Tıbbi Onkolog Prof. Dr. Mustafa Özdoğan Memorial Antalya Hastaneler Grubu Onkoloji Merkezi Başkanı "Kanser alanındaki en büyük eksiklik, halka yönelik sade ve anlaşılabilir bilgiye ulaşılamamasıdır. Web sitemiz ile bu eksikliği giderdiğimizi düşünüyorum."

Anasayfa - Kanser Tedavisi - Meme kanseri tedavisi - Meme kanserinde hormon tedavisi
Meme kanserinde hormon tedavisi

Meme kanserinde hormon tedavisi

Yazı Boyutu:
Küçült
Sıfırla
Büyült
16.10.2017

Bazı meme kanseri hücreleri yüzeylerinde östrojen veya progesteron hormonlarının bağlandığı reseptörler içermektedirler. Bu reseptörler tümörlü dokudan alınan biyopsi örneğinde çeşitli özel boyamalar yapılarak tespit edilir. Östrojen veya progesteron reseptörü pozitif boyanan bu hasta grubuna hormon reseptör pozitif hastalık denilmektedir. Bu hastalarda östrojen hormonu, kanser hücrelerinin büyümesine ve çoğalmasına neden olmaktadır. Menopoza girmemiş bir kadında kadınlık hormonu olarak adlandırdığımız östrojenin % 90’nı yumurtalıklar (overler) tarafından üretilmektedir. Menapoz sonrası ise en fazla yağ doku ve meme dokusu; daha az olarak da kas dokusu ve böbrek üstü bezlerinden üretilmektedir.

Hormon tedavisinde amaç, östrojen ve progesterona duyarlı olan kanser tiplerinde, östrojen etkisinin ortadan kaldırarak kanserin gelişmesini ve çoğalmasını önlemektir.

Hormon reseptör pozitifliği tüm meme kanserli hastaların yaklaşık % 70’nı oluşturmaktadır.

Hormonal tedavi hormon reseptörü pozitif olan meme kanserli hastalarda bir tedavi seçeneğidir.

Hormonal tedaviler, uygun hastalarda kemoterapi ve akıllı ilaçlar kadar etkilidir.

Hormonal tedaviler meme kanserinin Luminal A ve Luminal B tipi dediğimiz östrojen, progesteron hormone reseptörleri pozitif olan tiplerinde kullanılır.

Meme kanseri tedavisinde kullanılacak hormon tedavisinin seçimi, hastanın menopoz durumuna göre belirlenir

ETKEN MADDE

TİCARİ İSİM

ETKİ MEKANİZMASI

KULLANIM YERİ

Tamoksifen

Nolvadex, Tamoxifen

Anti-östrojen

Menopoz öncesi ve sonrası

Anastrozol

Arimidex, Aristu

Aromataz inhibitörü

Menopoz sonrası

Letrozol

Femara, Letu

Aromataz inhibitörü

Menopoz sonrası

Exemestan

Aromasin

Aromataz inhibitörü

Menopoz sonrası

Leuprolid asetat

Lucrin depot

Yumurtalık baskılayıcı

Menopoz öncesi

Goserelin asetat

Zoladex

Yumurtalık baskılayıcı

Menopoz öncesi

Fulvestrant

Faslodex

Östrojen blokörü

Menopoz sonrası

Tamoksifen

Seçici Östrojen reseptör düzenleyicileri içerisinde en iyi bilinen ve uzun yıllardır kullanılanı Tamoksifen’dir. Piyasada Nolvadex ve tamoksifen adında bilinen 10 mg ve 20 mg tablet halinde iki preparatı mevcuttur. 10 mg tablet günde iki kez sabah bir akşam 1 tablet olarak, 20 mg tabletler günde bir kez alınır.

Tamoksifenin etki mekanizması

Tamoksifen östrojen reseptörüne bağlanır ve östrojenin reseptöre bağlanmasını engelleyerek östrojenik etkinin ortaya çıkmasını engeller. Tamoksifen 30 yılı aşkın süredir meme kanserinde kullanılmaktadır. Bu ilaçlar meme üzerinde östrojene zıt etki gösterirken, rahim ve kemik üzerine östrojeni harekete geçirici etki gösterirler. Tamoxifen, hormon reseptörü pozitif olan tüm meme kanserli hem menopoz öncesi hem de menopoz sonrası kullanılmaktadır. Hormon reseptörü pozitif, erken evre meme kanserli hastalarda adjuvan (ameliyat sonrası) tedavi olarak verildiğinde 5 yıl boyunca, yüksek riskli hastalarda ise 10 yıl süre ile kullanılmaktadır.

Olası yan etkileri: Menopoz belirtileri şeklindedir. Sıcak basması, terleme, duygu durum değişiklikleri, vajinal kuruluk veya akıntı, adet kesilmesi, halsizlik; nadiren de vücutta pıhtı oluşu ve rahim kanseri gibi yan etkiler görülebilir.

Yumurtalık fonksiyonlarını bloke eden ilaçlar

Hormon reseptörü pozitif olan hastalarda östrojen hormonunun başlıca kaynağı olan yumurtalıklar, sıklıkla GnRH analogları dediğimiz ilaçlarla, nadiren de cerrahi veya radyoterapi ile fonksiyonları baskılanmaktadır.

Kadınlık hormonlarının yumurtalıklarda yapılmasını uyaran hipofiz bezini de uyaran ve hipotalamusta üretilen bir ön-hormon olan GnRH’ı taklit ederek etki gösterirler.

Bu gruptaki ilaçlar sıklıkla menopoza girmemiş, hormon reseptörü pozitif olan hastalarda kullanılmaktadır.

Başlıca GnRH agonistleri olan ilaçlar: Zoladex ve Lucrin’dir. Aylık ve 3 aylık formları bulunmaktadır. Meme kanseri hormon reseptörü pozitif olan hasta gruplarında aylık formlar tercih edilmektedir. Zoladex 3.6 mikro ünite ayda bir kez karın bölgesinden cilt altına yapılmaktadır. Lucrin’in ise 3.75 mg lık formu aylık kas içine enjekte edilmektedir.

Olası yan etkileri: Enjeksiyon yerinin etrafında ağrı, kanama, kırmızılık, sıcak basması, terleme, duygu durum değişiklikleri, vajinal kuruluk , halsizlik, baş ağrısı, deri döküntüsü, kilo alma , eklemlerde ağrı, kan basıncı değişiklikleri olabilir. Tedavi esnasında nadiren bazı kadınlar menopoza girebilirler ve tedavinin bittikten sonra yeniden adet kanaması görmeyebilirler. Bazı kadınlarda ağrılara neden olabilen yumurtalık kistleri oluşabilir.

Aromataz inhibitörleri

Aromataz, vücutta androjenlerden östrojen üretimini sağlayan bir enzimdir. Aromataz inhibitörleri bu enzimi bloke ederek vücutta östrojen sentezini azaltırlar. Aromataz enzimi çoğunlukla yağ dokusu ve böbrek üstü bezinde bulunmaktadır. Nadiren de meme, karaciğer, kas dokuda bulunur.

Aromataz inhibitörleri yapısına göre başlıca iki gruba ayrılmaktadır:

1. Aromataz enzimine yarışmacı bağlanan steroid yapıda olmayanlar (Anastrazole, Letrozole)

2. Aromataz enzimine geri dönüşümsüz bağlanan steroid yapıda olanlar (Exemestane)

Anastrazolün 1 mg, Letrozolün 2.5 mg, exemestan 25 mg tabletleri piyasada mevcuttur; günde 1 kez kullanılır.

Yan etkileri: Sıklıkla baş ağrısı, bulantı, vücutta şişlik, yorgunluk, sıcak basmaları, döküntü , kusma, kilo artışı, kas ve iskelet ağrısı, kemik erimesidir. Daha nadiren de vajinal kanama, vajinal akıntıda artış, kabızlık, baş dönmesi, terlemede artış, nefes darlığı, kan pıhtılaşması, leke tarzında vajinal kanama, genel ödem şeklinde görülebilir.

Neoadjuvan (ameliyat öncesi) hormonal tedavi

Meme kanseri tanısı alan hastaların yaklaşık %10-15’i lokal ileri evrededir. Hastalara lokal ileri evrede meme kanseri tanısı konulduğunda sistemik tedaviler ön plana çıkmaktadır. Bunun nedenleri, cerrahi ile lokal kontrolün sağlanmasının zor olması, ameliyat sırasında olası tümör yayılımın engellenmesidir.

Lokal ileri evre meme kanseri olan hastalarda hormon reseptörleri yüksek oranda pozitif ise cerrahi öncesi tümörü küçültme ve meme koruyucu cerrahiye olanak sağlamak amaçlı hormonal tedaviler kullanılabilir (neoadjuvan tedavi).

Üç aylık kullanım sonrası tümörde küçülme sağlandıktan sonra hasta cerrahiye verilir. Burada kullanılan hormonal tedaviler hasta menapoz öncesi dönemde ise tamoksifen, menapoza girmiş ise aromataz inhibitörü adını verdiğimiz ilaçlar kullanılmaktadır

Adjuvan (ameliyat sonrası koruyucu) hormonal tedavi

Erken evre meme kanserinde hormonal tedavi, ameliyat sonrası meme kanserinin tekrar gelişmesi (nüks) ve metastaz riskini azaltmak için koruyucu amaçla kullanılır (adjuvan tedavi). Cerrahi yapılmış meme kanserli hastalarda hormon reseptörü pozitif ise kemoterapi ve/veya radyoterapi tamamlandıktan sonra hasta menapoza girmemişse düşük riskli hastalarda sadece tamoksifen 5 yıl, yüksek riskli hastalarda tamoksifen 5-10 yıl ve beraberinde aylık goserelin veya leuprolid 2-3 yıl uygulanır. Tamoksifen kullanım sonrası menopoz gelişen hastalarda tamoksifenin 2-3 yıllık kullanımı sonrası aromataz inhibitörleri adını verdiğimiz hormonal tedaviler ile tedaviye devam edilebilir.

İleri evre (metastatik) meme kanserinde hormonal tedavi

Metastatik meme kanserinde hormonal tedavi hastalığı geriletmek ve yaşamı uzatmak için kullanılır. Yapılan çalışmalarda hormon reseptörü pozitif olan hastalarda östrojen hormonunun üretimini ve etkisini engelleyen ilaçlar metastaz yapmış olan meme kanserinin tedavisinde en az kemoterapi kadar etkin bulunmuştur ve kemoterapiye göre daha az yan etkiye sahip olması ayrıca avantaj sağlamıştır.

Metastatik hastalıkta hormonal tedaviler;

- Kanser hücrelerinde hormon reseptörleri pozitifse,

- Daha önce hormon tedavisi almış ve bu tedaviye iyi cevap vermiş ise,

- Kemik metastazı ve/veya lenf bezi metastazı olan veya kemik metastazı dışında yaygın olmayan akciğer, karaciğer metastazları ve yavaş ilerleyen metastatik hastalıkta kullanılmaktadır.

Metastatik hastalıkta hasta premenopozal ise tamoksifen, goserelin veya leuprolid kullanılırken, menapozdaki hastalarda aromataz inhibitörleri ve fulvestran kullanılır.

Fulvestrant (Faslodex) ise tüm dokularda östrojeni bloke eden bir ajandır. Menopoza girmiş metastatik hastalıkta hormon reseptörü pozitif olan hastalarda kullanılır. Piyasada fulvestranın 250 mg’lık enjeksiyonluk çözeltileri bulunmaktadır. Uygulama şekli; İlk doz yükleme dozu olup, 500 mg doz yarıya bölünerek her iki kalçadan kas içine yapılır, tedavinin 14. günü ikinci yükleme doz aynı şekilde verilip, takiben aylık 500 mg/gün kas içine yapılır. Yan etkileri diğer hormonal tedavilerde görülen yan etkilere benzerdir.

Düşük riskli meme kanserinde hormonal tedavi kullanımı

Tübüler ve müsinöz adını verdiğimiz meme kanserlerinde lokal tedaviler sonrası meme kanseri tekrarlama riski düşüktür.

Özellikle;

• 1 cm’den küçük tümörlerde, lenf nodu tutulumu yok veya lenf nodunda 2 mm ve altında tümöral tutulum var ise hormonal tedavi kullanmaya gerek yoktur.

• Tümör 1-2.9 cm arasında ise, lenf nodu tutulumu yok veya lenf nodunda 2 mm ve altında tümöral tutulum var ise hormonal tedavi kullanımı düşünülebilir.

• 3 cm ve üzerindeki tümörlerde veya lenf nodunda 2 mm ve üzerinde tümör tutulumu varsa hormonal tedavi kullanılmalıdır.

Yüksek riskli meme kanserinde hormonal tedavi kullanımı

İnvaziv duktal veya invaziv lobüler meme kanserli hastalarda tümör 0.5 cm ve altında , lenf nodu tutulumu yok ise hormonal tedavi verilmesi düşünülebilir. Tümör 0.5 cm’in altında lenf nodunda 2mm ve altında tümöral tutulum varsa veya tümör 0.5 cm’in üzerinde ise hormonal tedavi kullanılmalıdır.

- İlginizi çekebilir: Meme kanseri ameliyatı sonrası kemoterapi almayacak hastaları nasıl belirleriz? OncoType Dx ve PAM50 (Prosigna) testleri

Sağlıklı ve mutlu kalın...
Bu içeriği faydalı buldunuz mu?
- Hayır
Sayfada yer alan yazılar sadece bilgilendirme amaçlıdır, tanı ve tedavi için mutlaka doktorunuza başvurunuz.
Kanser Haberleri
İkinci CAR-T canlı kanser tedavisinin FDA onayı alması heyecan yarattı
İkinci CAR-T canlı kanser tedavisinin FDA onayı alması heyecan yarattı
Eşler arasındaki ilişkiyi kanser tanısı nasıl etkiler ve öneriler
Eşler arasındaki ilişkiyi kanser tanısı nasıl etkiler ve öneriler
Kalıtsal meme kanserli kişiler nasıl takip ve tedavi edilmeli?
Kalıtsal meme kanserli kişiler nasıl takip ve tedavi edilmeli?
Tamoksifen – meme kanseri tedavisinde en yaygın kullanılan ilaç
Tamoksifen – meme kanseri tedavisinde en yaygın kullanılan ilaç