pankreas-kanserinde-erken-tani-ve-tarama-mumkun-mudur-nasil-teshis-edilir

Pankreas kanserinde erken tanı ve tarama mümkün müdür? Nasıl teşhis edilir?

Yazı Boyutu:
Küçült
Sıfırla
Büyült

Yukarıda da belirttiğim gibi pankreas kanserinde erken teşhis koymak oldukça zordur. Bunun sebepleri aşağıdaki gibi sıralanabilir:

  • Pankreas kanserinin erken evrelerinde çoğunlukla herhangi bir belirti veya bulguya rastlanmaz.

  • Pankreas kanserinin belirtileri, birçok diğer hastalığın belirtileri ile benzerlik gösterir.

  • Pankreas; mide, ince bağırsak, karaciğer, safra kesesi, dalak, safra kanalı gibi organların arkasında saklıdır.

Pankreas kanseri teşhisi genellikle, çeşitli testlerin yardımı ve pankreas ile etrafındaki bölgenin detaylı görüntülenmesi yoluyla konur. Kanser hücrelerinin pankreas içine ve dışına ne derece yayıldığını belirleyen testlere evreleme (kanserin yayılma durumu) denir. Tanı koymak ve evresini belirlemek için kullanılan test ve diğer uygulamalar, genellikle aynı anda yapılır. Doğru bir tedavi planı uygulanması için, kanserin evresinin ve tümörün cerrahi müdahale ile alınıp alınamayacağının bilinmesi önemlidir.

Pankreas Kanserinde Teşhisinde Uygulanan Testler

Pankreas Kanserinde Hastanın Sağlık Geçmişi ve Fiziksel Muayene: Sağlık geçmişi sorgulanarak eşlik eden bir hastalık olup olmadığı sorgulanır. Örneğin şeker hastalığı, kronik pankreatit gibi. Aynı zamanda durum araştırılır.

Pankreas Kanserinde Kan Testi Uygulaması: Vücudun organ ve dokularında üretilip kana karışan bilirubin gibi belli bazı maddelerin miktarının ölçülmesi için kan örneği alınarak test yapılır. Normalden yüksek veya düşük çıkan ölçümler, o maddeyi salgılayan organ veya dokularda oluşan hastalığın belirtisi olarak değerlendirilir.

Pankreas Kanserinde Tümör Belirteçleri: Tümör belirteçleri kan veya dokuda bulunan, kanserin davranışı veya varlığı ile ilgili bilgi sağlayan kan, idrar ve doku testleridir. Vücuttaki organ, doku ve tümör hücrelerinde bu belirteçlerin saptanması için doku, idrar veya kan örneği alınır ve belli ölçümler yapılır. Pankreas kanseri için CA 19.9 ve CEA ismindeki iki tümör belirteci yardımcı bilgiler verebilir. Bu testler tanı koymaktan ziyade pankreas kanseri tanısı konmuş hastaların takibinde yol göstericidir. Sağlıklı bireylerin bu testleri hekim önerisi olmadan tarama amaçlı yaptırması doğru değildir ve yanılgılara neden olabilir.

Pankreas Kanserinde Manyetik Rezonans Görüntüleme (MRI): Önemli görüntüleme yöntemlerinden birisidir. Pankreasın komşu dokular ile olan ilişkisini ve karaciğer içi bulguları aydınlatmada yol göstericidir.

Pankreas Kanserinde Bilgisayarlı Tomografi (BT): Kolay, ucuz ve yol gösterici görüntüleme yöntemlerinden birisidir. Görüntülerin daha net olması için, hastaya damar ya da ağız yoluyla kontrast madde verilebilir. Bu işleme, bilgisayarlı tomografi veya bilgisayarlı aksial tomografi de denebilir.

Pankreas Kanserinde Pozitron Emisyon Tomografisi (PET Taraması): Bu işlem, vücutta kötü huylu tümörlerin varlığını tespit etmek için kullanılır. Hastaya az miktarda radyonüklid madde ile işaretli glikoz (şeker) enjekte edilerek cihazın glikozun vücutta biriktiği yerleri tespit etmesi sağlanır. Kanser hücreleri daha fazla glikoz depoladığından ve diğer hücrelere nazaran daha aktif olduklarından görüntülerde daha koyu renk alır ve böylece kolaylıkla tespit edilir. PET ve BT taramasını kombine eden PET-BT cihazları sayesinde son derece doğru bilgiler edinilir.

Pankreas Kanserinde Karın Ultrasonu: Karın içini görüntülemek için kullanılan ultrason incelemesidir. Ultrason ileticisi, karın bölgesi üzerinde gezdirilerek karın içine yüksek enerji ses dalgaları gönderir. Gönderilen ses dalgaları iç organlara ve dokulara çarparak eko yapar ve bu ekolardan faydalanarak organların görüntülenmesi sağlanır.

Pankreas Kanserinde Endoskopik Ultrason (EUS): Genellikle makattan (rektumdan) ya da ağızdan içeriye ucunda ışık ve görüntüleme merceği bulunan ve ince boru şeklinde olan endoskopi cihazı sokularak yapılan bir işlemdir. Endoskopun ucunda aynı diğer ultrason cihazlarındaki gibi bir ultrason ileticisi bulunmakta ve vücut içerisinden orada bulunan organlara ses dalgaları göndermektedir. Yüksek frekanslı ses dalgalarının oluşturduğu ekolar cihaz tarafından algılanarak organların sonogram adı verilen detaylı görüntüsü elde edilir.

Pankreas Kanserinde Endoskopik Retrograd Kolanjiopankretikografi (ERCP): Endoskopik yöntemle oniki parmak bağırsağından pankreatik kanal ve ana safra yolu ve safra kanallarının görüntülenmesidir. Pankreas kanseri, zaman zaman bu kanalların daralıp safra akışının zora girmesine ve bunun sonucu olarak da sarılık hastalığına neden olabilir. İşlem sırasında endoskop, ağızdan girerek ince bağırsağa kadar içeri sokulur. Ardından, küçük tüp şeklinde olan kateter, endoskop içerisinden pankreatik kanallara sokulur ve kontrast madde enjekte edilerek safra kanallarının detaylı görüntüsü alınır. Eğer, kanallar tümörle tıkalı ise stent adı verilen küçük tüp ile tıkanıklık giderilebilir.

Pankreas Kanserinde Cilt Altı Transhepatik Kolanjiyografi (PTC): Röntgen kullanarak safra kanalları ve karaciğeri görüntüleme yöntemidir. Kaburgaların altından girerek karaciğere sokulan ince bir iğne sayesinde karaciğere yada safra kanallarına kontrast madde enjekte edilir ve o bölgelerin röntgen görüntüsü çekilir. Herhangi bir tıkanıklık tespit edilmesi durumunda karaciğere ince ve esnek stent yerleştirilir ve safranın direk ince bağırsağa gitmesi ya da vücudun dışındaki sondada birikmesi sağlanır. Bu uygulamaya, sadece ERCP yapılamadığı durumlarda söz başvurulur.

Pankreas Kanserinde Laparoskopi: Karın ve iç organlara içerden bakılarak, hastalık belirtilerini kontrol eden cerrahi bir yöntemdir. Laparoskop adı verilen ucunda ışığı bulunan ince tüp karın duvarına açılan küçük bir kesiden içeri sokulur. Biyopsi için doku örneği veya iç organların alınması söz konusu olduğunda işlem sırasında başka kesiler açılarak laparoskopa yardımcı başka aletler içeri sokulabilir.

Pankreas Kanserinde Biyopsi: Doku içerisindeki kanser bulgularının detaylı araştırılması için hücre veya doku örneğinin alınması işlemidir. Pankreas kanseri için birkaç farklı biyopsi yöntemi vardır. Röntgen veya ultrason sırasında ince bir iğne ile pankreastan hücre örneği alınabildiği gibi aynı işlemin laparoskopi sırasında yapılması da mümkündür.

Sağlıklı ve mutlu kalın...
Prof. Dr. Mustafa Özdoğan