سرطان دهانهٔ رحم: علائم و درمان

سرطان دهانهٔ رحم (سرویکس)، سرطانی است که پس از تبدیل بافت دهانهٔ رحم به سلول‌های بدخیم ایجاد می‌شود. دهانهٔ رحم بخشی است که خروجی رحم (uterus)، از اندام‌های تولیدمثلی زنانه، به واژن متصل می‌شود.

سرطان دهانهٔ رحم، سرطانی است که با گذشت زمان به‌آرامی ایجاد می‌شود. در تقریباً 99% بیماری، علت زمینه‌ای ویروسی به نام ویروس پاپیلومای انسانی است که با نام کوتاه HPV شناخته می‌شود. به همین دلیل، پیگیری منظم زنان پس از شروع فعالیت جنسی برای تشخیص زودهنگام اهمیت دارد. در سال‌های اخیر، واکسن سرطان دهانهٔ رحم (واکسن HPV) که علیه این ویروس توسعه یافته، در تعداد زیادی از کشورها وارد استفادهٔ معمول شده است. امیدواریم آگاهی دربارهٔ واکسن و واکسیناسیون در سراسر جهان به‌سرعت افزایش یابد و در آینده مواجههٔ ما با این نوع سرطان به‌تدریج کمتر شود.

در محتوای این مقاله؛

امروزه با وجود غربالگری زودهنگام و کارزارهای گستردهٔ آگاهی‌رسانی، تنها 46% بیماران در مرحلهٔ زودرس تشخیص داده می‌شوند. با بررسی تمام بیماران، بقای 5 ساله در سرطان دهانهٔ رحم 67% است. اگر بیماری در مرحلهٔ زودرس، یعنی هنگام تشخیص بدون امتداد به بافت‌های اطراف و بدون متاستاز به دیگر اندام‌ها شناسایی شود، در 5 سال بقای آن، به بیان دیگر میزان رهایی از بیماری، از 90% بیشتر است. این موضوع نشان می‌دهد که روش‌های غربالگری و تشخیص زودهنگام در سرطان دهانهٔ رحم تا چه حد اهمیت دارند.

مراحل سرطان دهانهٔ رحم

مهم‌ترین عامل در تعیین درمان سرطان دهانهٔ رحم، میزان گسترش بیماری، یعنی مرحلهٔ آن است. به همین دلیل، دانستن میزان گسترش تومور، یعنی مرحلهٔ آن، در بیماران تشخیص‌داده‌شده با سرطان دهانهٔ رحم بسیار مهم است.

ما نیز خواستیم هنگام توضیح درجات مرحله‌بندی سرطان دهانهٔ رحم، گزینه‌های درمانی احتمالی مناسب را به‌صورت کوتاه و خلاصه در این بخش با شما به اشتراک بگذاریم.

سرطان دهانهٔ رحم مرحلهٔ 1

سرطان تنها به ناحیهٔ سرویکس محدود است. این مرحله را مرحلهٔ بسیار زودرس می‌نامیم و به‌جز شرایط ویژه، این مرحله مناسب‌ترین مرحله برای جراحی سرطان دهانهٔ رحم است. سرطان دهانهٔ رحم در مرحلهٔ IA هنوز اندازهٔ میکروسکوپی دارد و این مرحله تنها هنگام غربالگری قابل شناسایی است.

در مرحلهٔ IB، سرطان دهانهٔ رحم به اندازهٔ قابل مشاهده با چشم رسیده است، اما کوچک‌تر از 4 cm است و همچنین از ساختار آناتومیک دهانهٔ رحم بیرون نرفته است.

سرطان دهانهٔ رحم مرحلهٔ 2

اگرچه این مرحله نیز زودرس است، دیگر مرحلهٔ بسیار زودرس نیست. جراحی تنها در تعداد بسیار کمی از بیمارانی که به این مرحله رسیده‌اند، یک گزینهٔ درمانی است. در این مرحلهٔ سرطان دهانهٔ رحم، پرتودرمانی همراه با شیمی‌درمانی هم‌زمان، گزینهٔ اصلی درمان است. به همین دلیل مهم است که بیمار و نزدیکان این مرحله را درک کنند و پزشکان نیز با روش‌های معاینه و تصویربرداری مناسب و بهینه آن را تشخیص دهند.

مرحلهٔ IIA: اندازهٔ سرطان بزرگ‌تر از 4cm است، اما به بافت‌های اطراف گسترش نیافته است. جراحی تنها برای این گروه منتخب از بیماران مرحلهٔ دوم امکان‌پذیر است.

در سرطان دهانهٔ رحم مرحلهٔ IIB، تومور از ساختارهای آناتومیک دهانهٔ رحم فراتر رفته و به بافت چربی و همبند موسوم به پارامتریوم گسترش یافته است. این مرحله مهم است، زیرا در این مرحلهٔ سرطان دهانهٔ رحم، فرصت جراحی از بین رفته است.

سرطان دهانهٔ رحم مرحلهٔ 3

تومور از بافت دهانهٔ رحم بیرون رفته و تا بخش پایین واژن رسیده و در برخی موارد با مسدودکردن لوله‌های کلیه موجب تورم کلیه شده است. همچنین اغلب متاستاز سرطان دهانهٔ رحم به گره‌های لنفاوی مجاور در بخش پایین شکم مشاهده می‌شود. روش درمانی ترجیحی در این مرحلهٔ سرطان دهانهٔ رحم، پرتودرمانی همراه با شیمی‌درمانی هم‌زمان است و جراحی مناسب نیست.

سرطان دهانهٔ رحم مرحلهٔ 4

در این مرحله معمولاً درمان کامل بیماری امکان‌پذیر نیست. عقب‌راندن سرطان دهانهٔ رحم گسترش‌یافته در بدن و کنترل بیماری، هدف اصلی درمان است. این مرحله را می‌توانیم به دو زیرگروه تقسیم کنیم.

در مرحلهٔ IVA، بیماری به اندام‌های دوردست گسترش نیافته، اما اندام‌های مجاور مانند مثانه و روده را درگیر کرده است. یعنی در سطح منطقه‌ای به میزان جدی گسترش یافته است. در بیماران منتخب، اگر بررسی کامل انجام شده و تومور به خارج از بخش پایین شکم گسترش نیافته باشد، پرتودرمانی همراه با شیمی‌درمانی هم‌زمان می‌تواند مناسب باشد.

در سرطان دهانهٔ رحم مرحلهٔ IVB، گسترش به کبد، ریه، استخوان، مغز و/یا بخش بالای شکم و گره‌های لنفاوی داخل قفسهٔ سینه وجود دارد. در این مرحله، داروی هوشمند (درمان هدفمند) هم‌زمان با شیمی‌درمانی، مناسب‌ترین گزینه است.

درمان سرطان دهانهٔ رحم

اگر سرطان دهانهٔ رحم در مرحلهٔ بسیار زودرس تشخیص داده شده باشد، جراحی، و اگر در مرحلهٔ بسیار زودرس نباشد اما همچنان زودرس باشد، گزینه‌های شیمی‌درمانی همراه با پرتودرمانی می‌توانند بیشتر در نظر گرفته شوند. اگر بیماری به اندام‌های دوردست گسترش یافته باشد، شیمی‌درمانی و داروی هوشمند هدفمند تجویز می‌شوند. انتخاب درمان بر اساس ویژگی‌های بیمار، نوع سرطان و میزان گسترش تعیین می‌شود.

درمان سرطان دهانهٔ رحم در مرحلهٔ زودرس

• در سرطان سرویکس زودرس، پرکاربردترین روش درمانی جراحی است. روش جراحی‌ای که انجام می‌شود، هیسترکتومی رادیکال نام دارد (برداشت دهانهٔ رحم، رحم و بافت اطراف همراه با گره‌های لنفاوی). برداشت گره‌های لنفاوی برای تعیین ضرورت درمان اضافی در مرحلهٔ بعد لازم است. همان‌طور که در بخش مرحله‌بندی سرطان دهانهٔ رحم خلاصه کردیم، جراحی تنها در مراحل بسیار زودرس ترجیح داده می‌شود.

• اگر سرطان دهانهٔ رحم هنوز در سطح میکروسکوپی (مرحلهٔ IA) شناسایی شده باشد، روشی به نام کونیزاسیون سرویکس می‌تواند انجام شود که در آن بخشی از کانال دهانهٔ رحم برداشته می‌شود. مهم‌ترین مزیت این روش، امکان حفظ باروری است. چون در این نوع جراحی رحم و تخمدان‌ها حفظ می‌شوند، بیمار باروری خود را از دست نمی‌دهد. اما این روش در مراحل پیشرفته‌تر ترجیح داده نمی‌شود.
• عمل دیگری که باروری در آن حفظ می‌شود، روش تراکلکتومی رادیکال است. در این روش، تمام یا بخشی از کانال سرویکس و بافت همبند موسوم به پارامتریوم که رحم و کانال سرویکس را احاطه کرده، برداشته می‌شود. در طول این عمل، از گره‌های لنفاوی داخل شکم نیز نمونه گرفته و بررسی می‌شود. بررسی می‌شود که آیا سرطان به این نواحی رسیده است یا خیر. رحم و تخمدان‌ها در این جراحی حفظ می‌شوند.
• در بیماران سرطان سرویکس که برای این روش‌های جراحی مناسب نیستند، دیگر روش‌های جراحی سرطان دهانهٔ رحم بر اساس مرحلهٔ سرطان برنامه‌ریزی خواهند شد.
• اگر در سرطان دهانهٔ رحم زودرس، رحم کاملاً برداشته شود یا پرتودرمانی انجام شود، امکان باروری از بین خواهد رفت.
• حتی اگر سرطان دهانهٔ رحم در مرحلهٔ بسیار زودرس باشد، در صورتی که بیمار جراحی را نخواهد یا برای جراحی مناسب تشخیص داده نشود، پرتودرمانی به‌تنهایی می‌تواند ترجیح داده شود.
• در شرایط دیگر، اگر سرطان دهانهٔ رحم به‌صورت منطقه‌ای پیشرفت کرده اما به اندام‌های دوردست گسترش نیافته باشد، پرتودرمانی همراه با شیمی‌درمانی هم‌زمان انجام می‌شود.

پرتودرمانی در درمان سرطان دهانهٔ رحم

پرتودرمانی یک روش درمانی با استفاده از پرتوهای X پرانرژی است که از رشد سلول‌های سرطانی جلوگیری می‌کند و موجب مرگ آن‌ها می‌شود. به‌طور کلی دو شیوهٔ مختلف اجرا دارد. نخستین روش پرتودرمانی مورد استفاده در درمان سرطان دهانهٔ رحم، تابش از خارج است که پرتودرمانی خارجی نام دارد. این روش با استفاده از فناوری‌ها و دستگاه‌های مختلف پرتودرمانی، بدون برهم‌زدن یکپارچگی بدن و بدون هیچ نوع تماس با بدن انجام می‌شود. روش دیگر، پرتودرمانی از داخل است که براکی‌تراپی نام دارد. در این روش، پرتودرمانی از طریق دستگاهی انجام می‌شود که داخل واژن قرار می‌گیرد. این اقدام برای سرطان دهانهٔ رحم زودرس مناسب است. همچنین می‌تواند در سرطان موضعی پیشرفته، پس از پایان پرتودرمانی خارجی اضافه شود.

تابش از خارج در سرطان دهانهٔ رحم (پرتودرمانی با پرتو خارجی، EBRT)

امروزه تکنیک‌ها و فناوری پرتودرمانی بسیار پیشرفت کرده‌اند. با این تکنیک‌ها که پرتودرمانی تطبیقی نامیده می‌شوند، با دادن دوز بالا به ناحیهٔ تومور و کمترین پرتو ممکن به بافت‌های طبیعی، عوارض را به‌حداقل می‌رسانیم. در این روش، با استفاده از روش‌های تصویربرداری پیشرفته مانند توموگرافی و MRI، پرتودرمانی 3 بعدی انجام می‌شود. انکولوژیست‌های پرتودرمانی و فیزیک‌دانان، دوز پرتوی دریافتی تومور و بافت‌های طبیعی مجاور را جداگانه محاسبه و تنظیم می‌کنند. روش پرکاربرد در این شیوه، پرتودرمانی 3 بعدی با شدت تعدیل‌شده است. این روش پرتودرمانی با شدت تعدیل‌شده، IMRT (Intensity modulated RT=IMRT) نام دارد. از آنجا که درمان اصلی سرطان دهانهٔ رحم موضعی پیشرفته پرتودرمانی است، باید به یاد داشت که علاوه بر کفایت فناوری مرکز درمان، مهارت و تجربهٔ انکولوژیست پرتودرمانی، فیزیک‌دان پرتو و تکنسین در این حوزه نیز اهمیت دارد.

پرتودرمانی استریوتاکتیک در درمان سرطان دهانهٔ رحم (SBRT، رادیوسرجری، SRS)

این تکنیک‌های پیشرفتهٔ پرتودرمانی بیشتر در تومورهای عودکرده با ناحیه و اندازهٔ محدود ترجیح داده می‌شوند. در این روش، دوز پرتوی تخریب‌کنندهٔ برنامه‌ریزی‌شده برای تومور، از طریق دستگاه‌های ویژه در یک یا چند نوبت (فراکشن) اعمال می‌شود.

روشی که با نام رادیوسرجری استریوتاکتیک یا مخفف SRS شناخته می‌شود، با دستگاه‌های ویژه و بسیار گران‌قیمت به نام True-Beam، Elektra Versa و Cyber Knife انجام می‌شود. می‌تواند در متاستازهای مغزی سرطان دهانهٔ رحم و/یا متاستازهای محدود ریه، کبد، استخوان و بافت نرم، اگر بیماری گسترده نباشد، انجام شود. مهارت مرکز و تیم در انتخاب و اجرای این روش‌ها بسیار مهم است.

شیمی‌درمانی در درمان سرطان دهانهٔ رحم

شیمی‌درمانی یک روش درمان سرطان است که در آن داروهای آسیب‌رسان به سلول‌های سرطانی استفاده می‌شوند. داروهای شیمی‌درمانی با متوقف‌کردن رشد سلول سرطانی و جلوگیری از تکثیر یا رشد آن اثر می‌کنند. بسته به نوع شیمی‌درمانی، گاهی همان‌طور که سلول‌های سرطانی تحت تأثیر قرار می‌گیرند، سلول‌های طبیعی ما نیز ممکن است تأثیر بپذیرند. این وضعیت عوارض شیمی‌درمانی نامیده می‌شود. امروزه عوارض شیمی‌درمانی با تعداد زیادی دارو که در چارچوب درمان‌های حمایتی توسعه یافته‌اند، تقریباً به‌حداقل رسیده است. اجرای شیمی‌درمانی دیگر برای بیماران ما یک کابوس نیست. می‌توان با درمان‌های مناسب از تهوع و استفراغ، ریزش مو و حتی کاهش مقادیر خون پیشگیری کرد.

در مراحل بسیار زودرس سرطان دهانهٔ رحم نیازی به شیمی‌درمانی نیست. بیماران در این مراحل جراحی می‌شوند یا اگر برای جراحی مناسب نباشند، پرتودرمانی انجام می‌شود. اما اگر بیماری به‌صورت منطقه‌ای پیشرفت کرده باشد، یعنی تومور از دهانهٔ رحم به بیرون (پارامتریوم) فراتر رفته یا به گره‌های لنفاوی منطقه‌ای رسیده باشد، شیمی‌درمانی هم‌زمان با پرتودرمانی انجام می‌شود. در این مرحله، تجویز شیمی‌درمانی دو هدف دارد. نخست، ایجاد هم‌افزایی با پرتودرمانی برای افزایش قدرت آن، و دوم، اثر بر سلول‌های تومور در ناحیهٔ دهانهٔ رحم و همچنین سلول‌های سرطانی پراکنده در بدن که با چشم نمی‌بینیم، با هدف ایجاد بهبودی است.

در مرحلهٔ موضعی پیشرفتهٔ سرطان دهانهٔ رحم، شیمی‌درمانی در طول پرتودرمانی، یک روز در هفته از راه ورید تجویز می‌شود. پرتودرمانی معمولاً به‌مدت 6 هفته انجام می‌شود و در این روند، با پایش عوارض درمان بیمار، شیمی‌درمانی یک روز در هفته تا پایان پرتودرمانی داده می‌شود. داروهای انتخابی شیمی‌درمانی، سیس‌پلاتین و کربوپلاتین هستند که پلاتین نامیده می‌شوند. این داروها با مختل‌کردن ساختار DNA سلول سرطانی به آن آسیب می‌زنند.

درمان سرطان دهانهٔ رحم متاستاتیک — مرحلهٔ 4

در این مرحله بیماری در بدن گسترش یافته است. اغلب مشاهده می‌شود که سرطان دهانهٔ رحم به دیگر اندام‌ها مانند کبد، ریه و استخوان متاستاز داده است. به‌جز موارد نادر، رهایی کامل از بیماری امکان‌پذیر نیست. در سال‌های اخیر، در بیمارانی که الیگومتاستاتیک نامیده می‌شوند و متاستاز کم دارند ، می‌توان نتایج موفقی به دست آورد. اما در بیمارانی که بار توموری بالا و متاستاز چنداندامی دارند، هدف درمان‌ها عقب‌راندن بیماری، کاهش شکایت‌های بیمار و تلاش برای افزایش طول زندگی همراه با کیفیت زندگی است. امروزه در سرطان دهانهٔ رحم، تلاش می‌شود با استفاده از بواسیزوماب، که به‌عنوان داروی هوشمند نیز شناخته می‌شود و تأیید بین‌المللی گرفته، همراه با شیمی‌درمانی، احتمال موفقیت افزایش یابد.

شیمی‌درمانی‌های قابل انتخاب در سرطان دهانهٔ رحم پیشرفته و متاستاتیک

در سرطان سرویکس تازه‌تشخیص‌داده‌شدهٔ مرحلهٔ چهارم، یعنی گسترش‌یافته در بدن (متاستاتیک)، اگر وضعیت عمومی بیمار برای دریافت درمان چندگانه مناسب باشد، درمان سه‌گانهٔ سیس‌پلاتین-پالیتاکسل-بواسیزوماب انجام می‌شود. در مطالعهٔ بالینی رژیم سه‌دارویی مورد استفاده در درمان سرطان دهانهٔ رحم پیشرفته، نشان داده شد که بیماری در 50% بیماران پسرفت کرده و مدت کنترل بیماری در حدود 17 ماه بوده است. در طول استفاده از این داروهای ترجیحی برای انتخاب نخست، در گروهی از بیماران بی‌پاسخی یا پس از مدتی پیشرفت بیماری مشاهده خواهد شد. برای بیماران این گروه، داروهای شیمی‌درمانی مناسب از جدول زیر انتخاب و تجویز می‌شوند. در بیمارانی که از ابتدا برای شیمی‌درمانی مناسب نیستند یا پس از دریافت رژیم‌های مختلف شیمی‌درمانی برای شیمی‌درمانی جدید مناسب نیستند، درمان‌هایی موسوم به درمان حمایتی ترجیح داده می‌شوند که کیفیت زندگی را افزایش و درد را کاهش می‌دهند. هدف این درمان‌ها بیشتر افزایش کیفیت زندگی بیمار است تا افزایش طول زندگی او.

درمان‌های هدفمند — داروهای هوشمند در سرطان دهانهٔ رحم پیشرفته و متاستاتیک

درمان‌هایی که اختصاصی سلول‌های سرطانی هستند و به سلول‌های طبیعی آسیب نمی‌زنند، درمان هدفمند یا به بیان دیگر داروهای هوشمند نامیده می‌شوند.

مسیرهای رشد سلول‌های سرطانی، هدف نامیده می‌شوند و داروهایی که این مسیرها را مسدود می‌کنند، درمان‌های هدفمند نام دارند. یکی از مسیرهای فعال سلول سرطانی در سرطان دهانهٔ رحم، مسیر فاکتور رشد عروقی (VEGF) است که موجب تشکیل عروق مورد استفاده برای افزایش تغذیهٔ سرطان می‌شود. سلول‌های سرطانی برای رشد به مواد غذایی و اکسیژن خون نیاز دارند. تومور از طریق گیرنده‌های VEGF رگ خونی ایجاد می‌کند و پیام‌های رشد تولید می‌کند. داروهایی که علیه گیرندهٔ سطحی محل اتصال VEGF توسعه یافته‌اند، ساختار عروقی سرطان را مختل و رشد آن را مهار می‌کنند. استفادهٔ اغلب هم‌زمان با رژیم‌های شیمی‌درمانی نوع پلاتین و تاکسان، میزان موفقیت درمان سرطان دهانهٔ رحم را افزایش می‌دهد.

بواسیزوماب (نام تجاری (Altuzan): با اتصال به VEGF، از ارسال پیام‌های رشد جلوگیری می‌کند. نشان داده شده است که استفادهٔ آن همراه با شیمی‌درمانی در سرطان متاستاتیک سرویکس مؤثر است.

از راه ورید تجویز می‌شود. در نخستین تجویز طی 90 دقیقه و در دوزهای بعدی طی 30 دقیقه داده می‌شود. همراه با شیمی‌درمانی استفاده می‌شود. هر سه هفته یک بار تجویز می‌شود.

شایع‌ترین عوارض آن افزایش فشار خون، اسهال و احساس خستگی هستند. می‌تواند موجب دفع پروتئین از ادرار شود. عوارض نادر اما جدی آن شامل حملهٔ قلبی، سکتهٔ مغزی، پارگی روده و خون‌ریزی در بدن هستند.

ایمنی‌درمانی در درمان سرطان دهانهٔ رحم

داروهای ایمنی‌درمانی که کشف قرن دانسته می‌شوند، نابینایی سلول‌های دفاعی ما (سلول T) در برابر سرطان را برطرف می‌کنند. به این ترتیب، با فعال‌کردن سیستم ایمنی علیه سرطان به نابودی آن کمک می‌کنند. این داروها با اثبات اثربخشی در بسیاری از انواع سرطان مانند سرطان ریه، ملانومای بدخیم، سرطان سلول کلیوی و سرطان مثانه، وارد استفادهٔ بالینی شده‌اند.

در بیماران سرطان دهانهٔ رحم که چندین خط شیمی‌درمانی دریافت کرده‌اند، میزان بهره‌مندی از درمان با شیمی‌درمانی‌های تجویزشده کمتر از 14% است. زمان تا پیشرفت بیماری نیز بین 2-4 ماه است. افزون بر این، عوارض ناشی از درمان در این بیماران، استفادهٔ مؤثر از داروها را محدود می‌کنند. اگرچه افزودن بواسیزوماب از درمان‌های هدفمند به شیمی‌درمانی کمک‌کننده است، موفقیت ایمنی‌درمانی این پرسش را مطرح کرده است که آیا این درمان در سرطان سرویکس نیز مؤثر است؟ دو مطالعه‌ای که در جست‌وجوی پاسخ این پرسش بودند، در کنگرهٔ سرطان آمریکا ASCO 2017 ارائه شدند.

در مطالعهٔ نخست، 19 بیمار سرطان سرویکس با بیماری عودکرده یا گسترش‌یافته در بدن وارد شدند. نیوولوماب (نام تجاری Opdivo) با دوز 240 mg هر دو هفته، تا پیشرفت بیماری یا ایجاد عارضه در بیمار استفاده شد. میزان مثبت‌بودن PD-L1 برابر 42% بود. میزان بهره‌مندی از درمان 26% و میزان امکان کنترل بیماری 68% تعیین شد. زمان تا پیشرفت بیماری 5.5 ماه بود. میزان زنده‌بودن در 6 ماه 87% مشاهده شد.

به‌اندازهٔ اثربخشی درمان، توانایی بیماران ما برای تحمل دارو و ایجادنشدن عوارض نیز برای ما بسیار مهم است. عارضهٔ شدید ناشی از نیوولوماب تنها در 3 بیمار (اسهال و آسیب کبدی) مشاهده شد. قابل مدیریت بودن این عوارض در بیماران مطالعه نشان داد که نیوولوماب دارویی ایمن است.

در مطالعهٔ دوم، بیمارانی وارد شدند که سرطان متاستاتیک سرویکس در آنان تشخیص داده شده و قبلاً شیمی‌درمانی گرفته بودند. در مجموع 47 بیمار در این مطالعهٔ فاز II وارد شدند. پمبرولیزوماب (نام تجاری Keytruda) با دوز 200 mg از راه ورید، هر سه هفته تا پیشرفت بیماری استفاده شد. در پایان مطالعه، میزان پاسخ به درمان 17% تعیین شد.

این نتایج چشمگیر داروهای ایمنی‌درمانی در سرطان سرویکس برای بیماران ما و ما پزشکان امیدبخش است. پس از این مطالعات، مطالعات فاز III در حال ادامه و مطالعات ارزیابی استفادهٔ هم‌زمان با شیمی‌درمانی را برای شما از نزدیک دنبال خواهیم کرد.

تاریخچهٔ سرطان دهانهٔ رحم

توصیف سرطان دهانهٔ رحم به یادداشت‌های بقراط در سال‌های دههٔ 400 بازمی‌گردد. بقراط سرطان سرویکس را «درمان‌ناپذیر» دانسته است.

در 1842، یک پزشک ایتالیایی به نام Domenico Rigoni-Stern، بیماران خود را در قالب مطالعه‌ای دربارهٔ مرگ‌های ناشی از سرطان در زنان منتشر کرد و در این مطالعه نشان داد که به‌ویژه سرطان سرویکس در زنان متأهل نسبت به زنان فاقد فعالیت جنسی شایع‌تر است.

در 1908، یک متخصص زنان و زایمان اتریشی، با توصیف ضایعات پیش‌سرطانی مشاهده‌شده در سرویکس رحم نشان داد که این سرطان قابل پیشگیری است. آزمایش غربالگری‌ای که با مطالعات انجام‌شده در 1928 آغاز شد و

در 1941 شکل نهایی خود را گرفت، پاپ اسمیر بود و وارد استفاده شد. با آزمایش پاپ اسمیر، نمونه‌های گرفته‌شده از سرویکس بررسی شدند. در 1960 مشخص شد که ظاهر این نمونه‌ها ناشی از عفونت ویروسی است. در ادامهٔ این مطالعات، در 1976 دانشمند آلمانی دکتر Hausen با شناسایی DNA متعلق به HPV در سرطان سرویکس، عفونت عامل بیماری را مشخص کرد و برای این پژوهش جایزهٔ نوبل گرفت.

در 2006، نخستین واکسن توسعه‌یافته علیه عفونت HPV، با دریافت تأیید ادارهٔ داروی آمریکا، FDA ، وارد استفاده شد.

در سرطان سرویکس، درک این موضوع که عفونت ویروس پاپیلومای انسانی سرطان سرویکس ایجاد می‌کند، همراه با کمک آزمایش غربالگری پاپ اسمیر، تشخیص زودهنگام را امکان‌پذیر می‌کند. اگر با افزایش واکسیناسیون بتوان از عفونت HPV پیشگیری کرد، ایجاد سرطان سرویکس به میزان 90% کاهش خواهد یافت.

بیمار مبتلا به سرطان دهانهٔ رحم چه چیزی باید از پزشک خود بپرسد؟

آیا دریافت واکسن HPV در حال حاضر برای من فایده‌ای دارد؟

مناسب‌ترین سن برای واکسن HPV با هدف پیشگیری، بین 9-11 سالگی است. امروزه، اگرچه محافظت آن در سنین بالاتر کاهش می‌یابد، واکسن HPV را می‌توان تا شروع فعالیت جنسی تجویز کرد. دریافت واکسن HPV در فردی که سرطان دهانهٔ رحم در او تشخیص داده شده، کمکی به بهبود سرطان موجود نخواهد کرد. واکسن HPV پس از بهبود سرطان دهانهٔ رحم ممکن است در برابر دیگر سویه‌های HPV محافظت ایجاد کند، اما در حال حاضر شواهد علمی حمایت‌کنندهٔ این توصیه وجود ندارد.

آیا پس از درمان سرطان دهانهٔ رحم می‌توانم فرزند داشته باشم؟

روش درمانی انتخابی بر اساس مرحلهٔ بیماری شما تغییر خواهد کرد. در بیماری زودرس، اگر برای جراحی مناسب باشد، باروری در اعمال کونیزاسیون یا تراکلکتومی رادیکال تحت تأثیر قرار نمی‌گیرد، اما در دیگر روش‌های جراحی که رحم و تخمدان کاملاً برداشته می‌شوند و در پرتودرمانی خارجی، امکان باروری از بین می‌رود.

اکنون با پیشرفت فناوری، روش‌های انجماد جنین و نگهداری اووسیت (تخمک) پیش از جراحی نیز در مواردی که رحم حفظ شده است، می‌توانند پس از پایان درمان‌ها شانس فرزند داشتن دوباره ایجاد کنند. اگر این موضوع برای شما بسیار مهم است، مناسب است همراه با پزشک، مرحلهٔ بیماری و روش‌های درمانی مناسب خود را ارزیابی و تصمیم‌گیری کنید.

پس از جراحی سرطان دهانهٔ رحم باید به چه چیزهایی توجه کنم؟

• در 4-6 هفتهٔ نخست پس از جراحی باید از رابطهٔ جنسی و شنا پرهیز شود.
• وجود خون‌ریزی واژینال پس از جراحی، وضعیتی مورد انتظار است. اما اگر خون‌ریزی بسیار شدید است (بیش از یک نوار بهداشتی در ساعت) یا بیش از یک هفته طول می‌کشد، حتماً باید به پزشک خود مراجعه کنید.

چه عوارضی ممکن است به‌دلیل پرتودرمانی سرطان دهانهٔ رحم ایجاد شوند؟

در طول درمان ممکن است احساس خستگی، ادرار مکرر، نیاز مکرر به دفع مدفوع و احساس ناراحتی شکم دیده شود. معمولاً این شکایت‌ها پس از پایان پرتودرمانی کاهش می‌یابند.

پس از درمان، به‌ندرت ممکن است نشت ادرار یا مدفوع از واژن، درد یا خون هنگام دفع مدفوع، تنگی یا ایجاد زخم در واژن و درد ناشی از آن هنگام رابطهٔ جنسی، ضعیف‌شدن استخوان‌های لگن و یائسگی ایجاد شوند.

آیا زندگی جنسی من پس از درمان سرطان دهانهٔ رحم مختل خواهد شد؟ چه باید بکنم؟

به‌دلیل درمان سرطان سرویکس ممکن است کوتاه‌شدن یا تنگی کانال واژن و خشکی واژن دیده شود. در زنانی که قاعدگی دارند، یائسگی ناشی از پرتودرمانی و شیمی‌درمانی ممکن است ایجاد شود. در نتیجه، این تغییرات جسمی می‌توانند برای شما دشواری رابطهٔ جنسی، کاهش میل جنسی و دشواری رسیدن به ارگاسم ایجاد کنند.

استفاده از مرطوب‌کننده‌ها و روان‌کننده‌های واژینال می‌تواند این شکایت‌ها را کاهش دهد.

اگر پرتودرمانی برنامه‌ریزی شده باشد، استفاده از ابزارهای گشادکنندهٔ واژن بیش از یک بار در هفته در طول پرتودرمانی و پس از آن، از کوتاه‌شدن و تنگی واژن جلوگیری خواهد کرد.

پس از پایان درمان‌های سرطان دهانهٔ رحم چگونه پیگیری خواهم شد؟

در دو سال نخست، معاینهٔ پزشک باید هر 3-4 ماه انجام شود. بین سال‌های 3-5، هر 6 ماه و پس از 5 سال، معاینهٔ سالانه کافی است.

باید سالانه از مجرای زایمان نمونه گرفته شود (آزمایش پاپ اسمیر)

بر اساس شکایت‌ها و یافته‌های معاینهٔ شما، آزمایش خون، سونوگرافی یا دیگر روش‌های تصویربرداری توسط پزشک برنامه‌ریزی خواهند شد.