DNA nədir? DNA zədəsi xərçəngləşməyə necə təsir edir?

DNA nədir?

Dezoksiribonuklein turşusu Qısaca: DNAdeyilir. Bütün canlıların və bəzi virusların həyati funksiyaları, nəsillərinin davamı və bioloji inkişafı üçün lazım olan genetik təlimatları daşıyan molekuldur. DNA-nın əsas rolu genetik məlumatı uzun müddət saxlamaqdır.

Həyatımızın əsas qurucu vahidi hüceyrələrdir. Hüceyrələr funksional quruluş yaradaraq toxumaları, toxumalar isə orqanları təşkil edir. Hüceyrələrin çoxalması, bir-biri ilə əlaqəsi həssas sistem tərəfindən idarə edilir. DNA hüceyrənin idarəetmə molekuludur. Tərkibindəki genetik məlumat sayəsində hüceyrələrin həyati fəaliyyətlərini idarə etməyə imkan verir.

DNA-nın bölmələrinin hər birinə gen adı verilir. DNA pilləkənə bənzər quruluşu ilə birlikdə ikiqat spirallıdır və 4 növ nukleotiddən (Adenin, Timin, Sitozin və Quanin) ibarətdir. Aşağıdakı şəkildə DNA-nın quruluşunu görə bilərsiniz (ətraflı izaha yazının sonunda yer verdik).

İnsan DNA-sında ümumilikdə 3 milyard nukleotid və təxminən 25.000 gen var. Genlər bədəndə həyati hadisələri təmin edən zülalların istehsalı üçün lazım olan genetik məlumatı ehtiva edir. Həmçinin göz rəngi kimi bizi biz edən xüsusiyyətləri müəyyənləşdirir. Xərçəngləşmədə də mühüm rol oynayırlar. Bəzi genlərin mutasiya nəticəsində funksiyalarını yerinə yetirə bilməməsi xərçəngə səbəb olur.

Əlaqəli mövzu: DNA sintezi nədir? Xərçəngin yaranması baxımından əhəmiyyəti

DNA zədəsi xərçəngləşməyə necə təsir edir?

DNA hər gün müxtəlif amillərə məruz qalaraq zədələnir. Bədənimiz DNA zədələrinə qarşı qoruyucu və təmiredici sistemlər inkişaf etdirib. Lakin yaş artdıqca və kanserogenlərə məruzqalma çoxaldıqca DNA zədələri təmir edilməməyə başlayır. Bu, hüceyrənin nəzarətsiz bölünməsinə səbəb olur.

DNA niyə bu qədər mühüm molekuldur?

• DNA həyatın açarıdır. DNA sayəsində bəşər tarixinin izlərini tapa bilərsiniz.
• DNA analizləri sayəsində xəstəliklərə tutulma riski barədə məlumat əldə edə bilərik.
• Xərçəngləşmənin əsas səbəbi DNA-da yaranan zədələrdir. Molekulyar genetika elminininkişafı ilə xərçəngin əsas səbəbinə yönəlmiş müalicələr hazırlanır.
• DNA-dakı genetik məlumatımızın yüzdə 99.9-u hamımızda eynidir. Qalan 3 milyon əsaslıq hissə fərqlərimizi yaradır. Buna görə xəstəliklərə tutulma riskimiz, dərmanlara reaksiyalarımız fərqlənir.
• Vurğulamaq vacibdir ki, insandakı bütün genetik məlumatın yalnız yüzdə 2-si zülal istehsalı ilə bağlı məlumat ehtiva edir. Qalan hissə “tullantı DNA” adlandırılsa da, bu bölmə tam aydınlaşdırılmayıb. Epigenetik amillərin bu bölmələrdə rol oynaya biləcəyi düşünülür.