Anasayfa - Kanser Tedavisi - Melanom – Cilt kanseri tedavisi - Malign melanom cilt kanseri nedir? Nedenleri - risk faktörleri nelerdir?

Malign melanom cilt kanseri nedir? Nedenleri - risk faktörleri nelerdir?

Yazı Boyutu:
Küçült
Sıfırla
Büyült
27.12.2016

Melanom, nadir görülen kanser türlerinden biri olmakla birlikte, görülme sıklığı hem ülkemizde hem de tüm dünyada son 30 yılda 2 kattan fazla artmıştır. Ülkemiz için hem erkekler hem bayanlarda en sık görülen 10 kanser türü içinde yer almamakla birlikte, Amerika’da erkeklerde 5. en sık, bayanlarda ise 7. en sık görülen kanser türüdür.

Cilt kanserleri melanom ve melanom olmayan cilt kanserleri olmak üzere 2 sınıfta incelenir. Melanomlar tüm cilt kanserlerinin %5’ten daha azını oluşturmakla birlikte tehlikeli ve agresif (hızlı büyüme ve yayılma) özelliği nedeniyle ayrı bir öneme sahiptir.

Deri, vücuttaki en büyük organdır ve birçok farklı görevi vardır. İç organları kaplayan deri, olası yaralanmalara karşı vücudu korur, fazla su ve sıvı kaybını önler ve vücudun D vitamini sağlamasına yardımcı olur. Bunun yanında hem bakteri gibi mikroplara karşı hem de zararlı ultraviyole (UV) ışınlarına karşı koruyucudur ve vücut sıcaklığını kontrol etmeye yardımcı olur. Deri epidermis, dermis ve subkutis olmak üzere 3 katmandan oluşmaktadır.

Epidermis

Derinin en üst katmanı epidermistir. Epidermis çok incedir ve yaklaşık 0,05–0,1 mm kalınlığındadır. Derinin alt katmanlarını ve organları dış etkenlere karşı korur. Keratinositler, epidermisin asıl hücre türleridir. Bu hücreler, vücudu koruyan deriye yardım eden keratin adlı önemli bir proteini üretirler. Epidermisin en dışta kalan kısmına korun (stratum korneum) adı verilir. Bu kısımda ölü keratinositler yenileri ile değiştirilir. Bu katmandaki hücreler, düz şekilleri nedeniyle skuamöz hücreler olarak adlandırılır. Yaşayan skuamöz hücreler, korunun (stratum korneum) altında bulunur. Bu hücreler bulundukları dış kısımdan epidermisin en alt kısmına yani taban katmanına hareket ederler. Taban katmanındaki hücreler, taban hücreleri olarak adlandırılmaktadır. Görevleri yeni keratinler oluşturmak için bölünmektir. Böylece, deri yüzeyinde zamanla azalan daha eski keratinositlerin yerini alır.

Melanositler, epidermiste bulunan melanoma (cilt kanseri) dönüşebilen hücrelerdir. Bu deri hücreleri, cilde bronz veya esmer rengi veren melanin adı verilen kahverengi pigmentleri üretir. Melanin, derinin daha alt katmanlarını güneşin bazı zararlı etkilerinden korur. Birçok kişide cilt güneşe maruz kaldığında melanositler bu pigmentlerden daha fazla üreterek cildin bronzlaşmasına neden olur. Epidermis, cildin daha alt katmanlarından bazal bir zar ile ayrılır. Bu önemli bir yapıdır. Çünkü, cilt kanseri ilerlediğinde bu bariyere ve daha alt katmanlara doğru gelişir.

Dermis

Dermis, derinin orta katmanına verilen addır ve epidermise göre çok daha kalın bir katmandır. Deriye dayanıklılık ve elastikiyet veren kolajen adlı protein tarafından tutulan kıl folekülleri, ter bezleri, damarlar ve sinirler bulundurur.

Subkutis

Derinin en alt katmanına subkutis adı verilir. Subkutis ve dermisin en alt kısmı, kolajen ve yağ hücre ağını oluşturur. Subkutis, vücut ısısının korunmasına yardımcı olur. Ayrıca bu katman, vücut organlarını yaralanmalara karşı korumaya yardımcı olan şok emici etkiye sahiptir.

Bir cilt kanseri türü: MALİGN MELANOM

Melanom, deriye rengini veren melanosit adı verilen hücrelerde başlayan bir cilt kanseridir ve malign melanom ve kutanöz melanom olarak da adlandırılır. Melanom cilt kanseri hücrelerinin çoğu melanin üretmeye devam ettiği için tümör genellikle kahverengi veya siyah renktedir. Ancak, bazı melanomlar melanin üretmez. Bu durumda kanser pembe, sarımsı kahverengi hatta beyaz olarak görülebilir. Melanom cilt kanseri, deride doğuştan var olan veya sonradan ortaya çıkan benler üzerinde kanser oluşabilir ve saçlı deri, ayak tabanı dahil vücudu kaplayan derinin herhangi bir yerinde görülebilir.

Bu kanser türü erkeklerde boyun ve sırt bölgelerinde; kadınlarda bacaklar, boyun ve yüzde sık görülmektedir. Ancak kanser avuç içi, ayak tabanı, tırnak içinde de gelişebilir. Tüm bunların yanında nadir de olsa göz, ağız, genital veya anal bölgede de oluşabilir. Erken evrede teşhis edildiğinde tedavi edilebilir bir kanser türü olan melanom hızlı yayılım gösterdiğinde tedavi şansını azaltan bir kanser türüne dönüşebilir.

Diğer deri kanseri türleri

Bazal ve skuamöz hücreli kanserler

Bazal hücreli ve skuamöz hücreli kanserler çoğunlukla baş, boyun ve kollar gibi güneşe fazla maruz kalan bölgelerde görülür. Ancak, bunun yanında vücudun başka bölgelerinde de rastlanmaktadır.

Bazal hücreli karsinom çoğunlukla düz, sert, bulunduğu bölge soluk renkli veya ufak bir kazada bile kolay kanayabilen küçük, tümsekli, pembe veya kırmızı, şeffaf, parlak, inci büyüklüğünde şişlikler bulunan bir kanserdir. Ortası çökük ve alanı mavi, kahverengi veya siyah renktedir. Büyük bazal hücreli karsinomlar, kabuklu veya yayılan bir alana sahiptir.

Skuamöz (yassı) hücreli karsinom büyüyen bir yumru gibi gözükebilir. Çoğunlukla sert, pul pul veya kabuklu bir yüzeyi vardır. Bunun yanında yavaş gelişen düz, kırmızı lekeli bir görünüme de sahip olabilir. Bu cilt kanserlerinin her ikisi de, normal deriden çok az bir değişiklik göstererek düz bir alanda gelişebilir.

Aknitik keratoz aynı zamanda solar keratoz olarak da bilinir. Bazen deride kanser öncesi oluşan bir durum olabilir ve güneşe fazla maruz kalınması sonucu ortaya çıkar. Aknitik keratoz, genellikle pembe-kırmızı veya deri renginde küçük, sert veya pul pul noktalardır. Genellikle yüzde, kulaklarda ellerin üstünde ve kollarda başlar. Ancak, vücudun güneşe maruz kalan diğer bölgelerinde de görülebilir. Aknitik keratoz genellikle çok sayıdadır. Bazıları skuamöz hücreli kanserlerin içinde gelişebilir. Bazıları ise aynı kalır veya tek başına ilerler.

Melanom cilt kanserinin nedenleri - risk faktörleri nelerdir?

Hastalığa yakalanma şansını değiştiren her şey bizler için risk faktörüdür. Bu nedenle yaşam tarzımıza, edindiğimiz alışkanlıklarımıza, maruz kaldığımız tüm çevresel etkenlere dikkat ederek kanser hastalığında etkisi olan risk faktörlerini azaltmamız mümkündür.

Sigara içmek, alkol kullanmak gibi bazı risk faktörleri, yaşamın içinde edindiğimiz alışkanlıklardandır ve değiştirilebilir. Kişinin yaşı ve ailesel geçmişi gibi bazı risk faktörleri de vardır ki değiştirilemez. Öte yandan, riske sahip olmanız kansere yakalanacağınız anlamına gelmez. Ya da herhangi bir risk faktörü yokken kanser olmanız mümkündür denilebilir.

Bu sebeple, melanom cilt kanserinde etken risk faktörlerini bilmeniz önemlidir. Bu sayede, hayatınızda yapacağınız ufak değişikliklerle riski azaltabilirsiniz. Melanom cilt kanseri ile ilgili bazı risk faktörlerine sahipseniz, sık aralıklarla rutin kontrollerinizi ihmal etmemelisiniz. Böylece, kanserde erken tanı ve etkin bir tedavi olanağına sahip olabilirsiniz.

Bazı risk faktörleri var ki, melanom cilt kanserinin gelişmesinde etkin rol oynamaktadır.

Ultraviyole (UV) ışınına maruz kalmak

Melanom için ana risk faktörlerinden biridir. Güneş ışığı, ultraviyole ışınlarının başlıca kaynağıdır. Solaryumunda UV ışınının diğer bir kaynağı olduğu söylenebilir. Bu kaynaklardan fazla derecede UV ışınına maruz kalan kişilerde melanom dahil birçok cilt kanseri görülme riski artar.

UV ışınları güneş ışınlarında oldukça az oranda bulunsa da, güneşin deriye verdiği zararlı etkilerin ana nedenidir. UV ışınları, deri hücrelerinin DNA’sına zarar verir ve cilt kanseri başlar.

UV ışınları 3 çeşittir:

  1. UVA ışınları, hücre yaşlanmasına neden olur ve hücre DNA’sına zarar verebilir. Kırışıklık gibi deride uzun süreli zararlara neden olduğu ve bazı cilt kanserlerinin gelişiminde rol düşünülmektedir.

  2. UVB ışınları, hücre DNA’sına direk zarar verebilir ve güneş yanıklarına neden olan ana ışındır. Cilt kanserlerinin çoğuna neden olduğu düşünülmektedir.

  3. UVC ışınları, atmosferden geçemez. Dolayısıyla güneş ışığında bulunmaz. Bu sebeple de cilt kanserine sebep olmaz.

Solaryum

Araştırmalar, bronzlaşmak için sık sık solaryuma giden kişilerde melanom riskinin daha fazla olduğunu göstermektedir.

Solaryumlarda bronzlaştırma için kullanılan UV lambalarının “ultraviyole lambalar” olması gereklidir ve üzerlerinde “UV ışınlarına sürekli maruz kalmak, cildin erken yaşlanmasına ve cilt kanserine neden olabilir” ibaresi olan etiketler olmalıdır. Ayrıca, bu ışınlara devamlı maruz kalan kullanıcılar için “cilt kanseri için düzenli doktor kontrolü gereklidir” yazan bir etiket daha koyulmasının uyarıcı nitelikte olabileceği düşünülmektedir. Böylece, özellikle cilt kanseri riski olan, 18 yaş altı gençler/çocuklar ve ailesinde cilt kanseri olan kişiler için ultraviyole ürünlerinin (kara ışık lambası, cıva buharlı lamba, yüksek basınçlı ksenon ve ksenon civalı ark lambası, plazma fenerler ve ark kaynakları v.b.) kullanımına karşı eğilimi azaltma hedeflenmektedir.

Benler

Vücudumuzdaki benler, iyi huylu tümörlerdir ve sadece doğumda değil çocukluk ve gençlik dönemlerinde de oluşur. Benlerin çoğu asla probleme yol açmaz. Ancak, fazla sayıda beni olan kişilerde melanom gelişme riski daha fazladır.

Displastik nevüs: Displastik nevi (nevi, nevusun çoğul halidir) ya da bir başka adıyla alışılmışın dışında nevi, çoğunlukla azda olsa normal benler gibi görünür ancak melanomun bazı özelliklerini taşır. Genellikle diğer benlerden daha büyüktür ve şekli veya rengi alışılmışın dışındadır ve çoğu kansere dönüşmez.

Konjenital melanositik nevüs: Doğumda var olan benlere konjenital melanositik nevi adı verilir. Doğumla birlikte var olan bu tür benlerde nevusun büyüklüğüne bağlı olarak melanom gelişme riskinin %0-10 arası olduğu tahmin edilmektedir. Konjenital melanositik nevisi büyük olan kişilerde melanom gelişme riski daha fazladır. Örneğin; kenjenital nevi avuç içinden daha küçükse, melanom riski daha düşüktür. Bunun aksine, sırtta veya kalçalarda büyük boyutlarda olan konjenital nevilerde melanom riski önemli ölçüde artmaktadır.

Açık ten, çillenme ve açık renk saç

Beyaz tenli, açık renk saçlı kişilerde melanom riski siyah tenli kişilere göre 10 kat daha fazladır. Kızıl ve sarı saçlı, beyaz tenli, mavi veya yeşil renk gözlü ya da çilli kişilerde cilt kanseri riski artmaktadır.

Yaş

Melanom sıklığı yaşla birlikte artmaktadır. Amerikan istatistiklerine göre ortanca teşhis yaşı 63’tür. Bununla birlikte diğer birçok kanser türünde olmayan bir şekilde melanom, genç yaşlarda da sık görülmektedir (özellikle 30’lu yaşlarda bayanlarda görece daha sıktır).

Cinsiyet

Görülme sıklığı ve biyolojik farklılıkları göz önüne alınarak cilt kanserleri, malign melanom ve melanom dışı cilt kanserleri olarak ikiye ayrılmaktadır.

Genç erişkin yani 25-34 yaş arası erkeklerde en sık görülen 4. kanser türü iken, kadınlarda meme ve jinekolojik kanserlerden sonra en sık görülen kanser türüdür.

Kaynak ve Metal İşleri ile Uğraşmak

Araştırmalar, kaynak ve metal işleri ile uğraşanlarda gözlerde melanom riskinin daha yüksek olduğunu göstermiştir.

Fototerapi (Işık Tedavisi)

Sedef gibi bazı cilt hastalıkları olan kişilere uygulanan tedaviye bağlı maruz kalınan UV ışınları, skuamöz hücreli cilt kanseri riskini arttırmaktadır.

Ailesel Geçmiş

Bir veya birden fazla birinci derece akrabasında (anne-baba, kardeş veya çocuğu) melanom görülen kişilerde risk daha yüksektir. Melanom olan kişilerin yaklaşık %10’unda ailede aynı hastalık görülmektedir.

Riskin artmasındaki bir sebep, aile içinde yaşam şeklindeki benzerlik sonucu sık sık güneşe maruz kalmak, duyarlı açık tenli aile üyelerinin çoğunlukta olması veya bu faktörlerin her ikisi olabilir. Bunun yanında, ailede genlerdeki değişiklik sonucu gen mutasyonu, melanom riskinde etken bir faktör olabilir. Ailesinde yüksek oranda melanom görülen kişilerin yaklaşık %10-40’ında gen mutasyonuna rastlanmaktadır.

Kseroderma pigmentosum

Kseroderma pigmentosum (XP), normalde DNA’yı onarmakla görevli enzimlerde oluşan hasar sonucu kalıtsal bir durumdur ve nadir görülür. XP olan kişilerde, güneşin neden olduğu DNA zararını onarma yeteneği daha az olduğu için ciltlerinin güneşe maruz kalmış bölgelerinde melanom dahil birçok cilt kanseri gelişim gösterebilir.

Sağlıklı ve mutlu kalın...
Haftanın Sloganı
HPV aşı rehberi yenilendi! Gelin, bu vesile ile HPV aşısı nedir öğrenelim
HPV Aşı Rehberi Yenilendi! Bu vesile ile HPV aşısı nedir öğrenelim
Sayfada yer alan yazılar sadece bilgilendirme amaçlıdır, tanı ve tedavi için mutlaka doktorunuza başvurunuz.
Kanser Haberleri
En sık görülen nadir kanserlerden biri: ANJİOSARKOM
En sık görülen nadir kanserlerden biri: ANJİOSARKOM
Hodgkin Lenfoma tedavisi için immünoterapi ilacı Pembrolizumab FDA onayı aldı
Hodgkin Lenfoma tedavisi için immünoterapi ilacı Pembrolizumab FDA onayı aldı
Meme kanseri ameliyatı sonrası kemoterapi almayacak hastaları nasıl belirleriz?
Meme kanseri ameliyatı sonrası kemoterapi almayacak hastaları nasıl belirleriz?
KABIZLIK: Kanser Hastalarında En Sık Göz Ardı Edilen Sorunlardan Biri
KABIZLIK: Kanser Hastalarında En Sık Göz Ardı Edilen Sorunlardan Biri