nazofarinks-kanseri

Nazofarenks - Geniz (üst yutak) kanseri nedir? Nedenleri - risk faktörleri nelerdir?

Yazı Boyutu:
Küçült
Sıfırla
Büyült

Yutak (farenks), ağız ve burun boşluğunun arka tarafında yer alır. Tüp şeklinde yaklaşık 12 cm uzunluğunda mukoza ile kaplı kaslı bir organ olan yutak, burnun arka tarafından başlayarak soluk borusu (trakea) ve yemek borusunun (özefagus) üstünde son bulur. Yutak, besinlerin mideye iletilmesini ve soluk alıp vermeyi sağlayan bir organdır. Bir başka deyişle, soluk borusu ve yemek borusu arasında görev yapar. Bir yandan nefes ile çekilen havanın akciğerlere iletilmesini sağlarken, bir yandan da ağızdaki besinleri yutağa doğru ittirir. Besin yutaktan geçerken soluk borusunun giriş kısmı kapatılır.

Farenks yani yutak; orofarenks (ağzın hemen arkası), hipofarinks (gırtlak - larinkse yakın) ve nazofarenks (boğazın burunla birleştiği yer-üstyutak) olmak üzere 3 bölümden oluşur. Bu bölümde anlatacağımız nazofarenks (üst yutak), burun ve ağız boşluğunun arka tarafında yer alan yutağın hemen üst kısmıdır. Nazofarenks (üst yutak) kanseri, tam da bu bölgede başlar. Baş boyun kanserlerinden biri olarak bilinen nazofarenks kanserine genellikle Asya ülkelerinde sık rastlanmaktadır. Bu kanser türü daha çok ileri yaşlarda görülmesine karşın, genç yaştaki kişilerde de gözlenebilmektedir


Nazofarenks (üst yutak) kanserinin nedenleri – risk faktörleri nelerdir?


Hastalığa yakalanma şansını değiştiren her şey bizler için risk faktörüdür. Bu nedenle yaşam tarzımıza, edindiğimiz alışkanlıklarımıza, maruz kaldığımız tüm çevresel etkenlere dikkat ederek kanser hastalığında etkisi olan risk faktörlerini azaltmamız mümkündür.

Sigara içmek, alkol kullanmak gibi bazı risk faktörleri, yaşamın içinde edindiğimiz alışkanlıklardandır ve değiştirilebilir. Kişinin yaşı ve ailesel geçmişi gibi bazı risk faktörleri de vardır ki bunlar değiştirilemez. Öte yandan, riske sahip olmanız kansere yakalanacağınız anlamına gelmez. Ya da herhangi bir risk faktörü yokken kanser olmanız mümkündür denilebilir.

 

Bu sebeple, nazofarenks kanserlerinde etken risk faktörlerini bilmeniz önemlidir. Bu sayede, hayatınızda yapacağınız ufak değişikliklerle riski azaltabilirsiniz. Nazofarenks kanseri ile ilgili bazı risk faktörlerine sahipseniz, sık aralıklarla rutin kontrollerinizi ihmal etmemelisiniz. Böylece, kanserde erken tanı ve etkin bir tedavi olanağına sahip olabilirsiniz.

Şimdi gelin nazofarenks (üstyutak) kanserinde etken olan risk faktörlerini birlikte inceleyelim.

Beslenme

 

Yapılan araştırmalarla çok tüketilen salamura et ve balığın nazofarenks kanserinin gelişmesinde etken rol oynadığı görülmüştür. Bunun yanında, sebze ve meyve ağırlıklı beslenmenin bu kanser türünde riski azaltabileceği bilinmektedir.

Virüsler

 

Virüsler, bazı kanser türlerinin gelişiminde rol oynayabilmektedir. Virüs, hücrelerde sonrasında kansere dönüşebilecek genetik değişikliklere yol açabilir. Birçok kişi, kansere neden olabilecek virüslerden etkilenebilir, ancak kanser olmaz. Virüsler, sadece bazı durumlarda kansere yol açabilir.

Üst yutak (nazofarenks) kanserinin Epstein Barr virüsü (EBV) ile ilişkili olduğu görülmüştür. Öte yandan EBV taşıyıcısı olan birçok kişide kanser tespit edilmemiştir. EBV enfeksiyonu ile nazofarenks kanseri arasındaki ilişki oldukça karmaşıktır ve nedeni henüz tam olarak anlaşılmış değildir. Ancak, EBV enfeksiyonu tek başına nazofarenks kanserine neden olamaz. Bu virüsün nazofarenks kanserinin gelişimine nasıl bir katkı sağladığı, kişinin genlerinin bu virüsle nasıl başettiğine bağlıdır.

Bunun yanında yapılan araştırmalarda, üst yutak (nazofarenks) kanserinin bazı türleri ile insan papillom virüsü (HPV) arasında bağlantı olabileceği düşünülmektedir.

Sigara ve alkol kullanımı

 

Yapılan bazı araştırmalar, sigara içmenin başta keratinize skuamöz hücreli olmak üzere tüm nazofarenks kanserlerinin gelişiminde bir risk faktörü olabileceğini göstermiştir. Yine bazı araştırmalar, çok miktarda alkol tüketiminin bu kanser türünde risk teşkil ettiğini tespit etmiştir. Ancak alınan bu sonuçların kesinlik kazanabilmesi için daha fazla araştırma yapılması gerekmektedir.

Kulak-burun-boğaz iltihabı

 

Kronik kulak, burun, boğaz iltihabı olan kişilerde üst yutak kanseri (nazofarenks) riski artabilir. Kronik burun tıkanıklığı ve iltihabı, orta kulak enfeksiyonu ve polipler bu kanser türünde etken faktörlerdir.

Genetik risk faktörleri

 

Kişinin genleri nazofarenks kanseri riskini etkileyebilir. Farklı kan grubundaki kişilerin doku yapıları da farklıdır. Farklı olan bu yapılar, vücudun bağışıklık sistemine karşı verdiği yanıtı etkiler. Bu nedenle, vücudun EBV enfeksiyonuna karşı nasıl reaksiyon gösterdiği, kanserin gelişimi ile ilişkilendirilebilir.

Kişi kalıtsal bir doku yapısına sahipse, nazofarenks gelişme riski yüksek demektir. Aile bireylerinde daha önce nazofarenks kanserinin görülmesi, kişideki kalıtsal doku yapısının olasılığını ve dolayısıyla kanserin gelişme riskini artıracaktır.

Sağlıklı ve mutlu kalın...
Prof. Dr. Mustafa Özdoğan