palyatif-bakim-destek-tedavi-nedir-kanserde-neden-onemlidir

Palyatif Bakım - Destek Tedavi Nedir? Kanserde Neden Önemlidir?

Yazı Boyutu:
Küçült
Sıfırla
Büyült

Ciddi veya yaşamı tehdit eden hastalığı olan kişilere tanı almasından itibaren tüm hastalık süreci boyunca verilen, hastaya konfor sağlayan tedavilerdir.

Daha açık bir şekilde ifade etmek gerekirse; kanser gibi ciddi ve ağır bir hastalıkta hem hastalığın kendisine ait hem de tedavinin getirebileceği hastanın yaşam konforunu bozan birçok etki söz konusudur. Bunlar ağrılar, bulantı ve kusmalar, ishal, ödem, işeme ve böbrek sorunları, yaygın halsizlik, ruhsal sorunlar vb. olabilir. Kişilerin ciddi hastalıkları da olsa, günlük aktivitelerini yerine getirebilmeleri, belki geçimlerini sağladıkları işlerini devam ettirebilmeleri, bunlar olamasa dahi hastalık sürecinin sıkıntılarının en hafif şekilde yaşanabilmesi için gereken yaklaşıma palyatif bakım denilmektedir.

Türkçe sağlık literatünde genellikle destek tedavi olarak adı geçen bu kavram uluslararası medikal literatürde "palliative care" olarak karşımıza çıkmaktadır. İngilizce "palliative" kelimesinin sözlükteki Türkçe karşılıkları "hafifletici, geçici, geçici çare, yatıştırıcı" olarak geçmektedir.

Kanser gibi ciddi rahatsızlıkları hem ruhsal hem de fiziksel olarak hasta ve hasta yakınını etkileyen çok sayıda olumsuz etkisi söz konusudur. Bu olumsuzlukları ortadan kaldırmak veya hafifletmek tedavi sürecinin çok önemli bir parçasıdır.

Palyatif bakım bir çok yönü olan ve hastalığın başlangıcından sonuna kadarki süreci kapsayan bir yaklaşımdır

Bir çok yönü olması palyatif bakımın en önemli özelliğidir. Yine yukarıda bahsedildiği gibi bu bakım süreci hastalık anından itibaren başlamaktadır. Böylesi kapsamlı ve sürece yayılan bir yaklaşımın ekip işi olması kaçınılmazdır. Kanser tedavi sürecini yöneten tıbbi onkoloğun palyatif bakımı sağlayan bir ekibe daima ihtiyacı vardır, hatta ülkemizde çoğu zaman bu rolü direk kendisi üstlenmektedir. Bu ekipte palyatif bakım uzmanı hekim veya hemşireler, diyetisyenler, psikologlar, sanat ve spor etkinlikleri sorumluları, din görevlileri bulunabilmektedir.

Kanser tanısı koyulduğunda ilerlemiş hastalık ile karşı karşıya kalınırsa, kanseri sonlandırabilecek tedavilere hiç başlanamayabilir. Bu durum kulağa hoş gelmese de çok ilerlemiş hastalığı olanlar için öncelikli kanser tedavilerinin başarılı olmadığı ve daha erken yaşam kayıplarına neden olduğu gösterilmiştir (örneğin aşırı tedavi). Bu tür hasta gruplarında kanserin kendisi için tedavi verilmese de palyatif bakım, hastalık ile baş etmede en büyük rolü alır. Dolayısıyla diyebiliriz ki hastaların kanseri tedavi ediliyor olsa da olmasa da palyatif bakım hastalık sürecinin vazgeçilmezidir.

Kanser hastaları palyatif bakımı nerede alır? Ülkemizde durum nedir?

Kanser tedavisi veren merkezler ve hastanelerde bu bakımın verilmesi mümkündür. Bu merkezlerin kadrolarında bulunan palyatif bakım uzmanları ve ekibi tarafından hastanın palyatif bakım ihtiyacı gereken sıklıklarda değerlendirilip, uygun yaklaşım sağlanır.

Teorik olarak bu şekilde ifade ediyorsak da ülkemiz için pratikte durum her zaman bu şartlar altında olamamaktadır. Türkiye'de az sayıda özellikli kanser merkezi olup, palyatif bakım son yıllarda giderek gelişmekte olan bir alandır. Sağlık Bakanlığımızın bu alana özel çalışmaları bulunmaktadır. Palyatif bakım uzmanları yetiştirmek amacıyla kurslar açılmakta, hastane kadrolarında palyatif bakım uzmanı bulundurma şartları sağlamaya çalışılmaktadır. Palyatif bakım ayrıca uygun iletişim imkanları ile ev şartlarında da sağlanabilmektedir.

Palyatif bakımının odaklandığı konular ve yaklaşım şekilleri nelerdir?

Elbette palyatif bakımın odaklandığı konular hastalık sürecine ait sorunlardır. Bunları üç başlık altında toplayabiliriz:

  1. Fiziksel (bedensel) sorunlar: en yaygın olanları ağrı, halsizlik, iştah kaybı, bulantı, kusma, nefes darlığı, uykusuzluktur.
  2. Duygusal sorunlar ve hastalığı kabullenme: depresyon, kaygı, korkular
  3. Pratik hayata dair sorunlar: hasta ve yakınlarının finansal ve yasal konularda, sağlık güvenceleri ile ilgili endişeleri bulunabilir.

Unutmamak gerekir ki her hastalığın seyri ve etkileri her hasta için farklı olmaktadır. Bu yüzden palyatif bakımda da hastanın belirtilerinin ona özel olduğu akılda bulundurulup, kişinin bir çok özelliği göz önünde bulundurularak bütüncül bir yaklaşım yolundan gidilmelidir.

Hastalık hiçbir zaman sadece hastanın sorunu olmaz, bu süreç hasta yakını ile beraber göğüslenmektedir

Kanserli hasta yakınlarının, diğer hasta yakınlarından daha fazla zorlandığı bilinmektedir. Bu yüzden hasta yakınlarına uygun yaklaşımın sağlanmasının da palyatif bakımında yeri bulunmaktadır.

Palyatif bakım hastalık sürecinin sonuna kadar hatta kimi zaman sonrasında bile devam edebilmektedir. Hastalığın sonu bazen tam iyileşme, bazen kısmi iyileşme, bazen yaşamın kaybedilmesi şeklinde olabilmektedir. Bu yaklaşımın kapsamındaki genişliği vurgulamak adına belirtmek isterim ki, hastanın yaşamının sonlandığı dönemlerde hasta ve hasta yakınlarına olumlu ve anlayışlı tutumun sağlanabilmesi, dini inanışlara dair hizmetlerin verilebilmesi de yine palyatif bakımın bir parçasıdır.

Sağlıklı ve mutlu kalın...
Prof. Dr. Mustafa Özdoğan

Kaynak:

ESMO Clinical Practice Guidelines on Palliative Care: Advanced Care Planning.
Ann Oncol (2014) 25 (suppl 3): iii138-iii142.