საშვილოსნოს ყელის კიბოს სიმპტომები და მკურნალობა

საშვილოსნოს ყელის (ცერვიქსის) კიბო საშვილოსნოს ყელის ქსოვილის ავთვისებიან უჯრედებად გარდაქმნის შემდეგ განვითარებული კიბოა. საშვილოსნოს ყელი ქალის რეპროდუქციული ორგანოს — საშვილოსნოს (უტერუსის) გამოსასვლელისა და საშოს შეერთების ნაწილია.

საშვილოსნოს ყელის კიბო დროთა განმავლობაში ნელა ვითარდება. დაავადების თითქმის 99%-ში ძირითადი მიზეზია ვირუსი, რომელსაც ადამიანის პაპილომავირუსი ეწოდება და შემოკლებით HPV არის ცნობილი. ამიტომ ქალების რეგულარული მეთვალყურეობა სქესობრივი ცხოვრების დაწყების შემდეგ მნიშვნელოვანია ადრეული დიაგნოზისთვის. ბოლო წლებში ამ ვირუსის წინააღმდეგ შემუშავებული საშვილოსნოს ყელის კიბოს ვაქცინის (HPV ვაქცინის) რუტინული გამოყენება მრავალ ქვეყანაში დაიწყო. ვიმედოვნებთ, რომ ვაქცინის შესახებ ცნობიერება და ვაქცინაცია მთელ მსოფლიოში სწრაფად გაიზრდება და მომავალში ამ კიბოს ტიპთან შეჯახება თანდათან შემცირდება.

ამ სტატიის შინაარსი;

დღეს, ადრეული სკრინინგისა და ცნობიერების ამაღლების ფართო კამპანიების მიუხედავად, მხოლოდ პაციენტების 46%-ს ესმება დიაგნოზი ადრეულ სტადიაზე. ყველა პაციენტის შეფასებისას საშვილოსნოს ყელის კიბოში 5-წლიანი გადარჩენა 67%-ია. თუ დაავადება ადრეულ სტადიაზე, ანუ დიაგნოზისას ირგვლივ ქსოვილებში არგავრცელებული და სხვა ორგანოებში მეტასტაზირების გარეშე გამოვლინდა, 5-წლიანი გადარჩენა, სხვა სიტყვებით, დაავადებისგან განთავისუფლების მაჩვენებელი, 90%-ს აღემატება. ეს აჩვენებს, რამდენად მნიშვნელოვანია საშვილოსნოს ყელის კიბოში სკრინინგის მეთოდები და ადრეული დიაგნოზი.

საშვილოსნოს ყელის კიბოს სტადიები

საშვილოსნოს ყელის კიბოს მკურნალობის განსაზღვრის ყველაზე მნიშვნელოვანი ფაქტორია დაავადების გავრცელების ხარისხი, ანუ სტადია. ამიტომ დიაგნოზის მქონე პაციენტებში სიმსივნის გავრცელების დონის, ანუ სტადიის, ცოდნა უაღრესად მნიშვნელოვანია.

საშვილოსნოს ყელის კიბოს სტადიების აღწერასთან ერთად ამ განყოფილებაში გვინდოდა თქვენთვის მოკლედ გაგვეზიარებინა მკურნალობის ვარიანტებიც, რომლებიც შეიძლება შესაფერისი იყოს.

1. სტადიის საშვილოსნოს ყელის კიბო

კიბო მხოლოდ ცერვიქსის არით შემოიფარგლება. ამ სტადიას ძალიან ადრეულ სტადიას ვუწოდებთ და, განსაკუთრებული გარემოებების გარდა, იგი ყველაზე შესაფერისი სტადიაა საშვილოსნოს ყელის კიბოს ოპერაციისთვის . სტადია IA საშვილოსნოს ყელის კიბო ჯერ მიკროსკოპული ზომისაა და მისი გამოვლენა მხოლოდ სკრინინგისას შეიძლება.

სტადია IB-ში საშვილოსნოს ყელის კიბო უკვე თვალით ხილულ ზომას აღწევს, თუმცა 4 cm-ზე მცირეა და საშვილოსნოს ყელის ანატომიურ ფარგლებს არ გასცდენია.

2. სტადიის საშვილოსნოს ყელის კიბო

ეს სტადიაც ადრეულია, თუმცა უკვე ძალიან ადრეული სტადია აღარ არის. ამ სტადიამდე მისულ პაციენტებს შორის ოპერაცია მხოლოდ ძალიან მცირე ნაწილშია მკურნალობის ვარიანტი. საშვილოსნოს ყელის კიბოს ამ სტადიაში მთავარი მკურნალობა სხივურ თერაპიასთან ერთდროული ქიმიოთერაპიაა. ამიტომ მნიშვნელოვანია, პაციენტებმა და ახლობლებმა ეს სტადია გაიგონ, ხოლო ექიმებმა იგი ოპტიმალურად ჩატარებული გამოკვლევებითა და ვიზუალიზაციის მეთოდებით განასხვაონ.

სტადია IIA-ში კიბოს ზომა 4cm-ზე მეტია, თუმცა ირგვლივ ქსოვილებში გავრცელება არ არის. ოპერაცია შეიძლება სწორედ მეორე სტადიის ამ ჯგუფის შერჩეულ პაციენტებს ჩაუტარდეს.

სტადია IIB საშვილოსნოს ყელის კიბოში სიმსივნე ყელის ანატომიურ სტრუქტურებს სცდება და პარამეტრიუმად წოდებულ ცხიმოვან და შემაერთებელ ქსოვილში ვრცელდება. ეს სტადია მნიშვნელოვანია, რადგან საშვილოსნოს ყელის კიბოს ამ ეტაპზე ოპერაციის შესაძლებლობა აღარ არის.

3. სტადიის საშვილოსნოს ყელის კიბო

სიმსივნე საშვილოსნოს ყელის ქსოვილს გასცდა და საშოს ქვედა ნაწილამდე მიაღწია; ზოგ შემთხვევაში თირკმლის მილებსაც ახშობს და თირკმლის შეშუპებას იწვევს. ასევე საშვილოსნოს ყელის კიბოს მეტასტაზები ხშირად მუცლის ქვედა ნაწილში მდებარე მეზობელ ლიმფურ კვანძებში ვლინდება. ამ სტადიაზე უპირატესი მკურნალობა სხივურ თერაპიასთან ერთდროული ქიმიოთერაპიაა; ოპერაცია შესაფერისი არ არის.

4. სტადიის საშვილოსნოს ყელის კიბო

ამ სტადიაზე დაავადების სრულად განკურნება, ჩვეულებრივ, შეუძლებელია. ორგანიზმში გავრცელებული საშვილოსნოს ყელის კიბოს შემცირება და დაავადების კონტროლი მკურნალობის მთავარი მიზანია. ეს სტადია ორ ქვეჯგუფად შეიძლება დავყოთ.

სტადია IVA-ში დაავადება შორეულ ორგანოებში არ არის გავრცელებული, თუმცა მეზობელ ორგანოებს, მაგალითად შარდის ბუშტსა და ნაწლავს, მოიცავს. ანუ რეგიონულად მნიშვნელოვნად არის გავრცელებული. შერჩეულ პაციენტებში, თუ სრულყოფილი გამოკვლევები ჩატარდა და სიმსივნე მუცლის ქვედა ნაწილის გარეთ არ გავრცელებულა, სხივურ თერაპიასთან ერთდროული ქიმიოთერაპია შეიძლება შესაფერისი იყოს.

სტადია IVB საშვილოსნოს ყელის კიბოს დროს დაავადება გავრცელებულია ღვიძლში, ფილტვში, ძვალში, ტვინში და/ან მუცლის ზედა ნაწილში, გულმკერდის შიგნით არსებულ ლიმფურ კვანძებში. ამ სტადიაზე ყველაზე შესაფერისი ვარიანტია ქიმიოთერაპიასთან ერთდროული ჭკვიანი პრეპარატი (მიზნობრივი მკურნალობა).

საშვილოსნოს ყელის კიბოს მკურნალობა

თუ საშვილოსნოს ყელის კიბოს დიაგნოზი ძალიან ადრეულ სტადიაზე დაისვა, შეიძლება პირველ რიგში ოპერაცია განიხილონ, ხოლო თუ ძალიან ადრეული აღარ არის, თუმცა ჯერ ადრეული სტადიაა — სხივურ თერაპიასთან ერთად ქიმიოთერაპია. შორეულ ორგანოებში გავრცელებისას ქიმიოთერაპია და მიზნობრივი ჭკვიანი პრეპარატი გამოიყენება. მკურნალობა პაციენტის მახასიათებლების, კიბოს ტიპისა და გავრცელების ხარისხის მიხედვით შეირჩევა.

ადრეული სტადიის საშვილოსნოს ყელის კიბოს მკურნალობა

• ადრეული სტადიის ცერვიქსის კიბოში ყველაზე ფართოდ გამოყენებული მკურნალობა ოპერაციაა. ოპერაციის მეთოდია რადიკალური ჰისტერექტომია (საშვილოსნოს ყელის, საშვილოსნოსა და ირგვლივ ქსოვილის ლიმფურ კვანძებთან ერთად ამოკვეთა). ლიმფური კვანძების ამოკვეთა აუცილებელია იმის განსასაზღვრად, საჭირო იქნება თუ არა შემდეგ ეტაპზე დამატებითი მკურნალობა. როგორც საშვილოსნოს ყელის კიბოს სტადიის განყოფილებაში შევაჯამეთ, ოპერაცია მხოლოდ ძალიან ადრეულ სტადიებშია უპირატესი.

• თუ საშვილოსნოს ყელის კიბო ჯერ მიკროსკოპულ დონეზე (სტადია IA) გამოვლინდა, შეიძლება გამოიყენონ ცერვიკალური კონიზაცია — მეთოდი, რომლის დროსაც საშვილოსნოს ყელის არხის ნაწილი იკვეთება. ამ მეთოდის ყველაზე მნიშვნელოვანი უპირატესობა ფერტილობის შენარჩუნების შესაძლებლობაა. ამ ტიპის ოპერაციაში საშვილოსნო და საკვერცხეები ნარჩუნდება, ამიტომ პაციენტი ფერტილობას არ კარგავს. თუმცა უფრო გვიან სტადიებზე ამ მეთოდს უპირატესობას არ ანიჭებენ.
• ფერტილობის შემნახველი სხვა ოპერაციაა რადიკალური ტრაქელექტომია . ამ მეთოდით იკვეთება ცერვიკალური არხი მთლიანად ან ნაწილობრივ, საშვილოსნო და პარამეტრიუმად წოდებული შემაერთებელი ქსოვილი, რომელიც ცერვიკალურ არხს გარს აკრავს. ოპერაციისას ასევე იღებენ და იკვლევენ მუცლის ღრუს ლიმფური კვანძების ნიმუშებს. მოწმდება, გავრცელდა თუ არა კიბო ამ უბნებში. ამ ოპერაციაში საშვილოსნო და საკვერცხეები ნარჩუნდება.
• ცერვიკალური კიბოს პაციენტებში, ვისთვისაც ეს ოპერაციული მეთოდები შესაფერისი არ არის, საშვილოსნოს ყელის კიბოს ოპერაციის სხვა მეთოდები კიბოს სტადიის მიხედვით დაიგეგმება.
• თუ ადრეული სტადიის საშვილოსნოს ყელის კიბოს დროს საშვილოსნო სრულად ამოიკვეთება ან სხივური თერაპია ჩატარდება, ფერტილობის შესაძლებლობა გაქრება.
• მაშინაც კი, როცა საშვილოსნოს ყელის კიბო ძალიან ადრეულ სტადიაზეა, თუ პაციენტს ოპერაცია არ სურს ან მისთვის შეუსაბამოდ ითვლება, შეიძლება მხოლოდ სხივურ თერაპიას მიანიჭონ უპირატესობა.
• სხვა შემთხვევებში, თუ საშვილოსნოს ყელის კიბო რეგიონულად პროგრესირებულია, თუმცა შორეულ ორგანოებში არ გავრცელებულა, სხივური თერაპია ერთდროულ ქიმიოთერაპიასთან ერთად ტარდება.

სხივური თერაპია საშვილოსნოს ყელის კიბოს მკურნალობაში

სხივური თერაპია მკურნალობის მეთოდია, რომელიც მაღალი ენერგიის რენტგენის სხივებს იყენებს კიბოს უჯრედების ზრდის შესაჩერებლად და მათი სიკვდილის გამოსაწვევად. ძირითადად გამოყენების ორი განსხვავებული ფორმა არსებობს. საშვილოსნოს ყელის კიბოში გამოყენებული პირველი მეთოდია გარეგანი სხივური თერაპია , ანუ გარედან დასხივება. ამ მეთოდში სხივური თერაპიის სხვადასხვა ტექნოლოგია და მოწყობილობა გამოიყენება სხეულის მთლიანობის დარღვევისა და სხეულთან რაიმე შეხების გარეშე. მეორე მეთოდი შიგნიდან დასხივებაა, რომელსაც ბრაქითერაპია ეწოდება. ამ მეთოდში დასხივება საშოში მოთავსებული მოწყობილობით ტარდება. პროცედურა ადრეული სტადიის საშვილოსნოს ყელის კიბოსთვის შესაფერისია. ასევე შეიძლება რეგიონულად შორსწასული კიბოს დროს გარედან ჩატარებული სხივური თერაპიის დასრულებას დაემატოს.

გარეგანი სხივური თერაპია საშვილოსნოს ყელის კიბოში (External Beam Radiation Therapy, EBRT)

დღეს სხივური თერაპიის ტექნიკა და ტექნოლოგია მნიშვნელოვნად განვითარდა. კონფორმულად წოდებული ამ ტექნიკებით სიმსივნურ უბანს მაღალ დოზას, ნორმალურ ქსოვილებს კი რაც შეიძლება მცირე დასხივებას ვაძლევთ და გვერდით მოვლენებს მინიმუმამდე ვამცირებთ. ამ მეთოდში CT-ისა და MRI-ის მსგავსი მოწინავე გამოსახულებითი მეთოდებით ტარდება 3-განზომილებიანი სხივური თერაპია . რადიაციული ონკოლოგები და ფიზიკოსები ცალ-ცალკე ითვლიან და არეგულირებენ სიმსივნისა და მეზობელი ნორმალური ქსოვილების მისაღებ დასხივების დოზას. ხშირად გამოყენებული მეთოდია ინტენსივობით მოდულირებული 3-განზომილებიანი სხივური თერაპია. მას ინტენსივობით მოდულირებულ სხივურ თერაპიას IMRT (Intensity modulated RT=IMRT) უწოდებენ. ვინაიდან რეგიონულად შორსწასული საშვილოსნოს ყელის კიბოს ძირითადი მკურნალობა სხივური თერაპიაა, არ უნდა დაგვავიწყდეს მკურნალობის ცენტრის ტექნოლოგიურ შესაძლებლობებთან ერთად ამ სფეროში კომპეტენტური და გამოცდილი რადიაციული ონკოლოგის, სამედიცინო ფიზიკოსისა და ტექნიკოსის მნიშვნელობაც.

სტერეოტაქსიური სხივური თერაპია საშვილოსნოს ყელის კიბოს მკურნალობაში (SBRT, რადიოქირურგია, SRS)

ამ ტიპის მოწინავე სხივური ტექნიკები უფრო ხშირად განმეორებით, შეზღუდული უბნისა და ზომის სიმსივნეებშია უპირატესი. ეს სიმსივნეზე დაგეგმილი გამანადგურებელი დასხივების დოზის სპეციალური მოწყობილობებით ერთხელ ან რამდენიმე სესიად (ფრაქციად) მიწოდებაა.

სტერეოტაქსიური რადიოქირურგიის, ანუ შემოკლებით SRS მეთოდი ტარდება სპეციალური და უაღრესად ძვირადღირებული მოწყობილობებით, რომლებსაც True-Beam, Elektra Versa და Cyber Knife ეწოდება. იგი შეიძლება გამოყენებულ იქნას საშვილოსნოს ყელის კიბოს თავის ტვინის მეტასტაზებში და/ან ფილტვის, ღვიძლის, ძვლისა და რბილი ქსოვილის შეზღუდულ მეტასტაზებში, თუ დაავადება ფართოდ გავრცელებული არ არის. ამ მეთოდების არჩევისა და გამოყენებისას ცენტრისა და გუნდის კომპეტენცია უაღრესად მნიშვნელოვანია.

ქიმიოთერაპია საშვილოსნოს ყელის კიბოს მკურნალობაში

ქიმიოთერაპია კიბოს მკურნალობის მეთოდია, რომელშიც კიბოს უჯრედების დამაზიანებელი მედიკამენტები გამოიყენება. ეს პრეპარატები კიბოს უჯრედის ზრდის შეჩერებით, გამრავლების ან ზრდის შეფერხებით მოქმედებს. ქიმიოთერაპიის ტიპის მიხედვით, კიბოს უჯრედებთან ერთად ზოგჯერ ჩვენი ნორმალური უჯრედებიც ზიანდება. ამას ქიმიოთერაპიის გვერდითი მოვლენები ეწოდება. დღეს ქიმიოთერაპიის გვერდითი მოვლენები დამხმარე მკურნალობის ფარგლებში შემუშავებული მრავალი პრეპარატით თითქმის მინიმუმამდეა შემცირებული. ჩვენი პაციენტებისთვის ქიმიოთერაპიის ჩატარება დღეს უკვე საშიში კოშმარი აღარ არის. შესაფერისი მკურნალობით შესაძლებელია გულისრევა-ღებინების, თმის ცვენისა და სისხლის მაჩვენებლების დაქვეითების პრევენციაც კი.

საშვილოსნოს ყელის კიბოს ძალიან ადრეულ სტადიებზე ქიმიოთერაპია საჭირო არ არის. ამ სტადიებზე პაციენტებს ოპერაცია უტარდებათ, ხოლო ოპერაციისთვის შეუსაბამობისას — სხივური თერაპია. თუმცა თუ დაავადება რეგიონულად პროგრესირებულია, ანუ სიმსივნე საშვილოსნოს ყელს გარეთ (პარამეტრიუმში) გასცდა ან რეგიონულ ლიმფურ კვანძებში გადავიდა, ქიმიოთერაპია სხივურ თერაპიასთან ერთდროულად ტარდება. ამ სტადიაზე ქიმიოთერაპიას ორი მიზანი აქვს: პირველი — სხივურ თერაპიასთან სინერგიით მისი ძალის გაზრდა, მეორე — როგორც საშვილოსნოს ყელის სიმსივნურ უჯრედებზე, ისე ორგანიზმში გავრცელებულ უხილავ კიბოს უჯრედებზე ზემოქმედებით განკურნების მიღწევა.

რეგიონულად შორსწასული საშვილოსნოს ყელის კიბოს დროს ქიმიოთერაპია სხივური თერაპიის განმავლობაში კვირაში ერთ დღეს ინტრავენურად ტარდება. სხივური თერაპია უმეტესად 6 კვირას გრძელდება და ამ პერიოდში, მკურნალობის გვერდითი მოვლენების მეთვალყურეობით, ქიმიოთერაპია კვირაში ერთ დღეს დასხივების დასრულებამდე ტარდება. ქიმიოთერაპიაში ასარჩევი პრეპარატებია პლატინად წოდებული ცისპლატინი და კარბოპლატინი. ისინი კიბოს უჯრედის დნმ-ის სტრუქტურის დარღვევით აზიანებს მას.

4. სტადიის - მეტასტაზური საშვილოსნოს ყელის კიბოს მკურნალობა

ამ სტადიაზე დაავადება ორგანიზმშია გავრცელებული. ხშირად საშვილოსნოს ყელის კიბოს მეტასტაზები სხვა ორგანოებში, მაგალითად ღვიძლში, ფილტვსა და ძვალში, ვლინდება. იშვიათი შემთხვევების გარდა, დაავადებისგან სრულად განთავისუფლება შეუძლებელია. ბოლო წლებში წარმატებული შედეგები შეიძლება მიიღწეს ოლიგომეტასტაზურად წოდებულ, მცირე რაოდენობის მეტასტაზების მქონე პაციენტებში. თუმცა დიდი სიმსივნური დატვირთვისა და მრავალი ორგანოს მეტასტაზების მქონე პაციენტებში მკურნალობის მიზანია დაავადების შემცირება, ჩივილების შემსუბუქება და ცხოვრების ხარისხთან ერთად სიცოცხლის გახანგრძლივების მცდელობა. დღეს საშვილოსნოს ყელის კიბოში ქიმიოთერაპიასთან ერთად საერთაშორისო დამტკიცების მქონე ბევაციზუმაბის, რომელსაც ჭკვიან პრეპარატსაც უწოდებენ, გამოყენებით წარმატების შანსის გაზრდას ცდილობენ.

ქიმიოთერაპიები, რომლებიც შეიძლება უპირატესი იყოს მეტასტაზური, შორსწასული საშვილოსნოს ყელის კიბოს დროს

ახლად დიაგნოსტირებული მეოთხე სტადიის, ანუ ორგანიზმში გავრცელებული (მეტასტაზური) ცერვიქსის კიბოს დროს, თუ პაციენტის ზოგადი მდგომარეობა მრავალპრეპარატიანი მკურნალობისთვის შესაფერისია, ცისპლატინი-პალიტაქსელი-ბევაციზუმაბის სამმაგი მკურნალობა გამოიყენება. შორსწასული საშვილოსნოს ყელის კიბოს სამმაგი რეჟიმის კლინიკურმა კვლევამ აჩვენა, რომ პაციენტების 50%-ში დაავადება შემცირდა, ხოლო დაავადების კონტროლის პერიოდი დაახლოებით 17 თვე იყო. პირველი არჩევანის ამ პრეპარატების გამოყენებისას პაციენტების ნაწილში უპასუხობა ან გარკვეული დროის შემდეგ პროგრესირება გამოვლინდება. მათთვის ქვემოთ მოცემული ცხრილიდან შესაფერისი ქიმიოთერაპიული მედიკამენტები შეირჩევა და გამოიყენება. პაციენტებში, რომლებიც თავიდანვე ქიმიოთერაპიისთვის შეუსაბამო არიან ან რამდენიმე რეჟიმის შემდეგ ახალი ქიმიოთერაპიისთვის შესაფერისი აღარ არიან, უპირატესია დამხმარედ წოდებული მკურნალობები, რომლებიც ცხოვრების ხარისხს აუმჯობესებს და ტკივილს ამცირებს. მათი მიზანი უფრო მეტად ცხოვრების ხარისხის გაუმჯობესებაა, ვიდრე სიცოცხლის გახანგრძლივება.

მიზნობრივი მკურნალობები – ჭკვიანი პრეპარატები მეტასტაზური, შორსწასული საშვილოსნოს ყელის კიბოს დროს

კიბოს უჯრედებისთვის სპეციფიკურ და ნორმალური უჯრედების არდამაზიანებელ მკურნალობებს მიზნობრივი მკურნალობები, ანუ ჭკვიანი პრეპარატები ეწოდება. კ

იბოს უჯრედების ზრდის გზებს სამიზნე, ხოლო ამ გზების დამბლოკავ მედიკამენტებს მიზნობრივი მკურნალობები ეწოდება. საშვილოსნოს ყელის კიბოში უჯრედის ერთ-ერთი აქტიური გზა არის სისხლძარღვოვანი ზრდის ფაქტორის (VEGF) გზა, რომელიც კიბოს კვების გასაზრდელად სისხლძარღვების წარმოქმნას იწვევს. ზრდისთვის კიბოს უჯრედებს სისხლში არსებული საკვები და ჟანგბადი სჭირდება. სიმსივნე VEGF-ის რეცეპტორების საშუალებით სისხლძარღვს ქმნის და ზრდის სიგნალებს წარმოქმნის. ზედაპირული რეცეპტორის წინააღმდეგ შემუშავებული პრეპარატები, რომელსაც VEGF უკავშირდება, კიბოს სისხლძარღვთა ფორმირებას არღვევს და მის ზრდას ხელს უშლის. პლატინისა და ტაქსანის ტიპის ქიმიოთერაპიულ რეჟიმებთან ხშირი ერთობლივი გამოყენება საშვილოსნოს ყელის კიბოს მკურნალობის წარმატებას ზრდის.

ბევაციზუმაბი (სავაჭრო სახელი (Altuzan): VEGF-თან შეკავშირებით ზრდის სიგნალების გაგზავნას ხელს უშლის. მეტასტაზური ცერვიკალური კიბოს დროს ქიმიოთერაპიასთან ერთად მისი ეფექტურობა ნაჩვენებია.

მიეწოდება ვენიდან. პირველად 90 წუთში, შემდგომი დოზები კი 30 წუთში შეჰყავთ. გამოიყენება ქიმიოთერაპიასთან ერთად. ტარდება ყოველ სამ კვირაში.

ყველაზე ხშირი გვერდითი მოვლენებია არტერიული წნევის მატება, დიარეა, დაღლილობის შეგრძნება. შეიძლება შარდში ცილის გაჟონვა გამოიწვიოს. იშვიათი, თუმცა მძიმე გვერდითი მოვლენებია გულის შეტევა, ინსულტი, ნაწლავის გახევა და ორგანიზმში სისხლდენა.

იმუნოთერაპია საშვილოსნოს ყელის კიბოს მკურნალობაში

იმუნოთერაპიის პრეპარატები, რომლებიც საუკუნის აღმოჩენად ითვლება, ჩვენი დამცავი უჯრედების (T უჯრედების) კიბოსადმი სიბრმავეს აქრობს. ამგვარად, იმუნური სისტემის კიბოს წინააღმდეგ გააქტიურებით მის განადგურებას ეხმარება. ამ მედიკამენტებმა ფილტვის კიბოს, ავთვისებიანი მელანომის, თირკმელუჯრედოვანი კიბოს, შარდის ბუშტის კიბოსა და მრავალი სხვა ტიპის კიბოში ეფექტურობა დაამტკიცა და კლინიკურ გამოყენებაში შევიდა.

საშვილოსნოს ყელის კიბოს მქონე პაციენტებში, რომლებსაც ქიმიოთერაპიის რამდენიმე ხაზი აქვთ მიღებული, ჩატარებული ქიმიოთერაპიით მკურნალობისგან სარგებლის მიღების მაჩვენებელი 14%-ზე ნაკლებია. დაავადების პროგრესირებამდე გასული დრო კი 2-4 თვეს შორისაა. გარდა ამისა, ამ პაციენტებში მკურნალობით გამოწვეული გვერდითი მოვლენები მედიკამენტების ეფექტიან გამოყენებას ზღუდავს. მიუხედავად იმისა, რომ მიზნობრივი თერაპიებიდან ქიმიოთერაპიაზე ბევაციზუმაბის დამატებამ სარგებელი მოიტანა, იმუნოთერაპიის წარმატებამ წამოჭრა კითხვა: იმუშავებს თუ არა ეს მკურნალობა საშვილოსნოს ყელის კიბოს შემთხვევაშიც? ამ კითხვაზე პასუხის მაძიებელი კვლევებიდან ორი ამერიკის კიბოს კონგრესზე ASCO 2017 იყო წარმოდგენილი.

პირველ კვლევაში ჩართეს საშვილოსნოს ყელის კიბოს მქონე 19 პაციენტი, რომელთა დაავადება განმეორდა ან ორგანიზმში გავრცელდა. ნივოლუმაბი (სავაჭრო დასახელება Opdivo) 240 mg დოზით ყოველ ორ კვირაში გამოიყენებოდა, დაავადების პროგრესირებამდე ან პაციენტში გვერდითი მოვლენის განვითარებამდე. PD-L1-ის დადებითობის მაჩვენებელი 42% იყო. მკურნალობისგან სარგებლის მიღების მაჩვენებელი 26%, ხოლო დაავადების კონტროლის შენარჩუნების მაჩვენებელი 68% განისაზღვრა. დაავადების პროგრესირებამდე გასული დრო 5.5 თვე აღმოჩნდა. დაფიქსირდა, რომ 6 თვის გადარჩენის მაჩვენებელი 87% იყო.

მკურნალობის ეფექტიანობის მსგავსად, ჩვენთვის ძალიან მნიშვნელოვანია, რომ პაციენტებმა მედიკამენტის მიღებასთან შეგუება შეძლონ და გვერდითი მოვლენები არ განუვითარდეთ. ნივოლუმაბთან დაკავშირებული მძიმე გვერდითი მოვლენები მხოლოდ 3 პაციენტში აღინიშნა (დიარეა და ღვიძლის დაზიანება). კვლევაში მონაწილე პაციენტებში ამ გვერდითი მოვლენების მართვადობამ აჩვენა, რომ ნივოლუმაბი უსაფრთხო მედიკამენტია.

მეორე კვლევაში ჩართეს პაციენტები, რომლებსაც მეტასტაზური საშვილოსნოს ყელის კიბო ჰქონდათ დიაგნოსტირებული და მანამდე ქიმიოთერაპია ჰქონდათ მიღებული. ამ II ფაზის კვლევაში სულ 47 პაციენტი ჩაერთო. პემბროლიზუმაბი (სავაჭრო დასახელება Keytruda) 200 mg დოზით ინტრავენურად ყოველ სამ კვირაში გამოიყენებოდა დაავადების პროგრესირებამდე. კვლევის შედეგად მკურნალობაზე პასუხის მაჩვენებელი 17% განისაზღვრა.

საშვილოსნოს ყელის კიბოს შემთხვევაში იმუნოთერაპიული საშუალებების ეს შთამბეჭდავი შედეგები იმედისმომცემია როგორც ჩვენი პაციენტებისთვის, ისე ჩვენთვის, ექიმებისთვის. ამ კვლევების შემდეგ მიმდინარე III ფაზის კვლევებსა და ქიმიოთერაპიასთან კომბინირებული გამოყენების შემფასებელ კვლევებს თქვენთვის ყურადღებით გავადევნებთ თვალს.

საშვილოსნოს ყელის კიბოს ისტორია

საშვილოსნოს ყელის კიბოს აღწერა 400-იანი წლების ჰიპოკრატეს ჩანაწერებს ეფუძნება. ჰიპოკრატე საშვილოსნოს ყელის კიბოს „განუკურნებლად“ მიიჩნევდა.

1842 წელს იტალიელმა ექიმმა Domenico Rigoni-Stern-მა თავისი პაციენტების შესახებ ქალებში კიბოთი გამოწვეული სიკვდილიანობის კვლევა გამოაქვეყნა. ამ კვლევაში მან აჩვენა, რომ განსაკუთრებით საშვილოსნოს ყელის კიბო დაქორწინებულ ქალებში უფრო ხშირად გვხვდებოდა, ვიდრე სქესობრივად არააქტიურ ქალებში.

1908 წელს ავსტრიელმა მეან-გინეკოლოგმა აღწერა საშვილოსნოს ყელზე კიბოს განვითარებამდე გამოვლენილი დაზიანებები და აჩვენა, რომ ამ კიბოს პრევენცია შესაძლებელია. 1928 წელს ჩატარებული კვლევებით დაწყებული და

1941 წელს საბოლოო სახით ჩამოყალიბებული პაპ-ნაცხის სკრინინგული ტესტი გამოყენებაში შევიდა. პაპ-ნაცხის ტესტის საშუალებით საშვილოსნოს ყელიდან აღებულ ნიმუშებს იკვლევდნენ. 1960 წელს დადგინდა, რომ ამ ნიმუშებში არსებული ცვლილებები ვირუსულ ინფექციას უკავშირდებოდა. ამ კვლევების გაგრძელებისას, 1976 წელს გერმანელმა მეცნიერმა Dr Hausen-მა საშვილოსნოს ყელის კიბოში HPV-ის DNA აღმოაჩინა, რითაც გამომწვევი ინფექცია გამოავლინა და ამ ნაშრომისთვის ნობელის პრემია მიიღო.

2006 წელს HPV ინფექციის წინააღმდეგ შექმნილმა პირველმა ვაქცინამ ამერიკის მედიკამენტების სააგენტოს FDA-ს დამტკიცება მიიღო და გამოყენებაში შევიდა.

იმის გაგება, რომ ადამიანის პაპილომავირუსის ინფექცია საშვილოსნოს ყელის კიბოს იწვევს, პაპ-ნაცხის სკრინინგული ტესტის დახმარებით ადრეულ დიაგნოსტიკას უზრუნველყოფს. თუ ვაქცინაციის გაფართოებით HPV ინფექციის პრევენცია მოხერხდება, საშვილოსნოს ყელის კიბოს განვითარების სიხშირე 90%-ით შემცირდება.

რა უნდა ჰკითხოს საშვილოსნოს ყელის კიბოს მქონე პაციენტმა ექიმს?

ექნება რაიმე სარგებელი HPV-ის ვაქცინის ახლა გაკეთებას?

HPV-ის ვაქცინის პროფილაქტიკური მიზნით გამოყენებისთვის ყველაზე შესაფერისი ასაკი 9-11 წელია. დღეს, მიუხედავად იმისა, რომ უფრო მაღალ ასაკში დაცვითი ეფექტი მცირდება, HPV-ის ვაქცინის გაკეთება სქესობრივი აქტივობის დაწყებამდე შეიძლება. საშვილოსნოს ყელის კიბოს დიაგნოზის მქონე ადამიანში HPV-ის ვაქცინის გაკეთება არსებული კიბოს განკურნებას ხელს არ შეუწყობს. საშვილოსნოს ყელის კიბოს განკურნების შემდეგ გაკეთებულმა HPV-ის ვაქცინამ შესაძლოა HPV-ის სხვა შტამებისგან დაცვა უზრუნველყოს, თუმცა ამჟამად ამ რეკომენდაციის დამადასტურებელი მეცნიერული მტკიცებულება არ არსებობს.

შემიძლია საშვილოსნოს ყელის კიბოს მკურნალობის შემდეგ შვილი მყავდეს?

შერჩეული მკურნალობის მეთოდი თქვენი დაავადების სტადიის მიხედვით განსხვავდება. ადრეულ სტადიაზე, თუ ოპერაცია შესაფერისია, კონიზაციის ან რადიკალური ტრაქელექტომიის დროს ნაყოფიერება არ ზიანდება, ხოლო სხვა ოპერაციებისას, როცა საშვილოსნო და საკვერცხე მთლიანად იკვეთება, ასევე გარეგანი სხივური თერაპიისას, ნაყოფიერების შესაძლებლობა იკარგება.

ტექნოლოგიის განვითარებასთან ერთად, ოპერაციამდე ემბრიონის გაყინვისა და ოოციტების (კვერცხუჯრედების) შენახვის მეთოდებმა, საშვილოსნოს შენარჩუნების შემთხვევაში, მკურნალობის დასრულების შემდეგ კვლავ შეიძლება შვილის ყოლის შესაძლებლობა შექმნას. თუ ეს საკითხი თქვენთვის ძალიან მნიშვნელოვანია, მიზანშეწონილია, ექიმთან ერთად შეაფასოთ დაავადების სტადია და თქვენთვის შესაფერისი მკურნალობის მეთოდები და გადაწყვეტილება ერთობლივად მიიღოთ.

რას უნდა მივაქციო ყურადღება საშვილოსნოს ყელის კიბოს ოპერაციის შემდეგ?

• ოპერაციის შემდეგ პირველი 4-6 კვირის განმავლობაში სქესობრივი კავშირისა და ცურვისგან თავი უნდა შეიკავოთ.
• ოპერაციის შემდეგ ვაგინალური სისხლდენა მოსალოდნელია. თუმცა, თუ სისხლდენა ძალიან ინტენსიურია (თუ საათში ერთ საფენზე მეტი სისხლი გამოიყოფა) ან ერთ კვირაზე მეტხანს გრძელდება, აუცილებლად უნდა მიმართოთ ექიმს.

რა გვერდითი მოვლენები შეიძლება განვითარდეს საშვილოსნოს ყელის კიბოს რადიოთერაპიის გამო?

მკურნალობის დროს შეიძლება გამოვლინდეს დაღლილობის შეგრძნება, ხშირი შარდვა, დეფეკაციის ხშირი მოთხოვნილება და მუცელში დისკომფორტი. ჩვეულებრივ, რადიოთერაპიის დასრულების შემდეგ ეს ჩივილები მცირდება.

მკურნალობის შემდეგ იშვიათად შეიძლება განვითარდეს საშოდან შარდის ან განავლის გაჟონვა, ტკივილი ან სისხლის გამოყოფა დეფეკაციის დროს, საშოს შევიწროება ან წყლულის წარმოქმნა და ამასთან დაკავშირებული ტკივილი სქესობრივი კავშირის დროს, მენჯის ძვლების (მენჯის ძვალი) დასუსტება და მენოპაუზა.

დაირღვევა თუ არა ჩემი სქესობრივი ცხოვრება საშვილოსნოს ყელის კიბოს მკურნალობის შემდეგ და რა უნდა გავაკეთო?

საშვილოსნოს ყელის კიბოს მკურნალობის შედეგად შეიძლება აღინიშნოს საშოს არხის დამოკლება, შევიწროება და საშოს სიმშრალე. ქალებში, რომლებსაც მენსტრუაცია აქვთ, რადიოთერაპიისა და ქიმიოთერაპიის გამო შეიძლება მენოპაუზა განვითარდეს. შედეგად, ამ ფიზიკურმა ცვლილებებმა შეიძლება გამოიწვიოს სქესობრივი კავშირის სირთულე, სქესობრივი სურვილის დაქვეითება და ორგაზმის მიღწევის გაძნელება.

საშოს დამატენიანებელი საშუალებებისა და ლუბრიკანტების გამოყენებამ შეიძლება ეს ჩივილები შეამსუბუქოს.

თუ რადიოთერაპია დაიგეგმა, რადიოთერაპიის დროს და მის შემდეგ კვირაში ერთზე მეტჯერ საშოს გამაფართოებელი მოწყობილობების გამოყენება საშოს დამოკლებასა და შევიწროებას თავიდან აგაცილებთ.

როგორ განხორციელდება ჩემი მეთვალყურეობა საშვილოსნოს ყელის კიბოს მკურნალობის დასრულების შემდეგ?

პირველი ორი წლის განმავლობაში ექიმის გასინჯვა ყოველ 3-4 თვეში უნდა ჩატარდეს. 3-5 წლის პერიოდში გასინჯვა ყოველ 6 თვეში, ხოლო 5 წლის შემდეგ წელიწადში ერთხელ საკმარისია.

ყოველწლიურად სამშობიარო გზებიდან ნიმუში უნდა აიღონ (პაპ-ნაცხის ტესტი)

თქვენი ჩივილებისა და გასინჯვის შედეგების მიხედვით ექიმი დაგეგმავს სისხლის ანალიზებს, ულტრაბგერით ან სხვა ვიზუალიზაციის კვლევებს.