ძუძუს კიბოს მკურნალობის კოლატერალური / პარალელური ზიანი

კიბოს მკურნალობის „კოლატერალური ზიანი“ დოქტორ სიუზან ლავისთვის ნაცნობია, თუმცა ბევრს მისი სახელიც არ გაუგონია. ძუძუს ქირურგმა და საკუთარი სახელობის კვლევითი ფონდის პრეზიდენტმა მკურნალობის შედეგებზე ბევრი გაიგო. ამერიკის ძუძუს ქირურგთა საზოგადოების 2016 შეხვედრაზე თქვა: „კოლატერალური ზიანის შესწავლა ჩემმა გამოცდილებამ გადამაწყვეტინა“.
„სამნახევარი წლის წინ მწვავე მიელოიდური ლეიკემია დამიდგინდა. მაშინ გავიგე განსხვავება ქირურგსა და პაციენტს, მკურნალსა და ნამკურნალებს შორის. ექიმს კონკრეტული ხედვა გაქვს. სცენის მეორე მხარეს სურათი სრულიად განსხვავებულია“, ამბობს დოქტორი ლავი.
დისგან ძვლის ტვინის გადანერგვის შემდეგ მისი ჯანმრთელობა კარგია, თუმცა გამოცდილებამ ახალი ხედვა მისცა: „მთავარი ვისწავლე, რომ ექიმები და პაციენტები განსხვავებულად უყურებენ და, გულწრფელად, ექიმად ყოფნა უკეთესია“.
„ექიმი პაციენტს გარდაცვლილებს ადარებ და გაუმჯობესების გამო თავს იწონებ. პაციენტი კი თავს დაავადებამდელ მდგომარეობას ადარებ და ფიქრობ, რომ აქ ყოფნისთვის საფასური გადაიხადე. ათვლის წერტილი სრულიად განსხვავებულია“, ამბობს დოქტორი ლავი.
დაავადებისას დოქტორმა ლავმა შენიშნა, რომ ექიმს ქიმიოტვინი (მკურნალობის შემდეგ აზროვნებისა და მეხსიერების პრობლემები) და ნეიროპათია (განსაკუთრებით ხელ-ფეხის დაბოლოებების ნერვის დაზიანება) მსგავსი „კოლატერალური ზიანი“ არ აინტერესებდა. ექიმმა უთხრა, რომ მდგომარეობას, რომლის მკურნალობაც არ იციან, არ ეხებიან.
რა არის კოლატერალური ზიანი?
კოლეგებთან გამოსვლაში მან შესაძლო მუდმივ გვერდით მოვლენებს გაუსვა ხაზი. კოლატერალური (თანმხლები, პარალელური) ზიანი ჩვეულებრივ გვერდით მოვლენებზე სერიოზული შეიძლება იყოს: „თითქოს ავტოკატასტროფა გადაიტანეთ. მანქანა გააკეთეთ, მაგრამ კარი ძველებურად არ იხურება. კიბოს შემდეგაც ცხოვრობთ, მაგრამ ცხოვრება შეიძლება ძველს აღარ ჰგავდეს“.
„ეს არ ნიშნავს, რომ პაციენტი იმავე მკურნალობას აღარ აირჩევდა. მაგრამ უნდა იცოდეს პოტენციური შედეგები და გავლენა ცხოვრებაზე. ექიმებმა ეს ეფექტები არ უნდა დამალონ ან სინამდვილეზე მსუბუქად წარმოაჩინონ“, აღნიშნავს იგი.
„ჯანდაცვის სისტემაც ნაწილობრივ დამნაშავეა“, ამატებს ის. სისტემა თავისებურადაა აწყობილი. პაციენტი რამდენიმე შეუთანხმებელ სპეციალისტთან მიდის და ინფორმაციას ისედაც რთულ დროს იღებს. ეშინია და ყველაფერზე „დიახს“ ამბობს — ასე აღწერს გამოცდილებას.
კოლატერალური ზიანის პროექტი
2013 წლის აგვისტოში სიუზან ლავის ფონდმა თავის „ქალთა არმიის“ ათასობით მონაწილეს ძუძუს კიბოს გვერდით მოვლენებზე ღია კითხვები ელფოსტით გაუგზავნა. 24 საათში 1100-ზე მეტი პასუხი მიიღეს. „მტკივნეულ საკითხს შევეხეთ; გაგრძელება ღირდა“, ამბობს დოქტორი ლავი.
ძლიერმა ინტერესმა უფრო ფართო კვლევები გამოიწვია. მრავალი მხარდამჭერი ორგანიზაცია წევრებს შეეკითხა. შემდგომ პროექტმა ძუძუს კიბოს ისტორიის მქონე 3200 პირისგან 9000-ზე მეტი კითხვა მიიღო.
ექიმ ლავის განცხადებით, მიღებულმა მონაცემებმა აჩვენა, რომ ძუძუს კიბოს გადარჩენილები ებრძვიან ქრონიკულ დაღლილობას ([unreadable in source]), მეხსიერების პრობლემებს / ქიმიოტვინს ([unreadable in source]), ხელებისა და ტერფების დაბუჟებას ([unreadable in source]), შფოთვას / დეპრესიას ([unreadable in source]), სექსუალურ პრობლემებს ([unreadable in source]), ლიმფედემას (%8), სახსრების / ძვლებისა და სხვა მიდამოების ტკივილს (%5), მუდმივ თმის ცვენას (%2) და სხვა პრობლემებს (%2). ეს მოსალოდნელი შედეგები იყო. თუმცა ყურადღებას იპყრობდა ის, რომ მონაწილეთა უმრავლესობას, მათი თქმით, არ ახსოვდა გაფრთხილება ამ შესაძლო მდგომარეობების შესახებ. ექიმი ლავი დასძენს: „ხშირად მკურნალობის გვერდით მოვლენებსა და შედეგებს ვუხსნით, მაგრამ ამას მაშინ ვაკეთებთ, როცა ქალებს ჩვენი მოსმენა არ შეუძლიათ; შემდეგ კი პაციენტები გაკვირვებული რჩებიან“.
პრობლემა ხშირად კომუნიკაციაა
დოქტორი ლავის გუნდი უფრო ფართო კვლევაზე გადავიდა და მიმდინარე „ქალთა ჯანმრთელობის კვლევის“ ნაწილად ცხოვრების ხარისხის კითხვარი შეიმუშავა. ის ჯანმრთელობის ჩივილების შემფასებელ კითხვებს შეიცავდა და კიბოს ისტორიის მქონე და არმქონე ქალებს მიეცათ.
აქამდე შეიქმნა 12,171 წარსულში ძუძუს კიბოს მქონე პირის ჩათვლით სულ 42,694 ქალის გამოცდილების 10 მონაცემთა ნაკრები. ცხოვრების ხარისხის მონაცემი 11,943 მონაწილისთვისაა.
„თემების უმრავლესობა კომუნიკაციას უკავშირდება“, ამბობს იგი. მაგალითად: „ექიმები გავიცანი, მითხრეს რაღაც, მაგრამ ვერ გავიგე და კითხვა შემეშინდა“. კვლევაში ოპერირებული (ლუმპექტომია, მასტექტომია, ორმხრივი მასტექტომია) 1000 ქალის ჩივილები იყო: შეშუპება (13%–16%), ადგილობრივი სისუსტე (8%–12%), ზურგის ტკივილი (19%–24%), ლიმფედემა (13%–17%), ლიბიდოს ცვლილება (35%–48%), განწყობის ცვალებადობა (17%–21%), დეპრესია (35%–41%) და შფოთვა (30%–44%).
ოპერაციის ტიპის მიუხედავად ბევრი ჩივილი მსგავსი იყო. „საინტერესოა: შფოთვის შესამცირებლად ორმხრივი მასტექტომიის მსურველები სხვა ოპერაციის ამრჩევებზე მეტად შფოთავდნენ. დეპრესია და ლიბიდოს ცვლილებაც ორმხრივ ჯგუფში მეტი აღმოჩნდა“.
„სამუშაო და ფინანსებიც ბევრისთვის მნიშვნელოვანი იყო. მაგალითად, 2 მონაწილემ ხარჯის დაფარვის სირთულე აღწერა“, ამბობს დოქტორი ლავი და აღნიშნავს, რომ ამას იშვიათად განიხილავენ.
შემდეგი ნაბიჯი
შემდეგ მონაცემებს მოაწესრიგებენ, გააანალიზებენ და მეტასტაზურ (4. სტადიის) დაავადებაზე ფოკუსირდებიან. დოქტორი ლავი ნეიროპათიის მსგავსი კონკრეტული ზიანისადმი მიდრეკილების გამოვლენისა და სწორი მკურნალობის მიდგომებითაც დაინტერესდება.
შედეგად, როგორც ლავი აღნიშნავს, ონკოლოგიის მიზანი აქამდე ძირითადად სიცოცხლის შენარჩუნება იყო. პროგრესისა და სპეციალისტების ცოდნისა და გამოცდილების ზრდით პაციენტები უფრო დიდხანს ცხოვრობენ და შემდგომ ზიანს მეტი ყურადღება სჭირდება. მხოლოდ „განკურნება“ არ კმარა; შემდეგ მათი ცხოვრებაც უნდა გვაინტერესებდეს. კოლატერალური ზიანი ამის მნიშვნელოვანი ნაწილია.
წყაროები
Ayrıca: Love S. Collateral damage of breast cancer treatment. 2016 American Society of Breast Surgeons Annual Meeting. General Session. Presented April 15, 2016.
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.





მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.