tiroid-kanseri

Tiroid kanseri nedir? Çeşitleri nelerdir? Sebepleri - risk faktörleri nelerdir?

Yazı Boyutu:
Küçült
Sıfırla
Büyült

Tiroid bezi boynun ön tarafında tiroid kıkırdağının altında yer alan ve iç salgı fonksiyonu olan bir organdır. Sağda ve solda olmak üzere iki lob ve bunları birbirine bağlayan istmustan (kanal) oluşan tiroid kelebek şeklindedir.

Tiroid bezi 2 ana hücre türünden oluşur:

  1. Foliküler hücreler iyot kullanarak ürettiği hormonla vücudun tüm metabolizmasını düzenler. Fazla tiroid hormonu salgılanması (hipertiroidizm), hızlı ya da düzensiz kalp atışlarına, uykusuzluğa, sinirliliğe, açlığa, kilo kaybına ve sıcak basmasına neden olabilir. Bunun aksine, tiroid hormonu az çalışırsa (hipotiroidizm) hareketler yavaşlar, kişide yorgunluğa ve kilo alımına yol açar. Tiroid hormonunun ne kadar salgılanacağını, beyinde bulunan hipofiz bezi tarafından üretilen tiroid uyarıcı hormon (TSH) düzenler.

  1. C hücreleri (parafoliküler hücreler) ise, vücudun kalsiyum kullanımını kontrol eden kalsitonin üretir. Bunun yanında bağışıklık sistemi hücreleri (lenfositler) ve destek (stromal) hücreler tiroid bezinde bulunan ve daha nadir rastlanan diğer hücre türleridir.Tiroid bezinin her bir hücre türünde farklı kanserler gelişmektedir. Bu farklılıklar, kanserin yayılımını ve tedavisini etkilediği için önem taşımaktadır.

Kötü huylu (malign) tiroid tümörleri nelerdir?

Tiroid bezinde görülen şişlik ya da nodül tiroid kanserinin habercisi olabilir. Ancak kesin bir sonuca varmak için gerekli testlerin yapılması ve şüpheli bölgeden alınan örneğin laboratuvar ortamında incelenmesi gerekir. Hücre yapılarına, görünüşlerine ve türlerine göre 4 farklı tiroid kanseri vardır. Bunlar papiller, foliküler, meduller ve anaplastik tiroid kanseri olarak adlandırılır. Şimdi gelin bu kanser türlerini birlikte inceleyelim.

  1. Papiller tiroid kanseri

Tüm tiroid kanserlerinin yaklaşık %80’i papiller karsinomdur. Genellikle tiroid bezinin sadece tek lobunda ortaya çıkan bu kanser türü çoğunlukla boyundaki lenf bezlerine yayılır. Oldukça yavaş gelişme eğilimindedir ve erken teşhis edildiğinde iyileştirilebilir.

  1. Foliküler tiroid kanseri

Foliküler karsinom tiroid kanserinin en sık görülen ikinci kanser türüdür. Yeterli iyot alamayan kişilerde daha sık görülen foliküler karsinom genellikle lenf bezlerine yayılım göstermez, ancak vücudun diğer bölgelerine (kemikler ya da akciğerler) ilerleyebilir. Bu kanser türünün seyri genellikle papiller karsinom kadar iyi değildir, ancak erken teşhis edildiğinde başarıyla tedavi edilebilir.

  1. Meduller tiroid kanseri

Bu kanser türü tiroid kanserlerinin yaklaşık %5’ini içermektedir. Kandaki kalsiyum oranını kontrol eden kalsitonin hormonunu yapan tiroid bezindeki C hücrelerinden gelişir. Meduller tiroid kanserler fazla miktarda kalsitonin ve karsinoembriyojenik antijen olarak adlandırılan proteini kana salgılar. Bu maddelerin kan testleri ile tespit edilebilme şansı vardır.

Meduller tiroid kanseri zaman zaman ailesel geçişli bir kanser türü olarak görülebilir. RET olarak bilinen gendeki değişiklikler anne-babadan çocuğa geçebilir. Değişikliğe uğramış RET geni taşıyan hemen hemen herkeste meduller tiroid kanseri gelişebilir. Hastalık tek başına geliştiğinde meduller tiroid kanseri olarak adlandırılırken başka kanserlerle birlikte gelişirse multipl endokrin neoplazi (MEN) sendromu olarak nitelendirilir.

  1. Anaplastik tiroid kanseri

Nadiren görülen anaplastik karsinom, tüm tiroid kanserlerinin yaklaşık %5’inden daha azında görülür. Kanser tiroidin foliküler hücrelerinde başlar. Boyuna ve vücudun diğer bölgelerine hızla yayılarak agresif bir seyir gösteren anaplastik tiroid kanserinin tedavisi oldukça zordur.

Tiroid kanserinin sebebpleri – risk faktörleri nelerdir?

Hastalığa yakalanma şansını değiştiren herşey bizler için risk faktörüdür. Bu nedenle yaşam tarzımıza, edindiğimiz alışkanlıklarımıza, maruz kaldığımız tüm çevresel etkenlere dikkat ederek kanser hastalığında etkisi olan risk faktörlerini azaltmamız mümkündür. Sigara içmek, alkol kullanmak gibi bazı risk faktörleri, yaşamın içinde edindiğimiz alışkanlıklardandır ve değiştirilebilir. Kişinin yaşı ve ailesel geçmişi gibi bazı risk faktörleri de vardır ki değiştirilemez. Öte yandan, riske sahip olmanız kansere yakalanacağınız anlamına gelmez. Ya da herhangi bir risk faktörü yokken kanser olmanız mümkündür denilebilir. Bu sebeple, tiroid kanserlerinde etken risk faktörlerini bilmeniz önemlidir. Bu sayede, hayatınızda yapacağınız ufak değişikliklerle riski azaltabilirsiniz. Tiroid kanseri ile ilgili bazı risk faktörlerine sahipseniz, sık aralıklarla rutin kontrollerinizi ihmal etmemelisiniz. Böylece, kanserde erken tanı ve etkin bir tedavi olanağına sahip olabilirsiniz.

Bazı risk faktörleri var ki, tiroid kanserinin gelişmesinde etkin rol oynamaktadır.

Yaş ve cinsiyet

Tiroid kanseri erkeklere nazaran kadınlarda üç kat fazla görülmektedir. Her yaşta görülebilen tiroid kanseri kadınlarda 40-50 yaşlarında rastlanırken, erkeklerde 60-70 yaşlarında görülmektedir.

Vücutta İyot seviyesinin yetersiz olması

İyot eksikliği olan kişilerde foliküler tiroid kanserine sık rastlanır. İyotlu tuz ve iyot içeren gıdalar (tuzlu su balıkları: ton balığı, mezgit; ayrıca karides ve kabuklu deniz hayvanları v.s.) tüketilmesi iyot eksikliğini gidermek için kullanılabilir.

Radyasyon

Radyasyona maruz kalmanın tiroid kanserinde risk faktörü olduğu kanıtlanmştır. Kullanılan bazı ilaçlar, nükleer santral ya da nükleer silahlar önemli radyasyon kaynaklarıdır. Geçmişte Rusya'daki Çernobil nükleer santrali kazasından sonra o bölgede yaşayan kişilerde tiroid kanserinde büyük artış görülmüştür.

Ayrıca, çocukluk döneminde baş boyun bölgesine uygulanan radyoterapi tedavisi, tiroid kanserinde bir risk faktörüdür. Risk, radyasyonun ne kadar verildiğine ve tedaviyi gören çocuğun yaşına göre değişir. Yaşı küçük olan çocuklara yüksek doz radyasyon verilmesi riski artırabilir. Eğer geçmişte bu tip bir tedavi size uygulanmış ise bu durumda mutlaka doktorunuza başvurmalı ve tiroid bezinin incelenmesini istemelisiniz.

Radyasyona maruz kalan yetişkinlerde tiroid kanseri riski çocuklardaki kadar yüksek değildir. Ancak, yaptığınız iş gereği çalıştığınız yerde radyasyona maruz kalıyorsanız ya da oturduğunuz bölgede nükleer ya da elektrik santrali varsa rutin doktor kontrolü yaptırmanız önemlidir.

Kalıtsal bozukluklar

Kalıtsal bazı bozuklukların farklı tiroid kanseri türlerinin gelişmesiyle bağlantılı olduğu görülmüştür. Meduller tiroid kanserlerinin yaklaşık üçünden birinde kalıtsal bozukluğa bağlı anormal genlere rastlanmaktadır. Bu tür vakalarda kanser, ailesel geçişli meduller tiroid karsinom olarak adlandırılır. Bu kalıtsal kanser türü tek başına ya da başka tümörlerle birlikte görülebilir.

Ailesel geçişli meduller tiroid karsinom ve diğer endokrin bezlerinde gelişen tümörlerin birleşimi mültipl (çoklu) endokrin tümörü tip 2 (MEN2) olarak adlandırılır. MEN2’nin; MEN2a ve MEN2b olmak üzere iki alt türü vardır. Her iki alt türde RET olarak adlandırılan gende mutasyon sonucu meydana gelir.

MEN2a, feokromositomalarla (adrenalin meydana getiren tümörler) ve paratiroid bezi tümörlerle birlikte görülen meduller tiroid karsinomdur. MEN2b, yine feokromositomalar ve nöroma olarak adlandırılan dilde ve vücudun başka yerlerindeki sinir dokularında gelişen iyi huylu tümörlerle ilişkili meduller tiroid kanseridir.

Ayrıca Gardner sendromu, Cowden hastalığı, familyal adenomatöz polipozis gibi bazı kalıtsal hastalıklar, tiroid kanserinde risk faktörleri olarak nitelendirilir.

Sağlıklı ve mutlu kalın...
Prof. Dr. Mustafa Özdoğan