Uşaqlıq Boynu Xərçənginin Əlamətləri və Müalicəsi

Uşaqlıq boynu (serviks) xərçəngi uşaqlıq boynu toxumasının bədxassəli (maliqn) hüceyrələrə çevrilməsindən sonra yaranan xərçəngdir. Uşaqlıq boynu qadın reproduktiv orqanlarından olan uşaqlığın (uterus) çıxış hissəsi ilə vaginanın birləşdiyi hissədir.

Uşaqlıq boynu xərçəngi zamanla yavaş inkişaf edən xərçəngdir. Xəstəliyin demək olar ki, 99%-ində əsas səbəb insan papilloma virusu adlandırılan və HPV kimi qısaldılan virusdur. Buna görə qadınların cinsi aktiv olduqdan sonra müntəzəm izlənməsi erkən diaqnoz qoyulması üçün əhəmiyyətlidir. Son illərdə bu virusa qarşı hazırlanmış uşaqlıq boynu xərçəngi peyvəndinin (HPV peyvəndi) çox sayda ölkədə rutin istifadəsinə başlanmışdır. Peyvənd barədə məlumatlılığın və peyvəndlənmənin bütün dünyada sürətlə artmasını ümid edir və gələcəkdə bu xərçəng növü ilə qarşılaşmağımızın getdikcə azalacağını gözləyirik.

Bu Yazının Məzmununda;

Hazırda erkən skrininq və geniş məlumatlandırma kampaniyalarına baxmayaraq xəstələrin yalnız 46%-inə erkən mərhələdə diaqnoz qoyula bilir. Bütün xəstələri nəzərdən keçirdikdə uşaqlıq boynu xərçəngində 5 illik sağqalım 67%-dir. Erkən mərhələdə, yəni diaqnoz zamanı ətraf toxumalara yayılmamış və digər orqanlara metastaz verməmiş vəziyyətdə aşkarlanarsa, 5 illik sağqalım, başqa sözlə xəstəlikdən sağalma nisbətləri 90%-i keçir. Bu da uşaqlıq boynu xərçəngində skrininq üsullarının və erkən diaqnozun nə qədər əhəmiyyətli olduğunu göstərir.

Uşaqlıq Boynu Xərçənginin Mərhələləri

Uşaqlıq boynu xərçənginin müalicəsini müəyyənləşdirməkdə ən mühüm amil xəstəliyin yayılma dərəcəsi, yəni mərhələsidir. Buna görə uşaqlıq boynu xərçəngi diaqnozu qoyulmuş xəstələrdə şişin yayılma səviyyəsini, yəni mərhələsini bilmək son dərəcə əhəmiyyətlidir.

Biz də sizə uşaqlıq boynu xərçənginin mərhələləndirmə dərəcələrini izah edərkən uyğun ola biləcək müalicə seçimlərini qısa və xülasə şəkildə burada paylaşmaq istədik.

1. mərhələ Uşaqlıq Boynu Xərçəngi

Xərçəng yalnız serviks bölgəsi ilə məhdudlaşır. Bu mərhələni çox erkən mərhələ adlandırırıq və bu mərhələ xüsusi hallar istisna olmaqla uşaqlıq boynu xərçəngi əməliyyatı üçün ən uyğun mərhələdir. IA mərhələsində uşaqlıq boynu xərçəngi hələ mikroskopik ölçüdədir, bu mərhələ yalnız skrininq zamanı aşkarlana bilər.

IB mərhələsində isə uşaqlıq boynu xərçəngi gözlə görünən ölçüyə çatmışdır, lakin 4 cm-dən kiçikdir, həmçinin uşaqlıq boynunun anatomik quruluşundan kənara çıxmamışdır.

2. Mərhələ Uşaqlıq Boynu Xərçəngi

Bu mərhələ də erkən mərhələ olsa da, artıq çox erkən mərhələ deyil. Bu mərhələyə çatmış xəstələrin yalnız çox azında əməliyyat müalicə seçimidir. Uşaqlıq boynu xərçənginin bu mərhələsində eyni vaxtda radioterapiya və kimyaterapiya tətbiqi əsas müalicə seçimidir. Buna görə xəstə və yaxınlarının bu mərhələni anlaması, həkimlərin də optimal müayinə və görüntüləmə üsulları ilə bu mərhələni fərqləndirməsi əhəmiyyətlidir.

IIA mərhələsində xərçəngin ölçüsü 4cm-dən böyükdür, lakin ətraf toxumalara yayılma olmamışdır. Məhz yalnız ikinci mərhələnin bu qrup seçilmiş xəstələrinə əməliyyat edilə bilər.

IIB mərhələli uşaqlıq boynu xərçəngində şiş uşaqlıq boynunun anatomik quruluşlarından kənara çıxaraq parametrium adlandırılan piy və birləşdirici toxumaya yayılmışdır. Bu mərhələ əhəmiyyətlidir, çünki uşaqlıq boynu xərçənginin bu mərhələsində əməliyyat imkanı aradan qalxmışdır.

3. Mərhələ Uşaqlıq Boynu Xərçəngi

Şiş uşaqlıq boynu toxumasından kənara çıxmış, vaginanın aşağı hissəsinə qədər çatmış, bəzi hallarda da böyrək borularını tıxayaraq böyrəyin şişməsinə səbəb olmuşdur. Həmçinin çox vaxt uşaqlıq boynu xərçəngində qarnın aşağı hissəsində yerləşən qonşu limfa düyünlərinə metastaz müşahidə edilir. Uşaqlıq boynu xərçənginin bu mərhələsində seçilməli müalicə üsulu eyni vaxtda radioterapiya və kimyaterapiyadır, əməliyyat uyğun deyil.

4. Mərhələ Uşaqlıq Boynu Xərçəngi

Bu mərhələdə xəstəliyi tam sağaltmaq çox vaxt mümkün olmur. Bədənə yayılmış uşaqlıq boynu xərçəngini gerilətmək və xəstəliyi nəzarət altına almaq əsas müalicə məqsədidir. Bu mərhələni iki alt qrupda təsnif edə bilərik.

IVA mərhələsində xəstəlik uzaq orqanlara yayılmamış, lakin sidik kisəsi, bağırsaq kimi qonşu orqanları əhatə etmişdir. Yəni regional olaraq ciddi dərəcədə yayılmışdır. Seçilmiş xəstələrdə geniş müayinələr aparılıbsa və şiş qarnın aşağı hissəsindən kənara yayılmayıbsa, eyni vaxtda radioterapiya və kimyaterapiya uyğun ola bilər.

IVB mərhələli uşaqlıq boynu xərçəngində isə qaraciyər, ağciyər, sümük, beyin və/və ya qarnın yuxarı hissəsinə, döş qəfəsindəki limfa düyünlərinə yayılma vardır. Bu mərhələdə kimyaterapiya ilə eyni vaxtda ağıllı dərman (hədəfə yönəlmiş müalicə) ən uyğun seçimdir.

Uşaqlıq Boynu Xərçənginin Müalicəsi

Uşaqlıq boynu xərçənginə çox erkən mərhələdə diaqnoz qoyulubsa, əməliyyat, çox erkən mərhələdə deyil, lakin hələ erkən mərhələdədirsə, radioterapiya ilə birlikdə kimyaterapiya seçimləri ön planda nəzərdən keçirilə bilər. Xəstəlik uzaq orqanlara yayılıbsa, kimyaterapiya və hədəfə yönəlmiş ağıllı dərman tətbiq edilir. Müalicə seçimi xəstənin xüsusiyyətlərinə, xərçəngin növünə və yayılma dərəcəsinə əsasən müəyyənləşdirilir.

Erkən Mərhələli Uşaqlıq Boynu Xərçəngində Müalicə

• Erkən mərhələli serviks xərçəngində ən çox istifadə edilən müalicə üsulu əməliyyatdır. Əməliyyat üsulu kimi isə radikal histerektomiya adlandırılan (uşaqlıq boynu, uşaqlıq və ətraf toxumanın limfa düyünləri ilə birlikdə çıxarılması) üsul tətbiq edilir. Limfa düyünlərinin çıxarılması növbəti mərhələdə əlavə müalicənin lazım olub-olmadığını müəyyənləşdirmək üçün zəruridir. Əməliyyat, uşaqlıq boynu xərçənginin mərhələləndirilməsi bölməsində xülasə etdiyimiz kimi, yalnız çox erkən mərhələlərdə seçilir.

• Uşaqlıq boynu xərçəngi hələ mikroskopik səviyyədə (IA mərhələsi) aşkarlanıbsa, servikal konizasiya adlandırılan, uşaqlıq boynu kanalının bir hissəsinin çıxarıldığı üsul tətbiq edilə bilər. Bu üsulun ən mühüm üstünlüyü doğuş qabiliyyətinin qoruna bilməsidir. Bu əməliyyat növündə uşaqlıq və yumurtalıqlar qorunduğu üçün xəstə doğuş qabiliyyətini itirmir. Lakin bu üsul daha irəli mərhələlərdə seçilmir.
• Doğuş qabiliyyətinin qorunduğu digər əməliyyat isə radikal traxelektomiya üsuludur. Bu üsul servikal kanalın hamısının və ya bir hissəsinin, həmçinin uşaqlığı və servikal kanalı əhatə edən parametrium adlandırılan birləşdirici toxumanın çıxarılması prosedurudur. Bu əməliyyat zamanı qarın daxilindəki limfa düyünlərindən də nümunələr götürülərək müayinə edilir. Xərçəngin bu bölgələrə yayılıb-yayılmadığı yoxlanılır. Bu əməliyyatda uşaqlıq və yumurtalıqlar qorunur.
• Bu əməliyyat üsullarına uyğun olmayan servikal xərçəng xəstələrində digər uşaqlıq boynu xərçəngi əməliyyatı üsulları xərçəngin mərhələsinə əsasən planlaşdırılacaq.
• Erkən mərhələli uşaqlıq boynu xərçəngində uşaqlıq tam çıxarılarsa və ya radioterapiya tətbiq edilərsə, doğuş qabiliyyəti aradan qalxacaq.
• Uşaqlıq boynu xərçəngi çox erkən mərhələdə olsa da, xəstə əməliyyat istəməzsə və ya əməliyyat üçün uyğun hesab edilməzsə, tək radioterapiya seçilə bilər.
• Bundan başqa hallarda uşaqlıq boynu xərçəngi regional olaraq irəliləmiş, lakin uzaq orqanlara yayılmamışdırsa, radioterapiya eyni vaxtda kimyaterapiya ilə birlikdə verilir.

Uşaqlıq Boynu Xərçənginin Müalicəsində Radioterapiya

Radioterapiya yüksək enerjili rentgen şüalarından istifadə edilən, xərçəng hüceyrələrinin böyüməsinə mane olan və xərçəng hüceyrələrinin ölümünü təmin edən müalicə üsuludur. Ümumən iki fərqli tətbiq forması vardır. Uşaqlıq boynu xərçənginin müalicəsində istifadə edilən radioterapiya üsullarından birincisi xarici radioterapiya adlandırılan, kənardan radioterapiya tətbiqidir. Bu üsul müxtəlif radioterapiya texnologiyaları və cihazlarından istifadə etməklə bədənin bütövlüyünü pozmadan və heç bir şəkildə bədənə toxunmadan tətbiq edilir. Digər üsul isə daxili radioterapiya, braxiterapiya adlandırılır. Bu üsulda vaginanın daxilinə yerləşdirilən cihaz vasitəsilə radioterapiya tətbiq edilir. Bu prosedur erkən mərhələli uşaqlıq boynu xərçəngi üçün uyğundur. Həmçinin regional irəliləmiş xərçəngdə kənardan, yəni xarici tətbiq edilən radioterapiyanın sonuna əlavə edilə bilər.

Uşaqlıq Boynu Xərçəngində Kənardan Şüalanma Tətbiqi (Xarici Şüa Radioterapiyası, EBRT)

Hazırda radioterapiya üsulları və texnologiyası xeyli inkişaf etmişdir. Konformal radioterapiya adlandırılan bu üsullarla şiş sahəsinə yüksək doza, normal toxumalara isə mümkün qədər az şüa verərək yan təsiri minimuma endiririk. Bu üsulda tomoqrafiya və MRT kimi qabaqcıl görüntüləmə üsullarından istifadə edilərək 3-ölçülü radioterapiya aparılır. Radiasiya onkoloqları və fiziklər şişin və qonşu normal toxumaların alacağı şüa dozasını ayrı-ayrılıqda hesablayıb tənzimləyirlər. Bu üsulda tez-tez tətbiq edilən intensivliyi tənzimlənən 3 ölçülü radioterapiyadır. Bu üsul intensivliyi tənzimlənən radioterapiya IMRT (Intensity modulated RT=IMRT) adlandırılır. Regional olaraq irəliləmiş uşaqlıq boynu xərçənginin müalicəsində əsas müalicə radioterapiya olduğundan, müalicəni tətbiq edəcək mərkəzin texnoloji imkanları ilə yanaşı bu sahədə səriştəli və təcrübəli radiasiya onkoloqunun, radiasiya fizikinin və texnikin əhəmiyyətli olduğu unudulmamalıdır.

Uşaqlıq Boynu Xərçənginin Müalicəsində Stereotaktik Radioterapiya (SBRT, Radiocərrahiyyə, SRS)

Bu cür qabaqcıl texnologiyalı radioterapiya üsulları daha çox təkrarlanmış, məhdud sahədə və məhdud ölçüdə olan şişlərdə seçilir. Şişə verilməsi planlaşdırılan məhvedici radiasiya dozasının xüsusi cihazlar vasitəsilə bir və ya bir neçə dəfə (fraksiya) tətbiq edilməsidir.

Stereotaktik radiocərrahiyyə və ya qısaltması ilə SRS kimi tanınan üsul True-Beam, Elektra Versa və Cyber Knife adlandırılan xüsusi və son dərəcə bahalı cihazlarla tətbiq edilir. Uşaqlıq boynu xərçənginin beyin metastazlarında və/və ya məhdud sahədə olan ağciyər, qaraciyər, sümük və yumşaq toxuma metastazlarında xəstəlik geniş yayılmayıbsa, tətbiq edilə bilər. Bu üsulların seçilməsi və tətbiqində mərkəzin və komandanın səriştəsi son dərəcə əhəmiyyətlidir.

Uşaqlıq Boynu Xərçənginin Müalicəsində Kimyaterapiya

Kimyaterapiya xərçəngin müalicəsində xərçəng hüceyrələrini zədələyən dərmanlardan istifadə edilən müalicə üsuludur. Kimyaterapiya dərmanları xərçəng hüceyrəsinin böyüməsini dayandıraraq, çoxalmasına və ya böyüməsinə mane olaraq təsir edir. Kimyaterapiyanın növündən asılı olaraq xərçəng hüceyrələri ilə yanaşı bəzən normal hüceyrələrimiz də təsirlənə bilər. Bu vəziyyət kimyaterapiyanın yan təsirləri kimi tanınır. Hazırda kimyaterapiyanın yan təsirləri dəstəkləyici müalicələr çərçivəsində hazırlanmış çox sayda dərmanla demək olar ki, minimuma endirilmişdir. Kimyaterapiya tətbiqləri artıq xəstələrimiz üçün qorxulu yuxu olmaqdan çıxmışdır. Ürəkbulanma, qusma, saç tökülməsi və hətta qan göstəricilərinin aşağı düşməsinin uyğun müalicələrlə qarşısını almaq mümkündür.

Uşaqlıq boynu xərçənginin çox erkən mərhələlərində kimyaterapiyaya ehtiyac yoxdur. Xəstələr bu mərhələlərdə əməliyyat edilir və ya əməliyyata uyğun deyilsə, radioterapiya tətbiq olunur. Lakin xəstəlik regional olaraq irəliləyibsə, yəni şiş uşaqlıq boynundan kənara (parametriuma) çıxıbsa və ya regional limfa düyünlərinə yayılıbsa, radioterapiya ilə birlikdə eyni vaxtda tətbiq edilir. Bu mərhələdə kimyaterapiyanın tətbiqinin iki məqsədi vardır. Birincisi radioterapiya ilə sinergiya yaradaraq radioterapiyanın gücünü artırmaq, digəri isə həm uşaqlıq boynu sahəsində yerləşən şiş hüceyrələrinə, həm də gözlə görə bilmədiyimiz, bədənə yayılmış xərçəng hüceyrələrinə təsir edərək sağalma təmin etməkdir.

Uşaqlıq boynu xərçənginin regional irəliləmiş mərhələsində kimyaterapiya radioterapiya müddətində həftədə bir gün venadaxili tətbiq edilir. Radioterapiya çox vaxt 6 həftə ərzində tətbiq edilir və bu müddətdə xəstənin müalicə yan təsirləri izlənərək radioterapiya tamamlanana qədər həftədə bir gün kimyaterapiya verilir. Kimyaterapiyada seçiləcək dərmanlar platin adlandırılan Sisplatin və Karboplatin adlı dərmanlardır. Bu dərmanlar xərçəng hüceyrəsinin DNT quruluşunu pozaraq zədələyir.

4. Mərhələ - Metastatik Uşaqlıq Boynu Xərçəngində Müalicə

Bu mərhələdə xəstəlik bədənə yayılmışdır. Uşaqlıq boynu xərçənginin tez-tez qaraciyər, ağciyər, sümük kimi digər orqanlara metastaz verdiyi müşahidə olunur. Nadir hallar istisna olmaqla xəstəlikdən tam sağalmaq mümkün deyil. Son illərdə oliqometastatik adlandırılan, az metastazlı xəstələrdə uğurlu nəticələr əldə edilə bilər. Lakin bədənində şiş yükü çox olan və çoxsaylı orqan metastazları olan xəstələrdə müalicələrin məqsədi xəstəliyi gerilətmək, xəstənin şikayətlərini azaltmaq və həyat keyfiyyəti ilə birlikdə ömür müddətini uzatmağa çalışmaqdır. Hazırda uşaqlıq boynu xərçəngində beynəlxalq təsdiq almış, ağıllı dərman kimi də tanınan bevasizumab kimyaterapiyalarla birlikdə istifadə edilərək uğur ehtimalının artırılmasına çalışılır.

Metastaz Vermiş, İrəli Mərhələli Uşaqlıq Boynu Xərçəngində Seçilə Biləcək Kimyaterapiyalar

Yeni diaqnoz qoyulmuş dördüncü mərhələli, yəni bədənə yayılmış (metastatik) serviks xərçəngində xəstənin ümumi vəziyyəti bir neçə müalicəni birlikdə almağa uyğundursa, Sisplatin-Palitaksel-Bevasizumab üçlü müalicəsi tətbiq edilir. İrəli mərhələli uşaqlıq boynu xərçənginin müalicəsində istifadə edilən üçlü müalicə rejimi ilə aparılan klinik tədqiqatda xəstələrin 50%-ində xəstəliyin gerilədiyi və xəstəliyin nəzarət altında saxlanma müddətinin təxminən 17 ay olduğu göstərilmişdir. İlk seçim kimi istifadə ediləcək bu dərmanların qəbulu müddətində bir qrup xəstədə cavabsızlıq və ya müəyyən müddət ərzində xəstəliklərinin irəliləməsi müşahidə olunacaq. Bu qrup xəstələr üçün aşağıdakı cədvəldəki kimyaterapiya dərmanlarından uyğun olanları seçilir və tətbiq edilir. Başlanğıcda kimyaterapiya almağa uyğun olmayan və ya müxtəlif kimyaterapiya rejimləri aldıqdan sonra yeni kimyaterapiya almağa uyğun olmayan xəstələrdə həyat keyfiyyətini artıran, ağrını azaldan, dəstəkləyici müalicələr adlandırılan müalicələr seçilir. Bu müalicələrdə məqsəd xəstənin ömür müddətini uzatmaqdan daha çox həyat keyfiyyətini artırmaqdır.

Metastaz Vermiş, İrəli Mərhələli Uşaqlıq Boynu Xərçəngində Hədəfə Yönəlmiş Müalicələr – Ağıllı Dərmanlar

Xərçəng hüceyrələrinə məxsus olan və normal hüceyrələrə zərər verməyən müalicələr hədəfə yönəlmiş müalicələr və ya başqa sözlə ağıllı dərmanlar adlandırılır. X

ərçəngli hüceyrələrin böyümə yolları hədəf, bu yolları bloklayan dərmanlar isə hədəfə yönəlmiş müalicələr adlandırılır. Uşaqlıq boynu xərçəngində xərçəng hüceyrəsinin aktiv yollarından biri xərçəngin qidalanmasını artırmaq üçün istifadə edəcəyi damar yaranmasına səbəb olan vaskulyar böyümə faktoru (VEGF) yoludur. Xərçəng hüceyrələrinin böyümək üçün qandakı qida maddələrinə və oksigenə ehtiyacı vardır. Şiş VEGF-in reseptorları vasitəsilə qan damarı yaradır, böyümə siqnalları əmələ gətirir. VEGF-in bağlandığı səth reseptoruna qarşı hazırlanmış dərmanlar xərçəngin damar quruluşunu pozur və böyüməsinə mane olur. Çox vaxt platin və taksan növlü kimyaterapiya rejimləri ilə birlikdə istifadəsi uşaqlıq boynu xərçənginin müalicəsində uğur nisbətini artırır.

Bevasizumab (bazar adı (Altuzan): VEGF-ə bağlanaraq böyümə siqnallarının göndərilməsinin qarşısını alır. Metastatik servikal xərçəngdə kimyaterapiya ilə birlikdə istifadəsinin effektiv olduğu göstərilmişdir.

Venoz - vena daxilinə verilir. İlk tətbiqdə 90 dəqiqədə, sonrakı dozalarda 30 dəqiqədə verilir. Kimyaterapiya ilə birlikdə istifadə edilir. Üç həftədə bir verilir.

Ən çox rast gəlinən yan təsiri qan təzyiqinin yüksəlməsi, ishal, yorğunluq hissidir. Sidiklə zülal itkisinə səbəb ola bilər. Nadir müşahidə edilən, lakin ciddi yan təsirləri infarkt, insult, bağırsaq cırılması, bədəndə qanaxmadır.

Uşaqlıq Boynu Xərçənginin Müalicəsində İmmunoterapiya

Əsrin kəşfi kimi qiymətləndirilən immunoterapiya dərmanları müdafiə hüceyrələrimizin (T hüceyrəsi) xərçəngə qarşı korluğunu aradan qaldırır. Beləliklə, immun sistemini xərçəngə qarşı aktivləşdirərək onu məhv etməsinə kömək edir. Bu dərmanlar ağciyər xərçəngi, bədxassəli melanoma, böyrək hüceyrəli xərçəng, sidik kisəsi xərçəngi kimi bir çox xərçəng növündə effektivliyini sübut edərək klinik istifadəyə daxil olmuşdur.

Uşaqlıq boynu xərçəngində bir neçə müalicə xətti üzrə kimyaterapiya almış xəstələrdə verilən kimyaterapiyalarla müalicədən faydalanma nisbəti 14%-dən aşağıdır. Xəstəliyin irəliləməsinə qədər keçən müddət isə 2-4 ay arasındadır. Bundan əlavə, bu xəstələrdə müalicələrlə əlaqəli yaranan yan təsirlər dərmanların effektiv istifadəsini məhdudlaşdırır. Hədəfə yönəlmiş müalicələrdən bevasizumabın kimyaterapiyaya əlavə edilməsi fayda versə də, immunoterapiyanın uğuru servikal xərçəngdə də bu müalicənin işləyib-işləməyəcəyi sualını gündəmə gətirmişdir. Bu suala cavab axtaran tədqiqatlardan ikisi Amerika Xərçəng Konqresi ASCO 2017-də təqdim edildi.

İlk tədqiqata xəstəliyi təkrarlanmış və ya bədənə yayılmış 19 servikal xərçəngli xəstə daxil edildi. Nivolumab (bazar adı Opdivo) 240 mg hər iki həftədə bir xəstəlik irəliləyənə və ya xəstədə yan təsir yaranana qədər istifadə edildi. PD-L1 müsbətlik nisbəti 42% idi. Müalicədən faydalanma nisbəti 26%, xəstəliyin nəzarət altında saxlanma nisbəti isə 68% olaraq müəyyənləşdirildi. Xəstəliyin irəliləməsinə qədər keçən müddət 5.5 ay olaraq müəyyən edildi. 6 aylıq sağqalım nisbətinin 87% olduğu müşahidə olundu.

Müalicənin effektivliyi qədər xəstələrimizin dərmana uyğunlaşa bilməsi və yan təsirlərin yaranmaması da bizim üçün çox əhəmiyyətlidir. Nivolumab ilə əlaqəli ağır yan təsir yalnız 3 xəstədə (ishal və qaraciyər zədələnməsi) müşahidə edildi. Tədqiqatdakı xəstələrdə bu yan təsirlərin idarə edilə bilməsi nivolumabın təhlükəsiz dərman olduğunu göstərdi.

İkinci tədqiqata metastatik servikal xərçəng diaqnozu qoyulmuş və əvvəllər kimyaterapiya almış xəstələr daxil edildi. Bu Faza II tədqiqatına ümumilikdə 47 xəstə daxil edildi. Pembrolizumab (bazar adı Keytruda) 200 mg venadaxili üç həftədə bir xəstəlik irəliləyənə qədər istifadə edildi. Tədqiqatın nəticəsində müalicəyə cavab nisbəti 17% olaraq müəyyənləşdirildi.

İmmunoterapiya preparatlarının servikal xərçəngdəki bu diqqətçəkən nəticələri xəstələrimiz və biz həkimlər üçün ümidvericidir. Bu tədqiqatlardan sonra davam edən Faza III tədqiqatlarını və kimyaterapiya ilə birlikdə istifadənin qiymətləndirildiyi tədqiqatları sizin üçün yaxından izləyəcəyik.

Uşaqlıq Boynu Xərçənginin Tarixi

Uşaqlıq boynu xərçənginin təsviri 400-cü illərə, Hippokratın qeydlərinə əsaslanır. Hippokrat serviks xərçəngini “müalicə edilə bilməz” kimi qiymətləndirmişdir.

1842-ci ildə italiyalı həkim Domenico Rigoni-Stern qadınlarda xərçəngə bağlı ölümlərlə əlaqədar xəstələrini tədqiqat kimi nəşr etmiş və bu tədqiqatda xüsusilə servikal xərçəngin evli qadınlarda cinsi aktiv olmayan qadınlara nisbətən daha çox görüldüyünü göstərmişdir.

1908-ci ildə avstriyalı bir mama-ginekoloq isə uşaqlıq boynunun xərçəngdən əvvəl müşahidə olunan lezyonlarını təsvir edərək bu xərçəngin qarşısı alına bilən xərçəng olduğunu göstərmişdir. 1928-ci ildə aparılan tədqiqatlarla başlayan,

1941-ci ildə son formasını alan pap-smear skrininq testi istifadəyə daxil olmuşdur. Pap-smear testi vasitəsilə serviksdən götürülmüş nümunələr müayinə edilmişdir. 1960-cı ildə bu nümunələrdəki görünüşlərin virus infeksiyası ilə əlaqəli olduğu göstərilmişdir. Bu tədqiqatların davamında 1976-da alman alimi Dr Hausen servikal xərçəngdə HPV-yə məxsus DNT-ni aşkarlayaraq səbəb olan infeksiyanı üzə çıxarmış və bu tədqiqatı ilə Nobel mükafatı almışdır.

2006-cı ildə HPV infeksiyasına qarşı hazırlanmış ilk peyvənd Amerika Dərman İdarəsinin FDA təsdiqini alaraq istifadəyə daxil olmuşdur.

Serviks xərçəngində insan papilloma virusu infeksiyasının serviks xərçəngi yaratdığının anlaşılması və pap-smear skrininq testinin köməyi ilə erkən diaqnoz qoyulması təmin edilir. Peyvəndlənmənin artırılması ilə HPV infeksiyasının qarşısı alınarsa, servikal xərçəngin yaranması 90% azalacaq.

Uşaqlıq Boynu Xərçənginə Tutulmuş Xəstə Həkiminə Nə Soruşmalıdır?

HPV Peyvəndini İndi Etdirməyimin Faydası Olar?

HPV peyvəndinin profilaktika məqsədilə ən uyğun olduğu yaş 9-11 yaş arasıdır. Hazırda irəli yaşlarda qoruyuculuğu azalsa da, HPV peyvəndi cinsi aktiv olana qədər tətbiq edilə bilər. Uşaqlıq boynu xərçəngi diaqnozu qoyulmuş şəxsdə HPV peyvəndinin edilməsi mövcud xərçəngin sağalmasına kömək etməyəcək. Uşaqlıq boynu xərçəngi sağaldıqdan sonra ediləcək HPV peyvəndi digər HPV ştamlarına qarşı qoruyuculuq təmin edə bilər, lakin hazırda bu tövsiyəni dəstəkləyən elmi sübut yoxdur.

Uşaqlıq Boynu Xərçənginin Müalicəsindən Sonra Uşaq Sahibi Ola Bilərəm?

Xəstəliyinizin mərhələsinə əsasən seçiləcək müalicə üsulu dəyişəcək. Erkən mərhələli xəstəlikdə əməliyyata uyğundursa, konizasiya və ya radikal traxelektomiya əməliyyatlarında doğuş qabiliyyəti təsirlənmədiyi halda, uşaqlıq və yumurtalığın tam çıxarıldığı digər əməliyyat üsullarında və xarici şüa müalicəsində doğuş qabiliyyəti itir.

Artıq inkişaf edən texnologiya ilə birlikdə əməliyyatdan əvvəl embrion dondurma və oosit (yumurta hüceyrəsi) saxlama üsulları da uşaqlığın qorunduğu hallarda müalicələr bitdikdən sonra yenidən uşaq sahibi olmaq imkanı verə bilər. Bu vəziyyət sizin üçün çox əhəmiyyətlidirsə, həkiminizlə xəstəliyinizin mərhələsini və sizə uyğun müalicə üsullarını birlikdə qiymətləndirərək qərar verməyiniz uyğun olar.

Uşaqlıq Boynu Xərçəngi Əməliyyatından Sonra Nələrə Diqqət Etməliyəm?

• Əməliyyatdan sonrakı ilk 4-6 həftədə cinsi əlaqədən və üzməkdən çəkinmək lazımdır.
• Əməliyyatdan sonra vaginal qanaxmanın olması gözlənilən haldır. Lakin qanaxma çox güclüdürsə (saatda bir gigiyenik bezdən artıq qanaxma olursa) və ya bir həftədən uzun çəkirsə, mütləq həkiminizə müraciət etməlisiniz.

Uşaqlıq Boynu Xərçənginin Radioterapiyası ilə Əlaqəli Hansı Yan Təsirlər Yarana Bilər?

Müalicə alarkən yorğunluq hissi, tez-tez sidiyə getmə, tez-tez nəcis ifrazına ehtiyac, qarında narahatlıq hissi müşahidə edilə bilər. Adətən radioterapiya bitdikdən sonra bu şikayətlər azalır.

Müalicədən sonra nadir hallarda vaginadan sidik və ya nəcis sızması, nəcis ifrazı zamanı ağrı və ya qan gəlməsi, vaginada daralma və ya yara yaranması və buna bağlı cinsi əlaqə zamanı ağrı meydana gəlməsi, çanaq sümüklərində zəifləmə və menopauza yarana bilər.

Uşaqlıq Boynu Xərçənginin Müalicəsindən Sonra Cinsi Həyatım Pozulacaqmı, Nələr Etməliyəm?

Servikal xərçəngin müalicəsi ilə əlaqəli vaginal kanalda qısalma, daralma, vaginal quruluq müşahidə edilə bilər. Aybaşı olan qadınlarda radioterapiya və kimyaterapiya ilə əlaqəli menopauza yarana bilər. Nəticədə bu fiziki dəyişikliklər sizdə cinsi əlaqədə çətinlik, cinsi istəksizlik və orqazmda çətinlik yarada bilər.

Vaginal nəmləndirici və sürtkülərin istifadəsi bu şikayətləri yüngülləşdirə bilər.

Radioterapiya planlaşdırılıbsa, radioterapiya zamanı və sonrasında həftədə birdən çox dəfə vaginal genişləndirici alətlərin istifadəsi vaginada qısalma və daralmanın qarşısını alacaq.

Uşaqlıq Boynu Xərçənginin Müalicələri Bitdikdən Sonra Necə İzlənəcəyəm?

İlk iki il hər 3-4 ayda bir həkim müayinəsi aparılmalıdır. 3-5 il arasında 6 ayda bir, 5 ildən sonra isə ildə bir dəfə müayinə kifayətdir.

Hər il doğuş yolundan nümunə götürülməlidir (pap-smear testi)

Şikayətlərinizə və müayinə nəticələrinizə əsasən qan analizləri, ultrasəs və ya digər görüntüləmə üsulları həkiminiz tərəfindən planlaşdırılacaq.