prostat-kanserinde-erken-tani-ve-tarama-mumkun-mudur-psa-testi-nedir-nasil-teshis-edilir

Prostat kanserinde erken tanı ve tarama mümkün müdür? PSA testi nedir? Nasıl teşhis edilir?

Yazı Boyutu:
Küçült
Sıfırla
Büyült

Kanserden korunma ve yüksek kanser riski taşıyan kişilere uygun tarama yöntemlerine ilgi her geçen yıl artmaktadır. Çünkü tedavi edilebilen kanserlere erken tanı konması veya kansere karşı en iyi tedavinin her şeyden önce korunmak olduğu bilincine varılmıştır.

Birçok kanser türünde tarama ve tedavi, erken tanı konmasına imkan sağlar, iyileşme oranını arttırır. Tarama, kanser belirtisi olmayan ancak yüksek kanser riski taşıyan kişilere düzenli olarak uygulanan belli muayeneler ve testlerdir.

Prostat kanserinde tarama ise, komplike ve tartışmalı bir konudur. Prostat kanserinde tarama testlerinin, yaşamsal risk faktörünü azalttığına dair yeterli kanıtlara henüz ulaşılamamıştır. Dahası, tüm tarama testleri, bazı riskler taşır. Prostat kanseri tarama testlerinde oluşan risklerden biri, aşırı tanıdır (erkeğin yaşantısını devam ettirirken problem yaşamayacağı ağrısız kanser tanısı). Aşırı tanı, gereksiz kanser tedavisine yol açabilir. Farklı bir deyişle aslında vücudumuzda oluşsa da oldukça yavaş seyirli olması nedeniyle bize zarar vermeyecek prostat kanserlerini de saptayıp uygulanacak tedavilerden zarar görme ihtimali prostat kanserinin doğası gereği taramaları sorgulatmaktadır.

Prostat kanserinde tarama testleri;

  • prostat spesifik antijen (PSA) olarak bilinen protein seviyesini ölçen kan testi,
  • dijital-rektal (parmakla makattan) muayene,
  • biyopsi ve/veya
  • transrektal ultrasondan oluşmaktadır.

 

Prostat kanserinde fiziksel muayene ve laboratuvar testleri

Dijital rektal muayene (DRE): Dijital rektal muayene, yağlı bir eldiven kullanılarak parmakla uygulanmaktadır. Hastanın prostatına dokunularak büyüklüğü ve özelliklerine göre anormalliklere bakılır. Bu yöntem, standart prostat tarama testi olarak uzun yıllardır kullanılmaktadır. Normalde makattan parmakla muayene yapılırken prostat dokusu makat duvarında belli belirsiz hissedilir. Yüzeyi pürtüklü değil ve yumuşak kıvamdadır. Sert oluşu, yüzeyinde düzensizliğin parmak ile fark edilmesi prostat kanseri için önemli muayene bulgularındandır.

Prostat kanseri teşhisinde PSA kan testi: Basit bir kan testi iler belirlenen PSA, normalde prostatta bulunan hücreler tarafından üretilen bir proteindir. Prostat kanser tanısı konan bir hastada belirlenen PSA seviyesi, kabaca toplam kanser miktarını yansıtır. Yüksek PSA seviyesi, prostat kanser hücrelerinin veya kanserli olmayan diğer prostat formlarının varlığının göstergesi olabilir. Ayrıca PSA düzeyi, verilen tedavinin başarısını takip edilmesinde veya cerrahi sonrası yenilemenin saptanmasında son derece yardımcıdır.

Biyopsi: PSA kan testi ve/veya makattan parmakla muayene sonuçlarına göre prostat kanseri olasılığı söz konusu ise, şüphenin biyopsi ile onaylanması gerekir. Prostat kanserine, prostat bezine yapılan bir veya birden fazla biyopsi sonucunda tanı konur. Biyopsi, hastada var olan bening prostatik hiperplazi, kanser veya var olan diğer medikal problemleri belirler. Biyopsi sırasında, iğne yardımıyla rektumdan girilerek prostat dokusundan birkaç ufak parça örnek alınır. Bu doku örnekleri, laboratuvar ortamında incelenerek varsa kanser hücreleri tespit edilir.

Prostat kanserinde görüntüleme testleri

Prostat kanseri teşhisinde transrektal ultrasonografi: Transrektal (makattan) ultrasonografi sırasında, küçük bir sonda rektumdan içeri sokulur. Sonda, eko üreten ve prostata çarparak geri dönen yüksek frekans ses dalgaları yayar. Bilgisayar, bu ekoları kullanarak anormal bölgeleri gösterebilen sonogram ile resmi oluşturur. Transrektal ultrasonografinin, erken tanı koyularak prostat kanserinde yaşamsal riski azalttığına dair elde edilen veriler araştırılmaya devam etmektedir.

Prostat kanseri tarama testleri öncesi doktorunuzla konuşmanız önemlidir. Tarama testlerinin potansiyel faydalarını, belirsizlikleri ve riskleri konuştuktan sonra kişisel tercihinizi kullanarak tarama testlerini yaptırmaya veya yaptırmamaya karar verebilirsiniz. Prostat kanseri için tarama testlerine karar verme yaşı 50’dir.

Sağlıklı ve mutlu kalın...
Prof. Dr. Mustafa Özdoğan