-immune hepatic injury in rats. Biol Pharm Bull. 2007;30:1702-1706.

49) Wachtel-Galor S, Szeto YT, Tomlinson B, Benzie IF.Ganoderma lucidum (’Lingzhi’); acute and short-term biomarker response to supplementation. Int J Food Sci Nutr. 2004;55:75-83.

50) Tao J, Feng KY. Experimental and clinical studies on inhibitory effect of Ganoderma lucidum on platelet aggregation. J Tongji Med Univ. 1990;10:240-243.

51) Liang Y, He M, Fan X, Ye W, Yang Z, Zhong R. An abnormal elevation of serum CA72-4 by Ganoderma lucidum spore powder. Ann Clin Lab Sci. 2013;43:337-40.

52) Yan B, Meng X, Shi J, Qin Z, Wei P, Lao L. Ganoderma lucidum spore induced CA72-4 elevation in gastrointestinal cancer: a five-case report. Integr Cancer Ther. 2014;13:161-6.