აბუსალათინის ზეთი და მისი გავლენა კიბოზე — რატომ გახდა პოპულარული?

რა არის აბუსალათინის ზეთი?

აბუსალათინის ზეთი (ასევე ცნობილია როგორც კასტორის ზეთი) მცენარეული ზეთია, რომელიც აბუსალათინის თესლიდან მიიღება. ისტორიულად იგი საფაღარათო საშუალებად გამოიყენებოდა და დღესაც აშშ-ის სურსათისა და წამლის ადმინისტრაცია (FDA) მას შეკრულობის სამკურნალოდ დამტკიცებულ საფაღარათო საშუალებად აღიარებს. FDA აბუსალათინის ზეთს „ზოგადად უსაფრთხო და ეფექტიანად“ (GRASE) მიიჩნევს. თუმცა, რადგან შეკრულობისთვის უფრო მარტივად გამოსაყენებელი და უსაფრთხო ალტერნატივები არსებობს, დღეს აბუსალათინის ზეთი იშვიათად გამოიყენება.

ბოლო წლებში სოციალურ მედიასა და ზოგიერთ პოპულარულ წყაროში აბუსალათინის ზეთი ყურადღების ცენტრში აღმოჩნდა დეტოქსიკაციის, წონის კლებისა და სიმსივნეების გაქრობის შესახებ მტკიცებებით. უჭერს თუ არა სამეცნიერო კვლევები ამ მტკიცებებს მხარს? ამ სტატიაში განხილული იქნება ბოლო 10 წლის განმავლობაში ჩატარებული ლაბორატორიული (in vitro) ცდები, ცხოველებზე კვლევები, ადამიანებში კლინიკური კვლევები და მეტაანალიზების შედეგები აბუსალათინის ზეთის კიბოს მკურნალობაში ეფექტიანობის შესახებ; პოპულარული მტკიცებები სამეცნიერო მტკიცებულებების გათვალისწინებით შეფასდება და გამოიკვეთება შესაძლო გვერდითი ეფექტები და რისკები. 

ლაბორატორიული (In Vitro) კვლევები

ლაბორატორიულ პირობებში უჯრედულ კულტურებზე ჩატარებულმა ცდებმა აჩვენა, რომ აბუსალათინის ზეთს ან მცენარის ექსტრაქტებს კიბოს უჯრედებზე გარკვეული ზემოქმედება შეიძლება ჰქონდეს. მაგალითად, 2019 წლის კვლევაში აღწერეს, რომ Ricinus communis-ის (აბუსალათინის) ნაყოფის ექსტრაქტი ადამიანის ძუძუს კიბოს უჯრედულ ხაზებში გამრავლებას თრგუნავდა, უჯრედების მიგრაციასა და ინვაზიას აფერხებდა და კიბოს უჯრედებში პროგრამირებულ სიკვდილს (აპოპტოზს) იწვევდა. ამ კვლევაში აბუსალათინის ექსტრაქტმა დოზასა და დროზე დამოკიდებული ციტოტოქსიკური (უჯრედის მომაკვდინებელი) ეფექტი აჩვენა როგორც ესტროგენის რეცეპტორ-დადებით MCF-7 უჯრედებში, ისე აგრესიულ, სამმაგად უარყოფით MDA-MB-231 ძუძუს კიბოს უჯრედებში; მეტასტაზირებასთან დაკავშირებული MMP-2 და MMP-9 ფერმენტების ექსპრესიის შემცირებითა და აპოპტოზის მარეგულირებელი ისეთი ცილების შეცვლით, როგორიცაა Bcl-2/Bax, მან სიმსივნურ უჯრედებს სიცოცხლის შენარჩუნება გაურთულა. ანალოგიურად, შესწავლილია აბუსალათინის თესლში არსებული ძლიერი ტოქსინი, რიცინი. რადგან უშუალო გამოყენებისას რიცინი უკიდურესად შხამიანია, მეცნიერებმა კიბოს უჯრედებამდე მისი უფრო შერჩევითი მიწოდებისთვის ის ლიპოსომებად წოდებულ ნანოკაფსულებში მოათავსეს. 2019 წელს მელანომის (კანის კიბოს) უჯრედებზე ჩატარებულ ცდაში რიცინით დატვირთულმა ლიპოსომურმა კომპლექსებმა კიბოს უჯრედების დიდი ნაწილი გაანადგურა და უჯრედების გამრავლებისა და ინვაზიის უნარი მნიშვნელოვნად შეამცირა. ეს შედეგები აჩვენებს, რომ აბუსალათინის თესლიდან მიღებული ნაერთები, როგორიცაა რიცინი, სათანადო დამიზნების შემთხვევაში შესაძლოა კიბოს უჯრედების წინააღმდეგ ეფექტიანი იყოს. თუმცა ეს კვლევები ჯერ ადრეულ ეტაპზეა და შედეგები მხოლოდ უჯრედულ კულტურებშია მიღებული. 

ცდები ცხოველებზე

In vitro დადებითი შედეგების შემდეგ ცხოველურ მოდელებზეც ჩატარდა რამდენიმე კვლევა. ზემოთ ნახსენებ 2019 წლის კვლევაში შეისწავლეს, შეეძლო თუ არა აბუსალათინის ნაყოფის ექსტრაქტს ცოცხალ ცხოველებში სიმსივნის ზრდის დათრგუნვა. ძუძუს კიბოს 4T1 თაგვის მოდელში დაბალი დოზით (0,5 mg/kg) მიცემულმა აბუსალათინის ნაყოფის ექსტრაქტმა, არანამკურნალევ საკონტროლო თაგვებთან შედარებით, სიმსივნის მოცულობა 88%-მდე შეამცირა. ნამკურნალევ თაგვებში 22 დღის ბოლოს სიმსივნის მოცულობა საკონტროლო ჯგუფთან შედარებით მნიშვნელოვნად მცირე იყო. ვარაუდობენ, რომ ეს ეფექტი შესაძლოა ექსტრაქტში შემავალ ისეთ ნაერთებს უკავშირდებოდეს, როგორიცაა რიცინინი, p-კუმარის მჟავა, ეპიგალოკატექინი და რიცინოლეინის მჟავა; მკვლევრებმა მართლაც დაადგინეს, რომ თითოეულ ამ კომპონენტს კიბოს უჯრედებში ცალ-ცალკე ციტოტოქსიკური და მიგრაციის შემაფერხებელი თვისებები ჰქონდა.

თუმცა ცხოველებზე ჩატარებული კვლევები, რომლებიც აბუსალათინის ზეთის კიბოზე გავლენას აფასებს, საკმაოდ შეზღუდულია. ლიტერატურაში უფრო ძველი კვლევა აღწერს, რომ აბუსალათინის თესლიდან მიღებულ ექსტრაქტს თაგვებში S180-ად ცნობილ სარკომის მოდელში ზრდის დათრგუნვა შეეძლო. თუმცა ეს მონაცემი 1990-იანი წლებიდანაა და დღემდე ამ მიმართულებით მნიშვნელოვანი წინსვლა არ მომხდარა. შეჯამებით, მართალია, ცხოველებზე ცდების დონეზე გარკვეული იმედის მომცემი შედეგები არსებობს, მაგრამ ისინი ჯერ ცალკეულ კვლევებს ეყრდნობა და კლინიკურ პრაქტიკაში გადასატანად საკმარის მტკიცებულებას არ ქმნის. 

კლინიკური კვლევები და მეტაანალიზები

თითქმის არ არსებობს სანდო კლინიკური კვლევა, რომელიც კიბოს მქონე ადამიანებში აბუსალათინის ზეთის უშუალოდ სამკურნალო გამოყენებას შეისწავლის. არსებულ ლიტერატურაში არ მოიპოვება კონტროლირებადი კლინიკური კვლევები, რომლებიც კიბოს მკურნალობაში აბუსალათინის ზეთის ეფექტიანობას ამოწმებს. მაგალითად, დღემდე არც ერთ რანდომიზებულ კლინიკურ კვლევას არ უჩვენებია, რომ აბუსალათინის ზეთის მიცემით სიმსივნეები მცირდება ან კიბოს მქონე პაციენტების სიცოცხლე ხანგრძლივდება. ამიტომ არც კიბოს მკურნალობაში აბუსალათინის ზეთის როლის შესახებ მეტაანალიზი ან სისტემური მიმოხილვა არსებობს, რადგან მეტაანალიზისთვის საკმარისი კლინიკური კვლევების მონაცემები არ მოიპოვება. Memorial Sloan Kettering-ის კიბოს ცენტრის სამეცნიერო საინფორმაციო გვერდზეც ხაზგასმულია, რომ არ არსებობს კვლევა, რომელიც ადამიანებში აბუსალათინის ზეთის კიბოს საწინააღმდეგო ეფექტს აჩვენებს. მხოლოდ ცალკეული შემთხვევებია აღწერილი: მაგალითად, ერთ შემთხვევაში ჰიდროგენიზებული აბუსალათინის ზეთის შემცველმა მალამომ ძუძუს კიბოს ოპერაციის შემდეგ ჭრილობის შეხორცება დააჩქარა. თუმცა ასეთი მაგალითები არ ნიშნავს, რომ აბუსალათინის ზეთი კიბოს მკურნალობს; ისინი მხოლოდ ირიბ სარგებელზე, მაგალითად ჭრილობის შეხორცებაზე, შეიძლება მიუთითებდეს. შედეგად, კლინიკური სამეცნიერო მტკიცებულებების ნაკლებობის გამო, მოქმედ სამკურნალო გაიდლაინებში აბუსალათინის ზეთი კიბოს მკურნალობის ნაწილად რეკომენდებული არ არის. მეორე მხრივ, შესწავლილია აბუსალათინის ზეთის ზოგიერთი სხვა სამედიცინო გამოყენება: მაგალითად, 2022 წელს გამოქვეყნებულმა მეტაანალიზმა აჩვენა, რომ კოლონოსკოპიის ნაცვლად გამოყენებული მსხვილი ნაწლავის კაფსულური ენდოსკოპიის წინ ნაწლავის გასაწმენდად აბუსალათინის ზეთის დამატებამ შესაძლოა კაფსულური გამოკვლევის წარმატებით დასრულებისა და პოლიპების გამოვლენის მაჩვენებლები გაზარდოს. ასევე არსებობს მონაცემები მშობიარობის დასაწყებად აბუსალათინის ზეთის გამოყენების კვლევებიდან. თუმცა ეს კვლევები კიბოს მკურნალობას არ ეხება და აბუსალათინის ზეთის სამედიცინო გამოყენების სხვა კონტექსტს წარმოადგენს. 

პოპულარული მტკიცებები და სამეცნიერო მტკიცებულებების მდგომარეობა

განსაკუთრებით სოციალურ მედიაში ბოლო წლებში აბუსალათინის ზეთის შესახებ მრავალი გაზვიადებული მტკიცება ვრცელდება. მაგალითად, TikTok-ის მსგავს პლატფორმებზე ზოგი მომხმარებელი ამტკიცებს, რომ მუცელზე აბუსალათინის ზეთის კომპრესის დადებამ შესაძლოა ორგანიზმში სიმსივნეები შეამციროს; განსაკუთრებით ძუძუს კიბოს შესახებ ვრცელდება პოსტები, თითქოს აბუსალათინის ზეთის გარეგანად წასმით წარმონაქმნები შეიძლება გაქრეს. ასეთი მტკიცებები მიმზიდველია, რადგან ბუნებრივ და მარტივ გამოსავალს ჰპირდება. თუმცა მაღალი დონის მტკიცებულებების მქონე კვლევები მათ მხარს არ უჭერს. სპეციალისტები ხაზს უსვამენ, რომ აბუსალათინის ზეთით კიბოს მკურნალობის არც ერთი სამეცნიერო მტკიცებულება არ არსებობს. ისეთი წამყვანი ონკოლოგიური ცენტრები, როგორიცაა Memorial Sloan Kettering, ინტერნეტში ამგვარი მცდარი ინფორმაციის გავრცელების ფონზე სანდო წყაროების მნიშვნელობას აღნიშნავს და მიუთითებს, რომ გავრცელებული „სასწაულებრივი“ სამკურნალო საშუალებები სამეცნიერო საფუძველს მოკლებულია. ანალოგიურად, MD Anderson-ის კიბოს ცენტრის სპეციალისტები ნათლად ამბობენ, რომ ეს პროდუქტი მტკიცებულებებზე დაფუძნებული კიბოს მკურნალობა არ არის: „აბუსალათინის ზეთის არც შინაგან და არც გარეგან გამოყენებას კიბოს მკურნალობაში ადგილი არ აქვს.“

მსოფლიოს ავტორიტეტული ჯანდაცვის ორგანიზაციები სიფრთხილით ეკიდება მტკიცებებს კიბოს მკურნალობაში მცენარეული პროდუქტების გამოყენების შესახებ. ისეთი ორგანიზაციები, როგორიცაა Cancer Research UK, აღნიშნავს, რომ არ არსებობს სანდო მტკიცებულება, თითქოს რომელიმე მცენარეული საშუალება, მათ შორის აბუსალათინის ზეთი, ადამიანებში კიბოს მკურნალობს. შეჯამებით, პოპულარულ ნარატივებში არსებული „ბუნებრივი სასწაულის“ იმიჯის საპირისპიროდ, აბუსალათინის ზეთით კიბოს მკურნალობის შესახებ სამეცნიერო მონაცემები უკიდურესად არასაკმარისია. ამიტომ მოქმედი სამეცნიერო ცოდნა არ უჭერს მხარს მტკიცებებს კიბოს მკურნალობაში აბუსალათინის ზეთის ეფექტიანობის შესახებ და, პოპულარობის მიუხედავად, ეს მტკიცებები შეცდომაში შემყვანად მიიჩნევა. 

შესაძლო გვერდითი ეფექტები და პოტენციური ზიანი

მიუხედავად იმისა, რომ აბუსალათინის ზეთი ზოგადად უსაფრთხო საფაღარათო საშუალებად მიიჩნევა, არასამედიცინო მიზნებით ან ჭარბმა გამოყენებამ შესაძლოა არასასურველი ეფექტები გამოიწვიოს. პერორალურად მიღებისას ყველაზე ხშირი გვერდითი ეფექტები საჭმლის მომნელებელ სისტემას ეხება: შესაძლებელია ძლიერი დიარეა, მუცლის სპაზმები, შებერილობა, გულისრევა და თავბრუსხვევა. ეს ეფექტები განპირობებულია იმით, რომ აბუსალათინის ზეთი ნაწლავების მუშაობას ძლიერ ასტიმულირებს და სითხის დაკარგვა შეუძლია გამოიწვიოს. ძალიან მძიმე დიარეის შემთხვევაში დეჰიდრატაციის (სითხის დაკარგვის) რისკიც არსებობს. Cleveland Clinic-ის სპეციალისტები დღეს, როცა უფრო უსაფრთხო და მსუბუქი საფაღარათო ალტერნატივები არსებობს, ექიმთან კონსულტაციის გარეშე აბუსალათინის ზეთის დალევას არ ურჩევენ, რადგან უკონტროლო გამოყენებამ შესაძლოა ელექტროლიტების სერიოზული დისბალანსი გამოიწვიოს. 

სიფრთხილეა საჭირო აბუსალათინის ზეთის გარეგანი (კანზე) გამოყენების დროსაც. განსაკუთრებით ოპერაციის ან რადიოთერაპიის შემდეგ მგრძნობიარე კანის უბნებზე ზეთის წასმამ შესაძლოა კანის გაღიზიანება გამოიწვიოს. ზოგ ადამიანს შეიძლება განუვითარდეს კანის ალერგიული რეაქციები, მაგალითად სიწითლე ან გამონაყარი; იშვიათად აღწერილია აბუსალათინის ზეთის შემცველი პროდუქტებით გამოწვეული კონტაქტური დერმატიტიც. ბაზარზე აბუსალათინის ზეთი ჩვეულებრივ თესლში არსებული შხამიანი ნივთიერების, რიცინისგან გაწმენდილი იყიდება. თუმცა გასათვალისწინებელია, რომ აბუსალათინის ნედლი თესლი უკიდურესად შხამიანია: რამდენიმე თესლის ჭამამ რიცინით მოწამვლა და სიცოცხლის საფრთხე შეიძლება გამოიწვიოს. საბედნიეროდ, კომერციული წარმოებისას რიცინის ტოქსინი ზეთს სცილდება, ამიტომ სათანადო სამედიცინო დოზებით აბუსალათინის ზეთის გამოყენებისას რიცინით მოწამვლის რისკი არ არსებობს. 

კიბოს სამკურნალოდ აბუსალათინის ზეთის უკონტროლო გამოყენების ერთ-ერთი ყველაზე დიდი რისკია ალბათობა, რომ პაციენტები მეცნიერულად დადასტურებულ მკურნალობას გადადებენ ან უარყოფენ. პაციენტები, რომლებიც ალტერნატიული „სასწაულებრივი საშუალების“ ცდის მიზნით ქიმიოთერაპიასა და რადიოთერაპიას მსგავს ჩვეულებრივ მკურნალობას აჭიანურებენ, ამ პერიოდში კიბოს პროგრესირების რისკის წინაშე დგებიან. სპეციალისტები აფრთხილებენ, რომ ასეთ შემთხვევებში პაციენტის მოგვიანებით მიმართვისას კიბოს შესაძლოა უკვე მეტასტაზები ჰქონდეს წარმოქმნილი. სხვა სიტყვებით, დაუდასტურებელ მეთოდებზე იმედის დამყარებამ შეიძლება დაავადების განკურნებადი პერიოდი დაგვაკარგვინოს და ძნელად გამოსასწორებელი ზიანი გამოიწვიოს. 

ჯანდაცვის პროფესიონალები კიბოს მქონე პაციენტებს ურჩევენ, ალტერნატიული მკურნალობის ცდამდე აუცილებლად დაელაპარაკონ საკუთარ ექიმს. დაუდასტურებელი ან უჩვეულო მკურნალობის შემთხვევაში რისკისა და სარგებლის თანაფარდობა კარგად უნდა შეფასდეს. არ უნდა დაგვავიწყდეს, რომ „ბუნებრივი“ ყოველთვის უვნებელს არ ნიშნავს. ამიტომ აბუსალათინის ზეთის ან მსგავსი პროდუქტების კიბოს სამკურნალოდ გამოყენებას დიდი სიფრთხილით უნდა მოვეკიდოთ და, შეძლებისდაგვარად, ამ გზას კლინიკური კვლევის ფარგლებისა და ექიმის მეთვალყურეობის გარეშე არ უნდა მივმართოთ. 

დასკვნა

აბუსალათინის ზეთს ტრადიციულ მედიცინაში თავისი ადგილი აქვს და დღესაც შეზღუდული სამედიცინო დანიშნულებებით, მაგალითად საფაღარათოდ, გამოიყენება. მიუხედავად ამისა, არსებული სამეცნიერო მტკიცებულებები არ უჭერს მხარს იმას, რომ აბუსალათინის ზეთს კიბოს მკურნალობა შეუძლია. ბოლო 10 წლის ლაბორატორიული და ცხოველებზე ჩატარებული კვლევები აჩვენებს, რომ ზეთის ზოგიერთ ნაერთს კიბოს უჯრედებზე ზემოქმედება შეუძლია, თუმცა გაურკვეველია, გადაიქცევა თუ არა ეს ადრეული შედეგები ადამიანებისთვის სარგებლად. კლინიკურად დადასტურებული ეფექტიანობის არარსებობის გამო აბუსალათინის ზეთი ვერ იქნება მტკიცებულებებით გამყარებული კიბოს მკურნალობის შემცვლელი. პოპულარულ მედიაში გავრცელებული მტკიცებების საპირისპიროდ, სიმსივნის აბუსალათინის ზეთით „დადნობა“ ამჟამად სამეცნიერო რეალობას დაშორებულია.

პაციენტებმა და ჯანდაცვის პროფესიონალებმა მტკიცებულებებზე დაფუძნებული მედიცინის პრინციპები უნდა დაიცვან და ახალი მკურნალობის შესახებ გაგებისას მის უკან არსებული კვლევები გააანალიზონ. აბუსალათინის ზეთის შესახებ არსებული მონაცემები უფრო არასაკმარისად შეიძლება შეფასდეს, ვიდრე იმედის მომცემად. ამიტომ კიბოს სამკურნალოდ აბუსალათინის ზეთის გამოყენება რეკომენდებული არ არის და მან არსებული სტანდარტული მკურნალობა არ უნდა ჩაანაცვლოს. ამის ნაცვლად ყველაზე უსაფრთხო მიდგომაა ყურადღების გამახვილება კიბოს მკურნალობაში დადასტურებული წარმატების მქონე მეთოდებზე, როგორიცაა ქირურგია, ქიმიოთერაპია, რადიოთერაპია და იმუნოთერაპია. თუ აბუსალათინის ზეთის ან მსგავსი ალტერნატივების მხარდამჭერ ან დამატებით მკურნალობად გამოყენება განიხილება, აუცილებლად საჭიროა ექიმთან კონსულტაცია და ყურადღებით შეფასება, აქვს თუ არა ამ პრაქტიკას სამეცნიერო საფუძველი.

სამეცნიერო ფაქტებზე დაფუძნებული ინფორმაციის ცოდნა როგორც საზოგადოებას, ისე ჯანდაცვის მუშაკებს საუკეთესო გადაწყვეტილების მიღებაში დაეხმარება. კიბოს მკურნალობაში აბუსალათინის ზეთის ადგილის შესახებ პოპულარული მტკიცებები არსებული მტკიცებულებების გათვალისწინებით რეალისტური არ არის; სანამ ამ საკითხზე უფრო ფართო კლინიკური კვლევები არ ჩატარდება, აბუსალათინის ზეთისთვის სასწაულებრივი მნიშვნელობის მინიჭება შეცდომაში შემყვანი იქნება. ჩვენი ჯანმრთელობისთვის ყველაზე სწორი მიმართულება ისაა, რომელიც სამეცნიერო მონაცემებს ეყრდნობა.