აღმოაჩინეს სრულიად ახალი მოლეკულა, რომელიც ყველა ცოცხალი არსების ბიოლოგიაში მონაწილეობს: გლიკო-რნმ

სტენფორდის მკვლევრებმა აღმოაჩინეს ახალი ბიომოლეკულა, რომელსაც შესაძლოა ყველა ცოცხალი არსების ბიოლოგიაში მნიშვნელოვანი როლი ჰქონდეს: გლიკო-რნმ.
შაქრით მოდიფიცირებული რნმ-ის შემადგენლობის ეს ახალი ბიომოლეკულა შეიძლება სიცოცხლის ყველა ფორმაში არსებობდეს და აუტოიმუნურ დაავადებებშიც მონაწილეობდეს.
რა არის გლიკო-რნმ?

გლიკოზილაცია პროცესია, რომლის დროსაც ფერმენტების საშუალებით საქარიდები ერთმანეთს უკავშირდება და ცილებსა და ცხიმებზე დაკავშირებულ გლიკანებს ქმნის. ამ სახით გლიკანები შაქრის შემცველი ბიომოლეკულებია. ახლა გვაქვს მტკიცებულებები, რომ გლიკოზილაციისთვის მესამე კარკასად რნმ-იც გამოიყენება.
გლიკო-რნმ რიბონუკლეინის მჟავის (RNA) ჯაჭვია, რომელზეც გლიკანების სახელით ცნობილი შაქრის მოლეკულები კიდია; ბიოლოგიისთვის ეს ახალი მოლეკულაა. მანამდე მეცნიერებისთვის შაქრით ანალოგიურად მორთული მოლეკულებიდან მხოლოდ ცხიმები და ცილები იყო ცნობილი. ასეთი გლიკოლიპიდები და გლიკოპროტეინები ყველგანაა ცხოველთა, მცენარეთა და მიკრობულ უჯრედებში და მათ ზედაპირზე და სიცოცხლისთვის აუცილებელ მრავალ პროცესს უწყობს ხელს.
ახლად აღმოჩენილი გლიკო-რნმ-ები არც იშვიათია და არც დამალული. ისინი აქამდე შეუმჩნეველი დარჩა, რადგან მათი ძებნა არავის მოსვლია აზრად.
Cell ჟურნალში 17 მაისს გამოქვეყნებული კვლევა მიგნებებს აღწერს.
სტენფორდის ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა და მეცნიერების სკოლის ქიმიის პროფესორმა და კვლევის ერთ-ერთმა ავტორმა კეროლინ ბერტოციმ "ეს ბიომოლეკულების სრულიად ახალი კლასის გასაოცარი აღმოჩენაა" — თქვა. "ეს მართლაც ბომბია, რადგან აღმოჩენა აჩვენებს, რომ უჯრედში არსებობს ბიომოლეკულური გზები, რომლებიც ჩვენთვის სრულიად უცნობია."
"უფრო მეტიც," — დაამატა ბერტოციმ, "ზოგიერთი რნმ, რომელიც გლიკო-რნმ-ის წარმოსაქმნელად გლიკანებით მოდიფიცირდება, აუტოიმუნურ დაავადებებთან დაკავშირებულ ცუდ ისტორიას ფლობს."
ბერტოციმ შეაქო კვლევის მთავარი ავტორი რაიან ფლინი, რომელიც მის ლაბორატორიაში თვეების განმავლობაში პოსტდოქტორულ მკვლევრად მუშაობდა და გლიკო-რნმ-ს უმეტესად ინტუიციაზე დაყრდნობით ეძებდა.
Stem განყოფილებაში, ბოსტონის ბავშვთა საავადმყოფოს უჯრედული და რეგენერაციული ბიოლოგიის განყოფილების ასოცირებულმა პროფესორმა ფლინმა თქვა: "კეროლინის ლაბორატორიაში მივედი და ვიკითხე: „რა მოხდება, თუ გლიკანებს რნმ-სთან დაკავშირება შეუძლიათ?“ ეს მანამდე აღმოჩენილი არ ყოფილა. მიყვარს ცნობისმოყვარეობა და კითხვების დასმა, ამ მოულოდნელ პასუხამდე მისვლა კი უზომოდ სასიამოვნო იყო." — აღნიშნა მან.
კვლევისადმი გახსნილი გონებით მიდგომა
თავისი გამორჩეული კარიერის განმავლობაში ბერტოციმ ოდესღაც პერიფერიული გლიკობიოლოგიის სფერო მთავარ სამეცნიერო მიმართულებად აქცია. ბოლო 25 წლის განმავლობაში მისი ნამუშევრები ბიოლოგებს დაეხმარა იმის გაგებაში, რომ ჩვენს უჯრედებზე არსებული და დიდხანს შეუმჩნეველი შაქრის სტრუქტურები — გლიკანები — ისეთივე მნიშვნელოვანია, როგორც ცილები და ნუკლეინის მჟავები, მაგალითად რნმ და დნმ.
ფლინი აღიარებს, რომ ბერტოცის ლაბორატორიაში მისვლისას გლიკანების შესახებ ძალიან ცოტა იცოდა. მისი სპეციალობა რნმ-ია, რომელიც სამედიცინო ხარისხისა და დოქტორანტურის მთავარი თემა იყო. ეს ხარისხები მან კიბოს კვლევების ვირჯინია და დ. კ. ლუდვიგის პროფესორისა და სტენფორდის გენეტიკის პროფესორის ჰოვარდ ჩანგის ხელმძღვანელობით მიიღო.
"რაიანი რნმ-ია, მე კი გლიკანი ვარ" — ამბობს ბერტოცი. "სრულიად განსხვავებული გამოცდილება გვაქვს."
რნმ-ისა და გლიკანების კვლევის სფეროები ტრადიციულად განსხვავდება, რადგან ეს ბიომოლეკულები უჯრედის სხვადასხვა ადგილას წარმოიქმნება და მოქმედებს. რნმ-ის სახეობების უმეტესობა არსებობს როგორც უჯრედის ბირთვში, სადაც გენომია მოთავსებული, ისე ციტოზოლში, სადაც ცილების სინთეზი ხდება. გლიკანები, პირიქით, მემბრანით შემოსაზღვრულ უჯრედშიდა სტრუქტურებში წარმოიქმნება და ამიტომ რნმ-ის მიერ დაკავებული სივრცეებისგან გამოყოფილია. გლიკოპროტეინები და გლიკოლიპიდები უჯრედის ზედაპირზე ლოკალიზდება, უჯრედგარეთა მოლეკულებისთვის დაკავშირების ადგილებს წარმოადგენს და სხვა უჯრედებთან ურთიერთობს (გლიკოლიპიდების მაგალითია მოლეკულები, რომლებიც ჩვენს სისხლის ჯგუფს განსაზღვრავს).
ბერტოციმ თქვა: "თუ მხოლოდ სახელმძღვანელოებს შევხედავთ, რნმ და გლიკანები ორ ცალკე სამყაროში ცხოვრობს" — აღნიშნა მან.
უჯრედის ზედაპირზე არსებული უცნაური მოლეკულის ნაწილმა ფლინის ყურადღება მიიპყრო. სამეცნიერო ლიტერატურაში შენიშნული ჰქონდა, რომ რნმ-ის სფეროში ნაკლებად შესწავლილი ფერმენტი ზოგიერთ ცილას გლიკანს ამატებს (გლიკოზილირებს) და რნმ-საც უკავშირდება. ამ ფერმენტის ცილებისა და რნმ-ისადმი ორმხრივი აფინურობის საფუძველზე ფლინმა გადაწყვიტა, გაერკვია, არსებობს თუ არა რნმ-სა და გლიკანებს შორის უფრო უშუალო კავშირი.
ბერტოცი: "როცა რაიანმა გლიკოზილაციასა და რნმ-ს შორის შესაძლო კავშირის გამოკვლევა დაიწყო, მეგონა, რაიმეს აღმოჩენის შანსი ძალიან მცირე იყო. მაგრამ ვიფიქრე, რომ ამის გამოკვლევა ზიანს არ მოიტანდა."
ძიების კვალდაკვალ
ჰიპოთეზური გლიკო-რნმ-ის საძებნელად ფლინმა რამდენიმე ტექნიკა გამოიყენა. ერთ-ერთი ყველაზე ეფექტიანი იყო ბერტოცის მიერ წამოწყებული მეთოდი, რომელიც ცოცხალი უჯრედების შესწავლას ბუნებრივად მიმდინარე პროცესების დაურღვევლად შესაძლებელს ხდის — ბიოორთოგონალური ქიმია. ეს მეთოდი გულისხმობს შეუმჩნეველი „რეპორტიორი“ ქიმიური ნივთიერების დაკავშირებას ბიომოლეკულასთან, რომელიც გარკვეულ რეაქციებში შესვლისას სინათლეს ასხივებს.
ფლინმა მრავალი განსხვავებული გლიკანი რეპორტიორი „ნათურებით“ აღჭურვა, რათა დაენახა, რომელ ბიომოლეკულებს უკავშირდება შაქრები და სად მდებარეობს შაქართან დაკავშირებული ბიომოლეკულები უჯრედებში თუ მათ ზედაპირზე. რნმ-ის მომზადებისა და შესწავლის გამოცდილებაზე დაყრდნობით, იგი უჯრედების შიგნით მანამდე შესწავლილ, ცილებისა და ლიპიდების შემცველ განყოფილებებს გასცდა.
ბერტოციმ თქვა: "რაიანი პირველი ადამიანია, ვისზეც ვიცით, რომ გლიკანებსა და რნმ-ს ამ გზით შეხედა" — აღნიშნა მან.
თვეების განმავლობაში მიღებული იმედგამაცრუებელი უარყოფითი და დამაბნეველი შედეგების შემდეგ ფლინმა მონაცემები ხელახლა შეაფასა. შენიშნა, რომ სიალის მჟავის წინამორბედ მოლეკულასთან გაერთიანებული მონიშნული შაქარი ისევ და ისევ ჩნდებოდა.
ფლინმა თქვა: "როცა ეს სიგნალი დავინახე, ვიგრძენი, რომ იქ ნამდვილად რაღაც იყო," — აღნიშნა მან.
ბერტოციმ თქვა: "მართლაც მნიშვნელოვანი იყო, რომ რაიანი ამ საკითხს წინასწარ ჩამოყალიბებული წარმოდგენებითა და გაუცნობიერებელი მიკერძოებით არ მიუდგა" — აღნიშნა მან. "მისი გონება ღია იყო იმ შესაძლებლობებისთვის, რომლებიც ეწინააღმდეგება იმას, რაც ბიოლოგიაზე ვიცით გვგონია."
გლიკო-რნმ-ების მნიშვნელობა
ადამიანის უჯრედებში ერთი შეხედვით ახალი გლიკო-რნმ-ის არსებობის დოკუმენტირების შემდეგ ფლინმა და კოლეგებმა ის სხვა უჯრედებშიც მოძებნეს. მათ მიერ შემოწმებულ ყველა ტიპის უჯრედში — ადამიანის, თაგვის, ზაზუნისა და ზებრათევზის — გლიკო-რნმ-ები აღმოაჩინეს.
სხვადასხვა ორგანიზმში გლიკო-რნმ-ების არსებობა მიუთითებს, რომ ისინი ფუნდამენტურად მნიშვნელოვან ფუნქციებს ასრულებს. მეტიც, რნმ-ები სტრუქტურულად მსგავსია იმ არსებებში, რომლებიც ევოლუციურად ასობით მილიონიდან მილიარდობით წლის წინ დაშორდნენ ერთმანეთს. ბერტოცის აზრით, ეს მიანიშნებს გლიკო-რნმ-ების შესაძლო უძველეს წარმოშობასა და დედამიწაზე სიცოცხლის გაჩენაში მათ შესაძლო როლზე.
ფლინმა განმარტა, რომ გლიკო-რნმ-ების ფუნქცია ჯერ უცნობია, მაგრამ ისინი შემდგომ შესწავლას იმსახურებს, რადგან შესაძლოა აუტოიმუნურ დაავადებებთან იყოს დაკავშირებული, რომლებიც სხეულს საკუთარი ქსოვილებისა და უჯრედების წინააღმდეგ შეტევას აიძულებს. მაგალითად, ცნობილია, რომ ლუპუსის მქონე პირთა იმუნური სისტემები რამდენიმე კონკრეტულ რნმ-ს უმიზნებს, რომლებსაც გლიკო-რნმ-ების წარმოქმნა შეუძლია.
ფლინმა თქვა: "როცა ამ გლიკო-რნმ-ების მსგავს სრულიად ახალ რამეს აღმოაჩენთ, მრავალი დასასმელი კითხვა ჩნდება" — აღნიშნა მან.
წყაროები
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.





მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.