rahim-kanserinde-erken-tani-ve-tarama-mumkun-mudur-nasil-teshis-edilir

Rahim kanserinde erken tanı ve tarama mümkün müdür? Nasıl teşhis edilir?

Yazı Boyutu:
Küçült
Sıfırla
Büyült

Çok miktarda iki adet dönemi arası veya menopoz sonrası anormal vajinal kanama veya akıntı gibi bir belirti ile karşı karşıya kaldığınızda, erken teşhis ve tedavi imkanı yaratabilmek için vakit kaybetmeden doktorunuza başvurunuz. Erken tespit, daha başarılı bir tedavinin uygulanmasını mümkün kılacaktır. Ancak, bazı endometriyal kanserler ileri evreye gelene kadar herhangi bir belirti göstermezler. Bu konu ile ilgili detaylı bilgiye aşağıda “Rahim kanseri nasıl teşhis edilir?” bölümünden ulaşabilirsiniz.

Rahim Kanserinde Erken Teşhis Testleri

Erken teşhis, hastalığı belirti göstermeyen kişilerde testler kullanarak kanser gibi hastalıkların bulunması anlamına gelir.

Ortalama Rahim (endometriyal) Kanser Riski Olan Kadınlar

Ortalama endometriyal kanser riski olan ve belirti göstermeyen kadınlarda, kanserin erken teşhis edilebilmesi için uygulanan bir test yoktur.

Kadınların, düzenli jinekolojik muayene olmaları, rahim kanserinin erken teşhis edilmesinde önemli rol oynar. Ancak, pelvik muayenesi erken evre endometriyal kanserin tespit edilmesinde çokta etkili bir yöntem değildir.

Pap testi (Pap smear), rahim ağzı kanserini gösterir. Bazı erken evre endometriyal kanserleri tespit etmesi de mümkündür. Ancak, pap simir testi bu kanser türü için yeterli bir test değildir. Daha çok rahim ağzı kanserlerinin tespitinde kullanılmaktadır.

Önerim, menopoz dönemine giren tüm kadınların, rahim kanseri hastalığının riskleri ve belirtileri hakkında bilgi edinmeleri, düzenli muayene olmaları ve vajinal bir kanama, akıntı veya lekelenmede vakit kaybetmeden doktora başvurmalarıdır.

Rahim (endometriyal) Kanser Riski Yüksek Olan Kadınlar

Yüksek rahim kanseri riski taşıyan kadınların, tavsiye almak ve riskler hakkında bilgi edinmek için doktorları ile görüşmeleri, anormal herhangi bir vajinal kanamada vakit kaybetmeden doktorlarına başvurmaları gerekmektedir. Endometriyal kanser riski yaşın ilerlemesi, geç girilen menopoz, hiç doğum yapılmaması, kısırlık, obezite, şeker hastalığı (diyabet), yüksek tansiyon, östrojen veya tamoksifen tedavisine bağlı olarak artmaktadır.

Doktorunuz rahim kanseri olabileceğinizi düşünürse, kadın üreme sistemi hastalıklarına tanı koyan ve tedavi eden uzman bir jinekoloğa muayene olmalısınız. Jinekologlar, rahim kanserini teşhis edebilir ve bazı erken evre rahim kanseri vakalarını tedavi edebilirler. Rahim ve diğer kadın üreme organlarını tedavi eden uzmanlara, jinekolojik onkolog denir. Bu doktorlar, hem erken hemde ileri evre rahim kanserlerini teşhis ve tedavi etmektedirler.

Rahim Kanseri Teşhisi için Endometriyal Doku Örneği Alma

Endometriyal hiperplazi veya endometriyal kanseri tespit etmek için alınan bir miktar doku örneği, laboratuvar ortamında incelenir. Endometriyal doku, endometriyal biyopsi veya histeroskopili veya histeroskopisiz dilatasyon(genişletme) ve kürtaj ile elde edilir. Bu işlem, uzman bir jinekolog tarafından gerçekleştirilir.

Rahim Kanseri Teşhisi için Endometriyal Biyopsi

Endometriyal biyopsi, rahim kanserleri için sıkça kullanılan bir testtir ve menopoz sonrası kadınlarda oldukça kesin sonuç verir. İnce esnek bir tüp rahime sokularak vakum yöntemiyle endometriyum (döl yatağı iç zarı) örneği alınır. Vakumlama yaklaşık bir dakika kadar sürer. İşlem sırasında hastanın hissettiği rahatsızlık adet kramplarına benzer. İşlem öncesi ibuprofen gibi steroid yapıda olmayan iltihap önleyici bir ilaç almak hastaya yardımcı olabilir. Zaman zaman ağrıyı azaltmak için işlem öncesi uyuşturan ilaçların (lokal anestezi) kullanılması da mümkündür.

Rahim Kanseri Teşhisi için Histeroskopi

Bu teknikte doktor rahim içine yerleştirilen optik bir cihazla rahim iç duvarını inceler. İncelemede daha iyi görüntü alabilmek için rahim içi tuzlu su ile doldurulur. Lokal anestezi ile yapılan histeroskopi, tespit edilen kanser veya polip gibi anormal durumlarda biyopsi yapılmasını sağlar.

Rahim Kanseri Teşhisi için Kürtaj (dilatasyon ve küretaj)

Endometriyal biyopsi örneğinden yeterli doku elde edilememişse veya biyopsi kanser olduğunu gösteriyor ancak sonuçlar kesin değilse dilasyon ve kürtaj yöntemi uygulanmalıdır. Bu tanısal işlemde rahim ağzı genişletilerek açılır ve özel bir aletle rahim içindeki dokular kazınır. Bu işlem, histeroskopi ile veya histeroskopisiz yapılabilir.

Dilasyon ve kürtaj yaklaşık bir saat kadar sürer ve genel anestezi (hastanın tamamen uyutulması) veya bilinçli sedasyon (bilinç sakinleştirme-damardan verilen bir ilaçla uyuşturma) gerektirir. Dilasyon ve kürtaj işlemi, genellikle ayakta tedavi edilen klinik veya hastane ortamında gerçekleştirilir. Kadın hastaların çoğu bu işlem sonrası hafif bir rahatsızlık hissedebilmektedir.

Rahim Kanseri Teşhisi için Endometriyal Doku Testi

Endometriyal doku örneği, biyopsi veya dilasyon ve kürtaj yöntemi ile alınır. Laboratuvar ortamında incelenerek olası kanserin varlığı tespit edilir. Kanser tespit edilirse bir raporla açıklanacaktır. Laboratuvar raporunda, ne tür bir endometriyal kanser olduğu (endometrioid veya berrak hücreli gibi) ve derecesi belirtilir.

Endometriyal kanser, normal endometriyum’a benzerliğine bağlı olarak sınıflandırılır. 1.derece (grade) kanserde; %95 veya daha fazla kanser normal endometriyal dokuya benzer salgı bezi oluşturur. 2.derece tümörlerde salgı bezi oluşumu %50-%94 arasındadır. Salgı bezi oluşturan dokuların yarısından azı ile gelişen kanserler, 3.derecedir. Kanser derecesi ne kadar düşükse hastalığın ilerlemesi veya tekrarlaması o kadar az bir ihtimaldir.

Rahim kanserinde uygulanan görüntüleme testleri
Rahim Kanserinde Transvajinal Ultrason veya Sonografi

Ultrason testleri, ses dalgaları kullanarak vücudun bölümlerinin resimlerini çeker. Transvajinal ultrasonda ise, ses dalgaları veren sonda vajinaya yerleştirilir. Ses dalgaları rahimin ve diğer karın alt bölgesi (pelvik organların) görüntülerini alır. Bu görüntüler sayesinde endometriyal kanserin işareti olabilen normalden farklı bir endometriyum kalınlığını gösterir. Ayrıca, rahimin kas tabakasında (miyometriyum) kanserin gelişip gelişmediğini belirleyebilir.

Rahim katmanlarını daha net inceleyebilmek için sonogram öncesi rahime küçük bir tüp yoluyla tuzlu su (saline) doldurulur. Bu işleme, saline infüzyon sonogram veya histerosonogram denir. Sonografi, diğer işlemler tümörü belirleyemediğinde biyopsiyi yönlendirmede yardımcı olabilen bir yöntemdir.

Rahim Kanserinde Sistoskopi ve Proktoskopi

Mesane veya rektuma yayılmış bir rahim kanseri şüphesi varsa ışıklı bir tüple bu organların içine bakılır. Sitoskopide, ürethra(idrar yolu)yoluyla mesaneye bir tüp yerleştirilir. Proktoskopide, tüp rektuma yerleştirilir. Bu testler, olası bir kanserin varlığını ortaya koyacaktır. Bu işlem sırasında patolojik inceleme için küçük doku örnekleri alınabilir. Genellikle lokal anestezi ile uygulanan bu işlem, bazı hastalarda genel anestezi ile gerçekleştirilebilir. Doktorunuz işlem öncesi ve sonrası neyin beklendiğini size açıklayacaktır. Sistoskopi ve proktoskopi endometriyal kanser için geçmişte daha sık kullanılan yöntemlerken şimdilerde daha nadir kullanılmaktadır.

Rahim Kanserinde Bilgisayarlı Tomografi (BT)

Bilgisayarlı tomografi (BT) taramasında, x-ray işlemi ile vücudunuzun detaylı kesitsel görüntüleri alınır. Klasik röntgen işlemindeki gibi tek bir resim almak yerine BT taraması ile vücudunuzun ilgili bölgesinden birçok resim elde edilmesi mümkündür. Sonrasında bilgisayar bu resimleri birleştirerek görüntü haline getirir.

İşlem öncesi yarım ve 1 Lt. kadar ağızdan kontrast sıvı verilebilir. Bu sayede anahatları ile görüntülenen bağırsaklar olası bir tümörün varlığını tespit etmekte yardımcı olacaktır. Bunun dışında, damardan enjekte edilen kontrast boyada vücut yapınızın anahatlarını daha iyi görüntülemeye yarayabilen bir yöntem olarak kullanılmaktadır.

Ancak, bu enjeksiyon saatler veya günler süren kızarıklık ve ateş basmasına sebep olabilir. Bazı hastaların, enjekte edilen boyaya karşı allerjileri olabilir ve kurdeşen dökebilirler. Nadiren de olsa nefes almada güçlük ve düşük tansiyon gibi daha ciddi yan etkilerle karşı karşıya kalmakta mümkündür. Bu tür alerjik reaksiyonları önlemek ve tedavi etmek için kullanılan ilaçlar mevcuttur. Bu sebeple, herhangi bir kontrast sıvıya karşı olası alerjik reaksiyonlar işlem öncesi bilgilendirilmelidir.

BT taraması, endometriyal kanserin teşhisi için kullanılmamaktadır. Ancak, kanser diğer organlara yayıldığında ve tedavi sonrası tekrarladığında tespit edilmesine yardımcı olur.

BT taraması, bazende biyopsi işlemine rehberlik etmesi için kullanılır. Bu işleme, BT-rehberliğinde iğne biyopsisi denir. BT görüntüleme, biyopsi iğnesinin şüpheli kitle ile buluşmasını sağlar. Alınan örnek laboratuvar ortamında incelenir.

Rahim Kanserinde Manyetik Rezonans Görüntüleme (MRI)

Manyetik rezonans görüntüleme (MRI), röntgen yerine radyo dalgaları ve güçlü mıknatıslar kullanarak uygulanan bir yöntemdir. Radyo dalgalarından gelen enerji absorbe edilerek olası hastalık ve doku türlerinden oluşan yapıyı belirler. Bilgisayar, şüpheli dokulardan gelen radyo dalgalarının yapısını çözümleyerek vücudun ilgili bölgesinden oldukça detaylı görüntüler elde eder. BT taramasında olduğu gibi vücudun kesitsel dilimlerini (vücut uzunluğu ile paralel) oluşturur.

MRI, özellikle beyin ve omurilik taramalarında faydalı olur. Bazı doktorlar, MRI’ın rahim gövdesinde gelişen endometriyal kanserin varlığını ve genişliğini anlatan iyi bir yöntem olduğunu düşünmektedir. MRI tarama, küçük demir oksit parçacıkları kullanılan yeni bir teknikle genişleyen lenf bezlerinin bulunmasına yardımcı olabilir.

Kontrast madde, zaman zaman BT taramasında olduğu gibi hastaya damardan enjekte edilebilir. Ancak, MRI’da kullanılan kontrast BT’den farklıdır. MRI taraması, BT görüntülemeden daha uzun sürer. Bu süre yaklaşık bir saattir.

Rahim Kanserinde PET Görüntüleme (pozitron emisyon tomografi)

Bu test için özel bir çeşit radyoaktif şeker hastaya damardan enjekte edilir. Kanser şekeri normal dokulardan daha fazla kullandığı için radyoaktivite kansere konsantre olur. Tarayıcı, radyoaktif çözeltiyi tanıyabilir. Bu test, küçük kanser hücrelerini seçmede yardımcı olabilen bir yöntemdir. Ancak, PET taraması endometriyal kanserlerde kullanılan rutin testlerden değildir ve bu kanser türündeki rolü halen araştırma aşamasındadır.

Rahim Kanserinde Göğüs Röntgeni Uygulaması

Bu tarama testi, kanserin akciğerlere yayılıp yayılmadığını göstermek için kullanılır. Ayrıca, cerrahi müdahale öncesi ciddi akciğer ve kalp problemlerine bakılması için kullanılabilir.

Rahim kanserinde uygulanan kan testleri

Tam kan sayımı, trombosit, beyaz kan hücreleri, kırmızı kan hücreleri gibi kandaki farklı hücreleri ölçen bir test yöntemidir. Aşırı kanaması olan kadın hastaların çoğunda kırmızı kan hücreleri düşük (anemi)olacaktır.

Rahim Kanserinde CA 125 Kan Testi

Endometriyal ve yumurtalık kanserlerinin hepsinde olmasa da çoğunda kan dolaşımına enjekte edilen CA 125 maddesi, endometriyal kanserin varlığında oldukça yüksek çıkacaktır. Buda kanserin rahim dışına yayılma olasılığını gösterir. Cerrahi müdahale öncesi kanda CA 125 seviyesi yüksekse, tedaviye alınan hasta gözlem altında tutularak tedavinin etkinliği incelenir (tedavi etkili ise cerrahi müdahale sonrası CA 125 seviyesi düşecektir) ve başarılı ilk tedaviden sonra kanserin tekrarlayıp tekrarlamadığına bakılır.

Sağlıklı ve mutlu kalın...
Prof. Dr. Mustafa Özdoğan