ნაღვლის სადინარის კიბოს სიმპტომები, სტადიები და მკურნალობა
კითხვის ხელსაწყოები
ამ სტატიაში
რა არის ნაღვლის სადინარის კიბო – ქოლანგიოკიბო? რა არის მისი მიზეზები და რისკის ფაქტორები?
ნაღვლის სადინარები თხელი არხებია, რომლებიც ღვიძლიდან წვრილ ნაწლავამდე ვრცელდება. ეს სადინარები ნაღვლის სახელით ცნობილი სითხის ღვიძლიდან და ნაღვლის ბუშტიდან წვრილ ნაწლავში გადაადგილებას უზრუნველყოფს.
ღვიძლის უჯრედებში დაგროვილი ნაღვლის გზა ღვიძლში მრავალი მცირე არხით იწყება. ეს მცირე არხები ერთმანეთს უერთდება და პატარა სადინარებს ქმნის. შემდეგ ეს პატარა სადინარები უფრო დიდ სადინარებსა და ღვიძლის მარჯვენა-მარცხენა სადინარებს უერთდება. ღვიძლში წარმოქმნილ ყველა ამ სადინარს ინტრაჰეპატური (ღვიძლშიდა) ნაღვლის სადინარები ეწოდება.
ღვიძლის მარცხენა და მარჯვენა სადინარები ღვიძლიდან გამოდის და ჰილუმის სახელით ცნობილ უბანში ერთდება ღვიძლის საერთო სადინარის შესაქმნელად. ქვემოთ მდებარე ნაღვლის ბუშტიც (ნაღვლის შემნახველი პატარა ორგანო) მცირე სადინარით (ცისტური სადინარი) ღვიძლის ამ საერთო სადინარს უერთდება. საერთო ნაღვლის სადინარი პანკრეასის სადინართან შეერთებამდე პანკრეასის ნაწილში გადის და ვატერის ამპულაში წვრილი ნაწლავის პირველ ნაწილში (თორმეტგოჯა ნაწლავი) იხსნება.
ნაღვლის სადინარების კიბო (ქოლანგიოკარცინომა) არის ავთვისებიანი ეპითელური უჯრედი, რომელიც ნაღვლის სადინარების სხვადასხვა უბანში წარმოიქმნება. მდებარეობის მიხედვით კიბო 3 სხვადასხვა ტიპად კლასიფიცირდება: ინტრაჰეპატური (ღვიძლშიდა), პერიჰილარული და დისტალური (დაშორებული) ნაღვლის სადინარების კიბო (ქოლანგიოკარცინომა).
ნაღვლის სადინარების კიბო (ქოლანგიოკარცინომა), იშვიათად არსებული სხვა ქვეტიპების ჩათვლით, ცნობილია როგორც ადვილად შეუმჩნეველი ადენოკარცინომები. კიბოს ამ ტიპის მკურნალობის პირველი არჩევანი ქირურგიული ჩარევაა. თუმცა ქირურგიული ჩარევის დაგეგმვისას უნდა გაითვალისწინონ სისხლძარღვოვანი სტრუქტურებისა და ლიმფური კვანძების ჩართვა. ნაღვლის სადინარების კიბოს (ქოლანგიოკარცინომა) დესმოპლასტური სტრუქტურა და მრავლობითი გენეტიკური შემადგენლობა მკურნალობისადმი რეზისტენტობაზე მოქმედი ფაქტორებია.
ნაღვლის სადინარების კიბოს მოწინავე სტადიაში, როდესაც გავრცელება დიდია და ქირურგია ვერ ტარდება, გამოიყენება ქიმიოთერაპიული მკურნალობები (გემციტაბინი და ცისპლატინი). ინტრაჰეპატურ (ღვიძლშიდა) ნაღვლის სადინარების კიბოში კი უფრო მეტად რეგიონული მკურნალობები გამოიყენება, თუმცა მათი ეფექტურობა ჯერ კიდევ არასაკმარისია. ნაღვლის სადინარების კიბოს ბიოლოგიური სტრუქტურისა და სიმსივნის რთული ურთიერთქმედების გაგება სწორი და ეფექტური მკურნალობის ჩატარებას შესაძლებელს ხდის და პაციენტის სიცოცხლეს ახანგრძლივებს.
რა არის ნაღვლის სადინარის კიბოს მიზეზები და რისკის ფაქტორები?
ყველაფერი, რაც დაავადების განვითარების ალბათობას ცვლის, ჩვენთვის რისკის ფაქტორია. ამიტომ ჩვენი ცხოვრების წესის, შეძენილი ჩვევებისა და ყველა გარემო ფაქტორის ზემოქმედების გათვალისწინებით შესაძლებელია კიბოზე მოქმედი რისკის ფაქტორების შემცირება.
ზოგი რისკის ფაქტორი, მაგალითად თამბაქოსა და ალკოჰოლის მოხმარება, ცხოვრების განმავლობაში შეძენილი ჩვევაა და შეიძლება შეიცვალოს. არსებობს რისკის ფაქტორებიც, როგორიცაა ადამიანის ასაკი და ოჯახური ისტორია, რომელთა შეცვლაც შეუძლებელია. მეორე მხრივ, რისკის ქონა არ ნიშნავს, რომ კიბო აუცილებლად დაგემართებათ. ასევე შეიძლება ითქვას, რომ კიბო რისკის ფაქტორის არსებობის გარეშეც შეიძლება განვითარდეს.
ამიტომ მნიშვნელოვანია ნაღვლის სადინარის კიბოზე მოქმედი რისკის ფაქტორების ცოდნა. ამ გზით თქვენს ცხოვრებაში მცირე ცვლილებებით რისკის შემცირება შეგიძლიათ. თუ ნაღვლის სადინარის კიბოს ზოგი რისკის ფაქტორი გაქვთ, ხშირი რუტინული შემოწმებები არ უნდა გამოტოვოთ. ამგვარად კიბოს ადრეული დიაგნოსტიკისა და ეფექტური მკურნალობის შესაძლებლობა შეიძლება გქონდეთ.
ზოგი რისკის ფაქტორი ნაღვლის სადინარის კიბოს განვითარებაში აქტიურ როლს ასრულებს.
ღვიძლში ან ნაღვლის სადინარში არსებული ზოგი დაავადება
კიბოს რისკის გამზრდელი ფაქტორია. ნაღვლის სადინარებსა და ღვიძლში არსებული ზოგი დაავადება (ნაღვლის სადინარების ქრონიკული ანთება) კიბოს რისკის გამზრდელი ფაქტორებია. რისკის შემქმნელი ზოგი ფაქტორი ასე შეიძლება ჩამოვთვალოთ:
- პირველადი სკლეროზული ქოლანგიტი არის ანთება, რომელიც ნაღვლის სადინარებში ქსოვილის გამკვრივებას (სკლეროზს) იწვევს. ეს მდგომარეობა ნაღვლის სადინარებში კიბოს განვითარების რისკს ზრდის. ანთების მიზეზი ჩვეულებრივ უცნობია. ამ დაავადების მქონე მრავალი ადამიანის მსხვილ ნაწლავშიც ანთება (წყლულოვანი კოლიტი) გვხვდება.
- ნაღვლის სადინარის კენჭი ანთებას იწვევს და ამიტომ ამ უბანში კიბოს რისკსაც ზრდის.
- ქოლედოქუსის კისტა თანდაყოლილი ანომალიაა. იგი ღვიძლის გარეთ ნაღვლის სადინარის გაფართოებას იწვევს. ამ უბანში კიბოსწინარე ცვლილებებმა შეიძლება ნაღვლის სადინარის კიბოს რისკი გაზარდოს.
- ღვიძლში პარაზიტთან დაკავშირებული ინფექცია არის ინფექცია, რომელსაც უმად მიღებული თევზიდან პატარა პარაზიტული ჭიები იწვევს. ნაღვლის სადინარებში მცხოვრებმა ამ პარაზიტებმა შეიძლება თავიანთ ადგილსამყოფელში კიბოს რისკი გაზარდოს.
- ციროზი არის დაავადება, რომელიც ალკოჰოლის ჭარბი მოხმარებითა და ჰეპატიტის მსგავსი დაავადებებით ღვიძლში განვითარებული გაღიზიანების შედეგად წარმოქმნილი დაზიანებიდან მომდინარეობს. ეს ნაღვლის სადინარის კიბოს რისკსაც ზრდის.
- კაროლის სინდრომი ღვიძლის შიგნით მცირე ნაღვლის სადინარების თანდაყოლილი ანომალიაა. ეს სინდრომი ღვიძლში ინფექციისა და ნაღვლის კენჭის რისკს ზრდის.
- დაკვირვებებმა აჩვენა, რომ B ჰეპატიტით ან C ჰეპატიტით გამოწვეული ინფექცია ზრდის ღვიძლშიდა ნაღვლის სადინარის კიბოს რისკს.
რა სიმპტომები ახასიათებს ნაღვლის სადინარის კიბოს?
ღვიძლგარეთა ნაღვლის სადინარის კიბო, ჩვეულებრივ, სიმპტომებს იწვევს მაშინ, როდესაც სიმსივნე ნაღვლის დრენაჟის სისტემას ახშობს. თუ კიბო მხოლოდ ღვიძლშიდა ნაღვლის სადინარებშია, შესაძლოა განსხვავებული მიმდინარეობა აღინიშნოს.
- ტესტით გამოვლენილი ღვიძლის ფუნქციის დარღვევები,
- შარდის ან განავლის ფერის ცვლილება,
- სიყვითლე,
- მუცლის ტკივილი,
- გულისრევა და ღებინება,
- ქავილი,
- წონის კლება და
- ცხელება ნაღვლის სადინარის კიბოს ხშირი სიმპტომებია.
რა სახის ნაღვლის სადინარის კიბო არსებობს?
- ღვიძლშიდა ნაღვლის სადინარის კიბო
- პერიჰილარული ნაღვლის სადინარის კიბო
- დისტალური (დაშორებული) ნაღვლის სადინარის კიბო
შესაძლებელია თუ არა ნაღვლის სადინარის კიბოს ადრეული დიაგნოსტიკა და სკრინინგი? როგორ ხდება დიაგნოსტიკა?
დაზიანების მდებარეობა განისაზღვრება პაციენტის კლინიკური მონაცემებითა და გამოსახულებითი კვლევების შედეგებით. სიყვითლის შესაფასებლად პაციენტს უმეტესად ტრანსაბდომინალური ულტრაბგერითი კვლევა უტარდება. ნაღვლის სადინარის კიბოს ეჭვის მქონე პაციენტისთვის, რომელსაც გამოსახულებითი კვლევები ჯერ არ ჩატარებია (პაციენტი, რომლის სისხლში CA19-9-ის დონე მომატებულია), პირველი გამოსახულებითი კვლევა იქნება კონტრასტული მაგნიტურ-რეზონანსული გამოსახულება (MRG), მაგნიტურ-რეზონანსული ქოლანგიოპანკრეატოგრაფია (MRCP) ან მრავალფაზიანი კონტრასტული მრავალდეტექტორული კომპიუტერული ტომოგრაფია (MDBT). დიაგნოსტიკისთვის გამოყენებულ გამოსახულებით კვლევებს ასევე მიეკუთვნება მაგნიტურ-რეზონანსული გამოსახულება (MR) და კომპიუტერული ტომოგრაფია (BT). გარდა ამისა, ბიოფსია, წვრილნემსიანი ასპირაცია ან ნაღვლის სადინარებიდან ჯაგრისით აღებული მასალის ციტოლოგიური კვლევა სხვა აუცილებელი დიაგნოსტიკური მეთოდებია.
ფიზიკური გასინჯვა
ღვიძლგარეთა ნაღვლის სადინარის კიბოს მქონე პაციენტთა უმრავლესობაში შეიძლება აღინიშნებოდეს სიყვითლე, ზოგიერთში კი ღვიძლის გადიდება (ჰეპატომეგალია), წარმონაქმნი მარჯვენა ზედა კვადრანტში ან ცხელება. ხელით გასინჯვისას ნაღვლის ბუშტი იშვიათად ისინჯება. თუ სიყვითლის მქონე პაციენტში ნაღვლის ბუშტი ხელით ისინჯება, მიიჩნევა, რომ ეს უფრო ავთვისებიან სიმსივნეზე (პანკრეასის ან ნაღვლის) მიუთითებს, ვიდრე ნაღვლის სადინარების დახშობის სხვა მიზეზებზე. თუმცა ამ წესსაც აქვს გამონაკლისები (ქრონიკული პანკრეატიტი, ნაღვლის სადინარების პარაზიტული დახშობა, თანდაყოლილი (მემკვიდრეობითი) ქოლედოქის კისტა, ხშირად აღინიშნული ღვიძლის სადინარის დახშობა ბუშტის სადინართან ახლოს). ამიტომ, დიაგნოზის დასმის თვალსაზრისით, ფიზიკური გასინჯვის მონაცემების სარგებლობა შეზღუდულია.
ლაბორატორიული კვლევები
სისხლის ანალიზები
არ არსებობს სისხლის ანალიზი, რომელიც დამოუკიდებლად შეძლებს ნაღვლის სადინარების კიბოს (ქოლანგიოკარცინომის) დიაგნოსტიკას. სისხლის ანალიზებში ბილირუბინის, ტუტე ფოსფატაზისა და გამა-გლუტამილტრანსფერაზის დონეები უმეტესად მომატებულია, მაშინ როცა ღვიძლის ფუნქციურ ტესტებად წოდებული ტრანსამინაზების (ALT, AST) დონეები შეიძლება ნორმალური იყოს. ასეთი ლაბორატორიული მონაცემები მიუთითებს, რომ სიყვითლის მიზეზია ნაღვლის სადინარების დახშობა და არა ღვიძლის პარენქიმის ინფექცია ან ანთება. ნაღვლის სადინარის კიბოს დროს CA19-9-ის დონეც, ჩვეულებრივ, მომატებულია. თუმცა ეს მაინც არ არის სკრინინგის იმდენად მგრძნობიარე საშუალება, რომ მკაფიო შედეგები მივიღოთ. მიუხედავად ამისა, გამოსახულებით კვლევებთან ერთად შეფასებისას ის შეიძლება სასარგებლო იყოს ნაღვლის სადინარის კიბოს დიაგნოსტიკაში.
გამოსახულებითი კვლევები
ღვიძლგარეთა ნაღვლის სადინარის კიბო შეიძლება უშუალოდ ვერ გამოჩნდეს, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც სიმსივნე მცირეა. თუმცა ამ სახის კიბოს შეუძლია გარკვეული არაპირდაპირი ნიშნების (სადინარების გაფართოების) გამოვლენით დიაგნოზის დასმას შეუწყოს ხელი. თუ ნაღვლის კენჭი არ გამოვლინდა, მიიჩნევა, რომ სადინარების გაფართოება (ნორმალურ ზრდასრულებში >6mm) გამოწვეულია დახშობის გამომწვევი ავთვისებიანი დაზიანებით. დისტალურ უბნებში განვითარებული დაზიანებები როგორც ღვიძლშიდა, ისე ღვიძლგარეთა სადინარების გაფართოებას იწვევს, ხოლო პროქსიმალურმა (ახლომდებარე) ღვიძლგარეთა დაზიანებებმა შეიძლება მხოლოდ ღვიძლშიდა სადინარების გაფართოება გამოიწვიოს.
აბდომინალური (მუცლის) ულტრაბგერითი კვლევა
სიყვითლის მქონე პაციენტებში პირველი გამოსახულებითი კვლევა ტრანსაბდომინალური ულტრაბგერითი კვლევაა. ტრანსაბდომინალური ულტრაბგერითი კვლევა მაღალი მგრძნობელობის გამოსახულებითი მეთოდია, რომელიც ნაღვლის სადინარების გაფართოებასა და დახშობის დონეს განსაზღვრავს. თუმცა, თუ ნაღვლის სადინარის კიბოს ეჭვი გაძლიერდა, მიზანშეწონილი იქნება პირდაპირ განივკვეთითი გამოსახულების მიღება.
აბდომინალური ულტრაბგერითი კვლევით ნაღვლის სადინარების დისტალური ნაწილები ვერ გამოისახება. დისტალური ნაღვლის სადინარების დახშობის დიაგნოსტიკა ხშირად ნაღვლის სადინარების გაფართოების შესწავლით ხდება. ულტრაბგერით დიაგნოსტიკაში ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი დამხმარე საკითხია დუპლექსური ულტრაბგერითი კვლევით (ფერადი დოპლერით) სისხლძარღვების ჩართვის შეფასება (მაგალითად, ღვიძლის კარის ვენის გარშემო შემოხვევა, თრომბოზი ან ზეწოლა, ღვიძლის არტერიის გარშემო შემოხვევა ან დახშობა).
ენდოსკოპიური ან ლაპაროსკოპიური ულტრაბგერითი კვლევა
დისტალური ნაღვლის სადინარის დაზიანებების დროს ენდოსკოპიური ულტრაბგერითი კვლევით შეიძლება გამოჩნდეს სიმსივნის გავრცელება და რეგიონული ლიმფური კვანძების მდგომარეობა. თხელი, განათებული მილი, რომლის ბოლოშიც კამერაა, პირიდან შეჰყავთ კუჭში და იქიდან ნაღვლის სადინარების გვერდით მდებარე ნაწლავებში, ან ეს პროცედურა ტარდება ენდოსკოპიური ულტრაბგერითი კვლევის (EUS) კონტროლით წვრილნემსიანი ბიოფსიით. სიმსივნის ზომისა და გავრცელების, ასევე ლიმფური კვანძების გადიდების შემოწმებით იგეგმება შემდეგი ეტაპი — ქირურგიული ჩარევა.
ეს პროცედურა დისტალური ავთვისებიანი სიმსივნეების გამოსავლენად უფრო მგრძნობიარეა, ვიდრე ჯაგრისით მასალის აღებით ჩატარებული ERKP (ენდოსკოპიური რეტროგრადული ქოლანგიოპანკრეატოგრაფია). ამავე დროს ეს ტექნიკა ამცირებს ნაღვლის სადინარებში ინფექციის მოხვედრის რისკსაც.
ენდოსკოპიური ულტრაბგერითი კვლევა პროქსიმალური (ახლომდებარე) ნაღვლის სადინარის დაზიანებების გამოსახვისა და სტადიის განსაზღვრისთვის ეფექტიან და საკმარის შედეგს ვერ იძლევა.
ინტრადუქტალური (სადინარშიდა) ულტრაბგერითი კვლევა
ინტრადუქტალური ულტრაბგერითი კვლევა (IDUS) ნაღვლის სადინარების ანატომიისა და დამახასიათებელი სონოგრაფიული გამოსახულების თავისებურებების საფუძველზე შეიძლება დაგვეხმაროს ავთვისებიანი და კეთილთვისებიანი შევიწროების გარჩევაში. გარდა ამისა, IDUS გვეხმარება ნაღვლის სადინარების კიბოს სტადიის დასადგენად მკაფიო ინფორმაციის მიღებაში. IDUS ავლენს ადრეულ დაზიანებებს და სიმსივნის ზომებს; ახლომდებარე ორგანოებსა და სისხლძარღვებზე გავრცელების დიაგნოსტიკაში მისი შედეგები 100%-ს უახლოვდება. კერძოდ, IDUS-ს შეუძლია მკაფიოდ განსაზღვროს სიმსივნის გავრცელება პანკრეასსა და ღვიძლის მთავარ სისხლძარღვებზე.
მრავალფაზიანი კონტრასტული მრავალდეტექტორული კომპიუტერული ტომოგრაფია (MDBT)
ვინაიდან მისი გამოყენების შესაძლებლობა ფართოა, ნაღვლის სადინარების კიბოს ეჭვის მქონე პაციენტებში ტრანსაბდომინალური გამოსახვის ალტერნატივად გამოიყენება BT გამოსახვა. ის ავლენს ღვიძლშიდა სიმსივნეებს, ნაღვლის სადინარების დახშობის დონეს და ღვიძლის ატროფიის არსებობას. გარდა ამისა, მრავალფაზიანი კონტრასტული მრავალდეტექტორული კომპიუტერული ტომოგრაფია (MDBT) შეიძლება დაგვეხმაროს ღვიძლშიდა ნაღვლის სადინარების კეთილთვისებიანი შევიწროების ავთვისებიანი შევიწროებისგან გარჩევაში (განსაკუთრებით კარის ვენის ფაზაში) და ლიმფური კვანძების უბნების გამოსახვაში.
მაგნიტურ-რეზონანსული ქოლანგიოპანკრეატოგრაფია [MRKP] და მაგნიტურ-რეზონანსული გამოსახულება (MR)
MR, MRKP-სთან ერთად, არაინვაზიური ტექნიკაა, რომელიც გამოიყენება ღვიძლშიდა და ღვიძლგარეთა ნაღვლის სადინარებისა და პანკრეასის სადინარის შესაფასებლად, რათა ნაღვლის სადინარების კიბო ოპერაციამდე გამოვლინდეს. ენდოსკოპიური რეტროგრადული ქოლანგიოპანკრეატოგრაფიისგან (ERKP) განსხვავებით, მაგნიტურ-რეზონანსული ქოლანგიოპანკრეატოგრაფია [MRKP] ტარდება სადინარებში კონტრასტული ნივთიერების გამოყენების გარეშე. თუმცა MRKP არ იძლევა ისეთი ჩარევების ჩატარების შესაძლებლობას, როგორიცაა ნაღვლის კენჭის ამოღება, სტენტის ჩადგმა ან ბიოფსია.
ქოლანგიოგრაფია
ქოლანგიოგრაფია ხორციელდება ნაღვლის სადინარების გამოსახვისთვის რენტგენოკონტრასტული ნივთიერების ინექციით. ეს პროცედურა შეიძლება ჩატარდეს ენდოსკოპიური რეტროგრადული ქოლანგიოპანკრეატოგრაფიით (ERKP) ან პერკუტანული ტრანსჰეპატური ქოლანგიოგრაფიით (PTK). ოპერაციამდე ქოლანგიოგრაფია შეიძლება გამოიყენებოდეს ნაღვლის სადინარების დახშობის მქონე პაციენტების დიაგნოსტიკისთვის ან მკურნალობისთვის. თუმცა, ვინაიდან თანაბარი ფუნქციური შესაძლებლობების მქონე MRKP და MDBT გამოსახულებითმა მეთოდებმა ქოლანგიოგრაფია ჩაანაცვლა, ეს მეთოდი იშვიათად გამოიყენება.
ნაღვლის სადინარების კიბოს სტადიის განსაზღვრა — გავრცელების ეტაპები
- ღვიძლშიდა ნაღვლის სადინარის კიბოს სტადიის განსაზღვრა
- პერიჰილარული ნაღვლის სადინარის კიბოს სტადიის განსაზღვრა სტადია I: სიმსივნე მხოლოდ ნაღვლის სადინარებშია. სტადია II: სიმსივნე ვითარდება ნაღვლის სადინარების გარშემო არსებულ ცხიმოვან ქსოვილში და შეიძლება ღვიძლშიც აღინიშნებოდეს. სტადია IIIa: სიმსივნე ვითარდება ერთ-ერთ მთავარ სისხლძარღვში (ღვიძლის ვენაში ან ღვიძლის არტერიაში). სტადია IIIb: სიმსივნე შეიძლება ნებისმიერი ზომის იყოს და ცხიმოვან ქსოვილში ან ღვიძლში ვითარდებოდეს. კიბოს უჯრედები ასევე აღინიშნება ახლომდებარე ლიმფურ კვანძებში. სტადია IVa: სიმსივნე ვითარდება ღვიძლის მარჯვენა და მარცხენა სადინარებში. ან ის ერთზე მეტ სისხლძარღვშია გავრცელებული. ან ორივე ფორმა შეიძლება ერთად აღინიშნებოდეს. ახლომდებარე ლიმფურ კვანძებში შეიძლება კიბოს უჯრედები იყოს. სტადია IVb: კიბო აღინიშნება მოშორებულ ლიმფურ კვანძებში ან სხეულის მოშორებულ უბნებში ვრცელდება.
- დისტალური (დაშორებული) ნაღვლის სადინარის კიბოს სტადიის განსაზღვრა სტადია I: სიმსივნე მთლიანად ნაღვლის სადინარებშია. ან ის ნაღვლის სადინარის კედლის მიმართულებით განვითარდა. სტადია II: სიმსივნე განვითარდა ნაღვლის ბუშტში, პანკრეასში ან წვრილ ნაწლავში. ის შეიძლება ლიმფურ კვანძებში გავრცელდეს. სტადია III: სიმსივნე ვითარდება მთავარი სისხლძარღვის (აორტა-საძილე არტერიის) იმ ნაწილში, რომელიც ღვიძლის მთავარ სისხლძარღვს (ღვიძლის არტერიას) უერთდება. სტადია IV: კიბო სხეულის სხვა უბნებშია გავრცელებული.
როგორ მკურნალობენ ნაღვლის სადინარის კიბოს — ქოლანგიოკარცინომას?
ნაღვლის სადინარების კიბოს მკურნალობა განსხვავდება კიბოს ზომის, მდებარეობისა და გავრცელების ხარისხის მიხედვით. კიბოს მოწინავე სტადიაში გამოყენებული მკურნალობა დაავადებით გამოწვეული სიმპტომების შემსუბუქებით ცხოვრების ხარისხის გაუმჯობესებას ისახავს მიზნად.
- ადრეულ სტადიაში ძირითადი მკურნალობა ქირურგიული ჩარევაა.
- ამასთან, დაავადებისა და პაციენტის მდგომარეობის მიხედვით შეიძლება ჩატარდეს ოპერაციის შემდგომი დამცავი მკურნალობა (ადიუვანტური რადიოთერაპია და/ან ქიმიოთერაპია),
- პალიატიური მკურნალობა (ცხოვრების ხარისხისა და ხანგრძლივობის გასაზრდელად),
- მიზნობრივი მკურნალობა და
- არტერიისთვის განკუთვნილი მკურნალობა.
ნაღვლის სადინარის კიბოს — ქოლანგიოკარცინომის ოპერაცია
ნაღვლის სადინარის კიბოს ძირითადი მკურნალობა ქირურგიული ჩარევაა. თუმცა ქირურგიული მეთოდის არჩევა კიბოს ზომისა და ახლომდებარე ლიმფურ კვანძებში გავრცელების მიხედვით განსხვავდება.
ლოკალური ნაღვლის სადინარის კიბოს ქირურგიული მკურნალობა
თუ კიბოს ადრეულ სტადიაში აღმოაჩენენ, ნაღვლის სადინარებიდან მხოლოდ კიბოთი დაზიანებულ უბანს იღებენ. ნაღვლის ნაკადის აღსადგენად ღვიძლში დარჩენილი ნაღვლის სადინარები წვრილ ნაწლავს უერთდება.
თუ კიბოს ღვიძლში გავრცელება გამოვლინდა, შესაძლებელია დაავადებით დაზიანებული უბნისა და ნაღვლის სადინარების ამოღება.
ნაღვლის სადინარის კიბო შედარებით იშვიათი სახის კიბოა. ეს არის ავთვისებიანი სიმსივნეები, რომლებიც ღვიძლშიდა და ღვიძლგარეთა ნაღვლის სადინარებში არსებული ეპითელური უჯრედებიდან წარმოიშობა. მას ახლომდებარე ლიმფურ კვანძებში გავრცელების ტენდენცია აქვს და ასევე შესაძლებელია შორეული გავრცელება.
ლოკალური ნაღვლის სადინარების კიბოს დროს ქირურგიული ჩარევა განკურნების ერთადერთი შესაძლო მეთოდია. თუმცა დაავადება ადრეულ სტადიაში პაციენტთა მხოლოდ ძალიან მცირე ნაწილში ვლინდება, რაც ქირურგიული ჩარევის შესაძლებლობას ქმნის. მაშინაც კი, როდესაც სიმსივნე ქირურგიულად მთლიანად ამოღებულია, ბევრ შემთხვევაში კიბოს რეციდივი აღინიშნება.
ჯერჯერობით მკაფიო დასკვნა არ არსებობს, რომელი მკურნალობაა ყველაზე შესაფერისი ადგილობრივად გავრცელებული, არაოპერაბელური ან რეციდივირებული ნაღვლის სადინარის კიბოს მქონე პაციენტებისთვის. პაციენტთა უმრავლესობას ურჩევენ კონვენციურად ფრაქციონირებულ გარე რადიოთერაპიასთან ერთად 5-FU-ზე დაფუძნებულ ქიმიორადიოთერაპიას.
დისტალური ნაღვლის სადინარის კიბოს ქირურგიული მკურნალობა
თუ კიბო შორეულ გავრცელებას აჩვენებს, ჩვეულებრივ, მას უიპლის ოპერაციით მკურნალობენ. ნაღვლის სადინართან ერთად იღებენ კუჭის ნაწილს, წვრილი ნაწლავის ნაწილს, პანკრეასს, ნაღვლის ბუშტსა და მათ გარშემო არსებულ ლიმფურ კვანძებს. ეს პროცედურა ტარდება კუჭიდან თორმეტგოჯა ნაწლავში გამავალი ხვრელის შენარჩუნებით (პილორუსის შემნახველი ოპერაცია).
თუ სიმსივნის ამოღება შეუძლებელია, დახშობის შესამცირებლად შეიძლება ქირურგიული ჩარევა ჩატარდეს. ეს პროცედურა არსებულ სიყვითლესაც ამცირებს. ნაღვლის სადინარის დახშულ მონაკვეთზე ბაიპასის ჩატარებით უზრუნველყოფენ ნაღვლის დინებას ღვიძლიდან ნაწლავში. დახშობის მოსახსნელად გამოყენებული კიდევ ერთი მეთოდია ქირურგიული ჩარევის გარეშე სტენტის ჩადგმა, რომელიც დახშულ ნაღვლის სადინარს ღიად შეინარჩუნებს.
სტენტი
სტენტი არის მილი, რომელსაც ნაღვლის სადინარში ათავსებენ დახშული სადინარის ღიად შესანარჩუნებლად და ნაღვლის დინების უზრუნველსაყოფად. სტენტის ჩადგმისას მნიშვნელოვანია წნევის შემცირება, რათა ნაღველმა საკმარისი რაოდენობით იდინოს, და ბაქტერიული ქოლანგიტის რისკის თავიდან აცილება.
ქიმიოთერაპია და მიზნობრივი ჭკვიანი პრეპარატებით მკურნალობა ნაღვლის სადინარის კიბოს დროს
ქიმიოთერაპია არის მედიკამენტური მკურნალობა, რომელიც კიბოს უჯრედების მოსაკლავად ტარდება. ჯერ არ არსებობს დამაკმაყოფილებელი მონაცემები, რომ მხოლოდ ადიუვანტური ქიმიოთერაპია ახანგრძლივებს ნაღვლის სადინარის კიბოს მქონე პაციენტთა სიცოცხლეს, რომელთა კიბოც ქირურგიულად მთლიანად ან ნაწილობრივ იქნა ამოღებული. თუმცა ქიმიოთერაპია მაინც არის მკურნალობის მეთოდი, რომელიც მოწინავე სტადიის ზოგიერთ შემთხვევაში გამოიყენება სიმსივნის შესამცირებლად და დაავადების განვითარების შესანელებლად. გარდა ამისა, ოპერაციის შემდეგ ჩატარებული ქიმიოთერაპიით კიბოს რეციდივის რისკი მცირდება.
გამოყენებული ყველაზე აქტიური ქიმიოთერაპიული პრეპარატებია 5-FU, გემციტაბინი, ცისპლატინი და ოქსალიპლატინი. მიუხედავად იმისა, რომ გემციტაბინისა და ცისპლატინის კომბინაცია მხოლოდ გემციტაბინთან შედარებით უფრო სასარგებლო აღმოჩნდა, ამ სქემის ეფექტი გემციტაბინზე დაფუძნებულ სხვა კომბინირებულ სქემებთან არ შედარებულა.
ლეიკოვორინი - 5-FU, მხოლოდ კაპეციტაბინი ან მხოლოდ გემციტაბინი მოწინავე სტადიის ნაღვლის სადინარების კიბოს მქონე პაციენტებისთვის მკურნალობის შესაფერისი ვარიანტებია.
ღვიძლის სისხლძარღვიდან ჩატარებული მკურნალობა ღვიძლშიდა ნაღვლის სადინარების კიბოს დროს
ღვიძლის სისხლძარღვიდან ჩატარებულ მკურნალობებს შორის განსაკუთრებით რადიოემბოლიზაცია იძლევა იმედისმომცემ შედეგებს არაოპერაბელური, ადგილობრივად გავრცელებული ღვიძლშიდა ნაღვლის სადინარის კიბოს მქონე პაციენტებში. ამ მეთოდით ღვიძლის არტერიიდან სიმსივნეში რადიოაქტიურ იზოტოპებს, ანუ ფოკალურ რადიოთერაპიას, აწვდიან. ღვიძლში არსებულ სიმსივნეს სისხლი უფრო მეტად ღვიძლის არტერიიდან მიეწოდება, ვიდრე ღვიძლის ვენიდან. ამან შესაძლებელი გახადა გარკვეული ტექნიკების შემუშავება სიმსივნის მკვებავი სისხლის ნაკადის შესაჩერებლად. ისეთი მეთოდების დროს კი, როგორიცაა ნაწილაკოვანი ემბოლიზაცია და/ან ციტოტოქსიკური ქიმიოთერაპია, პრეპარატს სიმსივნის მკვებავი ღვიძლის არტერიის ტოტებში შეჰყავთ ინექციით და ამით სიმსივნის კვებას აფერხებენ (ტრანსარტერიული ემბოლიზაცია ან ქიმიოემბოლიზაცია).
მიზნობრივი მკურნალობა
ერლოტინიბი — დადგენილია, რომ ნაღვლის სადინარის კიბოს სამკურნალოდ გამოყენებული ტიროზინკინაზის ინჰიბიტორი ერლოტინიბი ეპიდერმული ზრდის ფაქტორის რეცეპტორს ბლოკავს.
ერლოტინიბისა და ბევაციზუმაბის კომბინაცია
სისხლძარღვთა ენდოთელური ზრდის ფაქტორი (VEGF) ნაღვლის სადინარების კიბოს დროს ხშირად გვხვდება და მკურნალობის სამიზნედ განიხილება.
პაციენტებში, რომელთა მდგომარეობაც მკურნალობის პირველ ეტაპზე შენარჩუნდა, მეორე ეტაპზე შეიძლება გამოიყენონ გემციტაბინი – კაპეციტაბინი, კაპეციტაბინი – ოქსალიპლატინი (თუ მკურნალობის პირველ ეტაპზე ცისპლატინი გამოიყენებოდა) ან ერლოტინიბი – ბევაციზუმაბის კომბინირებული მკურნალობა.
ფოტოდინამიკური მკურნალობა
ფოტოდინამიკური მკურნალობისას ლაზერული სინათლისა და სინათლისადმი მგრძნობიარე პრეპარატის კომბინაციის გამოყენებით კიბოს უჯრედების განადგურებას ისახავენ მიზნად. ის ასევე ხელს უწყობს ნაღვლის სადინარის კიბოს დროს გამოვლენილი სიმპტომების შემცირებას.
სინათლისადმი მგრძნობიარე პრეპარატი ვენაში შეჰყავთ ინექციით, რათა სისხლის მიმოქცევით მთელ სხეულში გავრცელდეს. შეყვანილი პრეპარატი კიბოს უჯრედებს უკავშირდება და ლაზერულ სინათლესთან შეხებისას აქტიურდება და კიბოს უჯრედებს ანადგურებს.
ნაღვლის სადინარის კიბოს მკურნალობა რადიოთერაპიით
პაციენტებს, რომელთა კიბოც ოპერაციის შემდეგ მთლიანად ვერ იქნა ამოღებული, რომლებსაც ლოკალურად ქირურგიული ჩარევა არ ჩატარებიათ ან რომელთა კიბოც რეციდივირებულია, ჩვეულებრივ, რადიოთერაპია უტარდებათ ქიმიოთერაპიასთან ერთად ან ცალკე.
რადიოთერაპია არის განსაზღვრულ უბანში კიბოს უჯრედების განადგურების პროცედურა მაღალი ენერგიის სხივების გამოყენებით. ჩვეულებრივ, მას ქიმიოთერაპიასთან ერთად იყენებენ (ქიმიორადიოთერაპია), რათა მკურნალობის ეფექტიანობა გაიზარდოს. გარე რადიოთერაპია შეიძლება ჩატარდეს კლასიკური მეთოდით ან დაიგეგმოს უფრო ლოკალური რადიოთერაპიული ტექნიკები, რომლებიც მხოლოდ სიმსივნესა და მის გავრცელების უბანს მოიცავს, მაგალითად, ბრაქითერაპია ირიდიუმ-192-ით და სტერეოტაქსიური რადიოთერაპია. ნაღვლის სადინარის კიბოს დროს ოპერაციის შემდეგ ამ მეთოდის გამოყენება კიბოს რეციდივის რისკს ამცირებს. ზოგჯერ კი, როდესაც ქირურგიული ჩარევა შეუძლებელია, მიზანია სიმსივნის შემცირება და მისი განვითარების შენელება.
ნაღვლის სადინარის კიბოს მკურნალობა იმუნოთერაპიით
იმუნოთერაპიები შედარებით ახალი თაობის კიბოს მკურნალობებია. მიუხედავად იმისა, რომ მრავალი სახეობა არსებობს, ყველაზე ეფექტიანი იმუნოთერაპიული პრეპარატები იმუნური საკონტროლო წერტილების ინჰიბიტორებად წოდებული პრეპარატებია (დღესდღეობით სხვადასხვა სახის კიბოს სამკურნალოდ FDA-ის მიერ დამტკიცებული ამ ჯგუფის პრეპარატებია იპილიმუმაბი, ნივოლუმაბი, პემბროლიზუმაბი და ატეზოლიზუმაბი).
იმუნოთერაპიები არის პრეპარატები, რომლებიც კიბოს უჯრედების უშუალოდ მოკვლის ნაცვლად არაპირდაპირ მოქმედებს, რათა ეს საქმე ჩვენმა იმუნურმა სისტემამ შეასრულოს. კლასიკური ქიმიოთერაპიული პრეპარატებისგან განსხვავებით, მათ დაავადების უფრო ხანგრძლივი კონტროლი და ნაკლები გვერდითი მოვლენა ახასიათებს.
ნაღვლის სადინარების კიბოსთვის ჯერჯერობით დამტკიცებული იმუნოთერაპიული მეთოდი არ არსებობს. ამ სფეროში განვითარებულ მოვლენებს ყურადღებით ვადევნებთ თვალს და დადებითი სიახლის შემთხვევაში მას გაგიზიარებთ.
სითბოთი — ჰიპერთერმიით მკურნალობა ნაღვლის სადინარის კიბოს დროს
დღესდღეობით ჰიპერთერმიას კიბოს მკურნალობის რიგით 5 საყრდენს უწოდებენ (ქირურგიული ჩარევა, ქიმიოთერაპია, რადიოთერაპია, იმუნოთერაპია და ჰიპერთერმია). კვლევაში, რომელშიც ქოლანგიოკარცინომის დროს ჰიპერთერმიის ეფექტიანობას ინტრაარტერიულ ქიმიოთერაპიასთან ერთად აფასებდნენ, 9 პაციენტს ღვიძლის არტერიიდან ქიმიოთერაპია და სიმსივნის საწოლის ენდოგენეტიკური ჰიპერთერმია ჩაუტარდა. პაციენტებს კომბინირებული მკურნალობის სულ 27 სეანსი ჩაუტარდათ და კვლევის შედეგად მკურნალობაზე პასუხის მაჩვენებელი 77%, ხოლო დაავადების კონტროლის მაჩვენებელი 88% იყო.
ჰიპერთერმია, რომელიც სითბოთი მკურნალობის ან თერმოთერაპიის სახელითაც არის ცნობილი, კიბოს მკურნალობის დამატებითი მეთოდია, რომლის დროსაც სხეულის ქსოვილს მაღალი ტემპერატურის ზემოქმედებას უქვემდებარებენ (39 – 44 °C შორის).
კვლევებმა აჩვენა, რომ მაღალი ტემპერატურა ნორმალურ ქსოვილს ძალიან მცირე ზიანს აყენებს, ხოლო კიბოს უჯრედებს აზიანებს ან კლავს. ჰიპერთერმიამ შეიძლება სიმსივნე შეამციროს კიბოს უჯრედების მოკვლით, უჯრედებში ცილებისა და სტრუქტურის დაზიანებით და იმუნური სისტემისთვის კიბოს ამოცნობის ხელშეწყობით.
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.
