ფილტვის კიბოში სხივურ თერაპიასთან ერთდროული ყოველკვირეული პაკლიტაქსელისა და კარბოპლატინის პროტოკოლი

რა არის სხივურ თერაპიასთან ერთდროული ყოველკვირეული პაკლიტაქსელი + კარბოპლატინი?

სხივურ თერაპიასთან ერთდროული ყოველკვირეული პაკლიტაქსელისა და კარბოპლატინის მკურნალობა კონკომიტანტური, ანუ ერთდროული ქიმიორადიოთერაპიის პროტოკოლია. იგი გამოიყენება განსაკუთრებით ფილტვის არაწვრილუჯრედოვანი კიბოს (KHDAK) მქონე პაციენტებში ადგილობრივად გავრცელებული, ჩვეულებრივ III სტადიის, სიმსივნის დროს.

მკურნალობის მიზანი

ეს მკურნალობა, ჩვეულებრივ, გამოიყენება IIIA–IIIB სტადიის ფილტვის არაწვრილუჯრედოვანი კიბოს (KHDAK) მქონე პაციენტებში. ამ სტადიებზე სიმსივნე:

• ადგილობრივად გავრცელებულია,
• გავრცელებულია ლიმფურ კვანძებში, განსაკუთრებით შუასაყარში,
• თუმცა შორეული მეტასტაზები (M1) არ აქვს,
• ქირურგიული რეზექცია შეუძლებელია ან უკუნაჩვენებია.

მკურნალობის მიზანია სიმსივნის ადგილობრივი კონტროლი, მეტასტაზირების რისკის შემცირება და გადარჩენის გახანგრძლივება.

როგორ მოქმედებს ეს მკურნალობა?

1. სხივური თერაპიის მოქმედების მექანიზმი

• სხივური თერაპია მაღალი ენერგიის რენტგენის სხივებით კიბოს უჯრედების DNA-ს იღებს სამიზნედ.
• უჯრედული ციკლის განსაკუთრებით G2/M ფაზაში მოქმედებს.
• იწვევს DNA-ის დაზიანებას და უჯრედები, რომლებიც მის აღდგენას ვერ ახერხებენ, აპოპტოზისკენ — დაპროგრამებული უჯრედული სიკვდილისკენ — მიჰყავს.
• მიზანია სიმსივნური მასის შემცირება და ადგილობრივი კონტროლის მიღწევა.

2. ქიმიოთერაპიის — პაკლიტაქსელისა და კარბოპლატინის — მოქმედება

პაკლიტაქსელი

• მიკროტუბულების სტაბილიზატორად მოქმედებს.
• აჩერებს უჯრედების მიტოზურ დაყოფას, განსაკუთრებით M ფაზაში.
• აფერხებს სიმსივნური უჯრედების უკონტროლო გამრავლებას.
• ასევე ზრდის რადიომგრძნობელობას: კიბოს უჯრედებს სხივური თერაპიისადმი უფრო მგრძნობიარეს ხდის.

კარბოპლატინი

• პლატინის წარმოებული, DNA-ის დამაზიანებელი პრეპარატია.
• DNA-ის ძაფებს შორის ჯვარედინი კავშირების შექმნით რეპლიკაციასა და ტრანსკრიფციას ბლოკავს.
• იწვევს უჯრედების სიკვდილს.
• სხივურ თერაპიასთან სინერგიულად მოქმედებს და გამოსხივებით გამოწვეულ DNA-ის დაზიანებას უფრო მდგრადს ხდის.

3. ერთდროული — კონკომიტანტური — გამოყენების უპირატესობა

• რადიოსენსიტიზაცია: ქიმიოთერაპია სხივური თერაპიის მოქმედებას აძლიერებს.
• უჯრედების სინქრონული სიკვდილი: ორი განსხვავებული მექანიზმი უჯრედებს ერთდროულად იღებს სამიზნედ.
• ადგილობრივი და მიკროსკოპული გავრცელების ერთობლივი კონტროლი: სხივური თერაპია ადგილობრივად მოქმედებს, ქიმიოთერაპია კი პოტენციურ მიკრომეტასტაზებს იღებს სამიზნედ.
• ადრეული სისტემური ჩარევა: გავრცელების რისკის მქონე უჯრედები ადრევე ითრგუნება.

შეყვანის გზა და დოზა

• სხივური თერაპია ყოველდღე გრძელდება, შაბათ-კვირის გარდა.
• ქიმიოთერაპია კვირაში ერთ დღეს ტარდება.
• კარბოპლატინი + პაკლიტაქსელი, ჩვეულებრივ, ქიმიოთერაპიის დღის განყოფილებებში ტარდება და პაციენტები შემდეგ სახლში ბრუნდებიან. თუ პაციენტი თავს ცუდად გრძნობს, შესაძლებელია სტაციონარში ჩატარებაც.

პაკლიტაქსელი

• დოზა: 45–50 mg/m²
• შეყვანა: ინტრავენური ინფუზია, ჩვეულებრივ, 1 საათის განმავლობაში
• დღე: კვირაში 1 დღე
• მიზანი: რადიოსენსიტიზაცია — სხივური თერაპიის ეფექტურობის გაზრდა

კარბოპლატინი

• დოზა: AUC 2 (გამოითვლება Calvert-ის ფორმულით: დოზა = AUC × [GFR + 25])
• შეყვანა: ინტრავენური ინფუზია, ჩვეულებრივ, 30–60 წუთის განმავლობაში
• დღე: პაკლიტაქსელთან ერთსა და იმავე დღეს, კვირაში 1-ხელ
• მკურნალობის ხანგრძლივობა: ჩვეულებრივ, 6 კვირის განმავლობაში, სულ 6 ციკლი

სხივური თერაპია

• დაწყება: იწყება ქიმიოთერაპიასთან ერთსა და იმავე კვირაში
• დოზა/ფრაქცია: 1,8–2,0 Gy/ფრაქცია,
• კვირაში 5 დღე — ორშაბათიდან პარასკევამდე
• საერთო დოზა: 60–66 Gy, რომელიც 30–33 ფრაქციად ტარდება
• ტექნოლოგია: ტარდება დაგეგმვის მოწინავე მეთოდებით, მაგალითად 3D-CRT, IMRT ან VMAT.

გვერდითი ეფექტები

ეს მაჩვენებლები კლინიკურ კვლევებს, განსაკუთრებით II/III ფაზის კვლევებს, და მკურნალობის პროტოკოლებს ეფუძნება და საშუალო მნიშვნელობებს წარმოადგენს. შესაძლოა პაციენტის მახასიათებლების მიხედვით იცვლებოდეს.

• დაღლილობა 70–90%
• ალოპეცია — თმის ცვენა: 60–80%
• ლეიკოპენია / ნეიტროპენია — სისხლის თეთრი უჯრედების შემცირება: 40–60%
• მუკოზიტი / ეზოფაგიტი — პირის ღრუსა და საყლაპავის ანთება: 30–50%
• ანემია — სისხლნაკლებობა: 30–50%
• გულისრევა და ღებინება: 30–40%
• თრომბოციტოპენია — შედედებაში მონაწილე უჯრედების შემცირება: 20–30%
• პერიფერიული ნეიროპათია — ხელებსა და ფეხებში მგრძნობელობის დაკარგვა, ჩხვლეტა: 20–30%
• დიარეა 10–20%
• რადიოდერმატიტი — კანის სიწითლე და აქერცვლა: 10–20%
• ღვიძლის ფერმენტების მომატება (AST/ALT): 10–15%
• რადიაციული პნევმონიტი: 5–15%
• თირკმლის ფუნქციის დარღვევა (კარბოპლატინი): <5%
• ალერგიული რეაქცია პაკლიტაქსელის ინფუზიის დროს: <5%

გასათვალისწინებელი გარემოებები

• მკურნალობისთვის პაციენტები სათანადოდ უნდა შეირჩეს: პაციენტს კარგი ფუნქციური სტატუსი უნდა ჰქონდეს და მკურნალობის დაწყებამდე ორგანოთა ფუნქცია უნდა შეფასდეს.
• ქიმიოთერაპიამდე აუცილებელია პრემედიკაცია: პაკლიტაქსელით გამოწვეული ალერგიული რეაქციის რისკის შესამცირებლად მკურნალობამდე უნდა მიეცეს დექსამეტაზონი და ანტიჰისტამინური პრეპარატები.
• ყოველკვირეულად უნდა გაკონტროლდეს სისხლის მაჩვენებლები: ნეიტროპენია, თრომბოციტოპენია და ანემია ადრევე უნდა გამოვლინდეს. მკურნალობის გადადების თავიდან ასაცილებლად რეგულარულად უნდა ჩატარდეს სისხლის საერთო ანალიზი.
• სხივური თერაპიის არე ყურადღებით უნდა დაიგეგმოს: ფილტვის, გულისა და საყლაპავის ჭარბი დოზისგან დასაცავად უნდა გამოიყენებოდეს სხივური თერაპიის თანამედროვე მეთოდები, განსაკუთრებით IMRT და VMAT.
• საჭიროა ზომები სხივური თერაპიისას შესაძლო ეზოფაგიტის წინააღმდეგ: ყლაპვის გაძნელებისა და პირის ღრუსა თუ ყელის ტკივილის მსგავსი სიმპტომებისთვის უნდა მომზადდეს დამხმარე მკურნალობა და კვების შესაფერისი გეგმა.
• ფილტვის ტოქსიკურობის გამო პაციენტს ახლო მონიტორინგი სჭირდება: პაციენტები ინფორმირებული უნდა იყვნენ რადიაციული პნევმონიტის ნიშნების — ხველისა და ქოშინის — შესახებ და მათი განვითარებისას ჩარევა სწრაფად უნდა მოხდეს.
• ნევროლოგიური გვერდითი ეფექტები რეგულარულად უნდა გამოიკითხოს: რადგან პაკლიტაქსელმა შეიძლება პერიფერიული ნერვების დაზიანება გამოიწვიოს, საჭიროა ხელებსა და ფეხებში დაბუჟებისა და ჩხვლეტის მონიტორინგი.
• ინფუზიები ყურადღებით უნდა ჩატარდეს: სისხლძარღვის გარეთ პრეპარატის გაჟონვის თავიდან ასაცილებლად უნდა უზრუნველყოფილ იქნეს ვენური წვდომის უსაფრთხოება და ინფუზიები გამოცდილმა გუნდმა ჩაატაროს.
• კვების მდგომარეობა და წონის დაკარგვა რეგულარულად უნდა გაკონტროლდეს: კალორიებისა და ცილების საკმარისი მიღება განსაკუთრებით ეზოფაგიტის მქონე პაციენტებში უნდა წახალისდეს.
• მკურნალობის განმავლობაში მიზანი უწყვეტობა უნდა იყოს: შეძლებისდაგვარად სხივური თერაპიის სეანსები და ქიმიოთერაპიის ციკლები გეგმის მიხედვით უნდა დასრულდეს და აუცილებლობის გარეშე არ შეწყდეს.
• უნდა გაკონტროლდეს ორგანოთა ფუნქცია — ღვიძლისა და თირკმლის: ყოველი ციკლის წინ ღვიძლისა და თირკმლის ფუნქცია ბიოქიმიური ტესტებით უნდა შემოწმდეს.
• პაციენტსა და მის ახლობლებს შესაძლო გადაუდებელი მდგომარეობების ამოცნობა უნდა ასწავლონ: მკაფიოდ უნდა აეხსნათ, რომ ცხელების, ქოშინის ან ყლაპვის შეუძლებლობისას სწრაფად უნდა მიმართონ სამედიცინო დაწესებულებას.