کشف مولکولی کاملاً تازه در زیستشناسی همه جانداران: گلیکوRNA

پژوهشگران استنفورد زیستمولکولی تازه یافتهاند که شاید در زیستشناسی همه جانداران نقشی مهم داشته باشد: گلیکوRNA.
این زیستمولکول تازه از RNA تغییریافته با قند ساخته شده است؛ شاید در همه شکلهای حیات وجود داشته باشد و در بیماری خودایمنی هم نقش ایفا کند.
گلیکوRNA چیست؟
گلیکوزیلاسیون فرایندی است که در آن ساکاریدها با کمک آنزیم به هم میپیوندند و متصل به پروتئین و چربی، گلیکانها را میسازند. گلیکانها در این شکل، زیستمولکولهای قندیاند. اکنون شواهدی داریم که RNA هم سومین داربست گلیکوزیلاسیون است.
گلیکوRNA رشتهای از اسید ریبونوکلئیک یا RNA با مولکولهای قندِ آویخته از آن، موسوم به گلیکان، و مولکولی تازه برای زیستشناسی است. پیشتر، مولکولهای شناختهشده با آرایش قندی مشابه، فقط چربی و پروتئین بودند. این گلیکولیپیدها و گلیکوپروتئینها درون و روی سلول جانور، گیاه و میکروب همهجا هستند و در فرایندهای ضروری متنوع حیات سهم دارند.
گلیکوRNAهای تازهیافته نه کمیاباند و نه پنهان؛ تاکنون پنهان مانده بودند چون کسی به فکر جستوجویشان نیفتاده بود.
در مجله Cell، در 17 مه، مطالعهای منتشر شد که یافتهها را شرح میدهد.
استاد شیمی Stanford School of Humanities and Sciences و از نویسندگان پژوهش، Carolyn Bertozzi چنین گفت: «این کشف شگفتانگیزِ ردهای کاملاً تازه از زیستمولکولهاست». «واقعاً یک بمب است؛ کشف نشان میدهد در سلول مسیرهای زیستمولکولی وجود دارد که برای ما کاملاً ناشناخته بودند.»
«افزون بر این،» برتوزی افزود: «برخی RNAها که گلیکان آنها را تغییر میدهد تا گلیکوRNA بسازند، با بیماریهای خودایمنی سابقه ارتباط ناخوشایندی دارند.»
برتوزی نویسنده اصلی، رایان فلین، را ستود؛ پژوهشگر پسادکتری که ماهها در آزمایشگاهش، عمدتاً بر پایه یک حدس، گلیکوRNA را دنبال کرد.
فلین، استادیار بخش Stem در بخش سلول و زیستشناسی باززایشی بیمارستان کودکان بوستون، گفت: «به آزمایشگاه کارولین آمدم و پرسیدم اگر گلیکان بتواند به RNA متصل شود چه؟ چیزی بود که پیشتر کشف نشده بود. کنجکاوی و پرسیدن را دوست دارم و رسیدن به این پاسخ غیرمنتظره بسیار رضایتبخش بود.»
رویکرد گشودهذهن به پژوهش
برتوزی در کارنامه تحولآفرینش، گلیکوبیولوژیِ زمانی حاشیهای را به جریان اصلی آورد. کار او در 25 سال گذشته به زیستشناسان فهماند گلیکانها، ساختارهای قندیِ بررسیکننده سلولهای ما که مدتها نادیده ماندهاند، بهاندازه پروتئینها و اسیدهای نوکلئیک مانند RNA و DNA اهمیت دارند.
فلین میپذیرد هنگام پیوستن به آزمایشگاه برتوزی، درباره گلیکان کم میدانست. تخصصش RNA بود؛ موضوع مدرک پزشکی و دکتری او. این مدارک را زیر نظر استاد پژوهش سرطان با عنوان Virginia و D. K. Ludwig و استاد ژنتیک استنفورد، Howard Chang، به دست آورد.
«رایان RNA است و من گلیکانم» برتوزی میگوید. «پیشینههای ما کاملاً متفاوت است.»
پژوهش RNA و گلیکان بهطور سنتی جداست، چون این زیستمولکولها در جایگاههای متفاوت سلولی ساخته میشوند و کار میکنند. بیشتر RNAها هم در هسته، محل نگهداری ژنوم، و هم در سیتوزول، محل ساخت پروتئین، زندگی میکنند. اما گلیکان از ساختارهای زیرسلولیِ غشادار منشأ میگیرد و از فضای RNA جدا میماند. گلیکوپروتئین و گلیکولیپید روی سطح سلول جای میگیرند، محل اتصال مولکول بیرونیاند و با سلول دیگر ارتباط برقرار میکنند؛ مولکول تعیینکننده گروه خونی نمونهای از گلیکولیپید است.
برتوزی گفت: «اگر فقط به کتاب درسی نگاه کنیم، RNA و گلیکان در دو جهان جدا زندگی میکنند».
قطعهای عجیب از یک مولکول روی سطح سلول، توجه فلین را گرفت. در نوشتههای علمی یادداشت کرده بود آنزیمی کممطالعه در حوزه RNA، به بعضی پروتئینها گلیکان میافزاید، یعنی گلیکوزیله میکند، و به RNA هم متصل میشود. بر پایه این میل اتصالی به پروتئین و RNA، تصمیم گرفت ببیند پیوند مستقیمتری میان RNA و گلیکان هست یا نه.
برتوزی گفت: «وقتی رایان جستوجوی پیوند احتمالی گلیکوزیلاسیون و RNA را آغاز کرد، فکر میکردم شانس پیدا کردن چیزی بسیار کم است. اما گمان کردم بررسیاش ضرری ندارد.»
در پی شکار
فلین برای جستوجوی گلیکوRNA فرضی، چند روش به کار برد. یکی از مؤثرترین آنها، برای بررسی سلول زنده بیبرهمزدن فرایند طبیعی و با پیشگامی برتوزی، شیمی زیستمتعامد بود. در این روش، ماده شیمیایی «گزارشگرِ» نامحسوس به زیستمولکول متصل میشود که هنگام واکنشهای مشخص نور میدهد.
فلین گلیکانهای مختلف را به «چراغهای» گزارشگر مجهز کرد تا ببیند قند به کدام زیستمولکول متصل میشود و مولکول قنددار درون یا روی سلول کجاست. با تکیه بر تجربه آمادهسازی و بررسی RNA، از بخشهای درونسلولیِ دارای پروتئین و لیپید که پیشتر پژوهش میشدند فراتر رفت.
برتوزی گفت: «تا آنجا که میدانیم، رایان نخستین کسی است که اینگونه به گلیکان و RNA نگاه میکند».
پس از ماهها نتیجه منفی و گیجکنندهٔ کلافهکننده، فلین دادهها را دوباره ارزیابی کرد. دید قند برچسبخوردهای که با مولکول پیشساز اسید سیالیک ترکیب شده بود، مدام ظاهر میشود.
فلین گفت: «وقتی این سیگنال را دیدم، حس کردم واقعاً چیزی آنجاست.»
برتوزی گفت: «بسیار مهم بود که رایان با پیشتصور و سوگیری ناخودآگاه وارد این موضوع نشد». «ذهنش به امکانهایی باز بود که آنچه فکر میکردیم از زیستشناسی میدانیم نقض میکرد.»
معنای گلیکوRNAها
فلین و همکاران پس از ثبت وجود گلیکوRNA ظاهراً تازه در سلول انسان، آن را در سلولهای دیگر جستند. در هر نوع آزمودهشده، یعنی انسان، موش، همستر و گورخرماهی، گلیکوRNA یافتند.
وجود گلیکوRNA در جانداران مختلف، از کارکردهای بنیادی مهم آن حکایت دارد. ساختار RNAها حتی در موجوداتی مشابه است که صدها میلیون تا میلیاردها سال پیش از هم جدا شدهاند. به گفته برتوزی، این موضوع منشأ باستانی احتمالی گلیکوRNA و نقش ممکن آن در پیدایش حیات زمین را مطرح میکند.
فلین توضیح داد گرچه کارکرد گلیکوRNA هنوز ناشناخته است، احتمال ارتباطش با بیماری خودایمنی، که در آن بدن به سلول و بافت خود حمله میکند، پژوهش بیشتر را توجیه میکند. برای نمونه، میدانیم دستگاه ایمنی مبتلایان لوپوس چند RNA مشخص را هدف میگیرد که میتوانند گلیکوRNA بسازند.
فلین گفت: «وقتی چیزی کاملاً تازه مانند این گلیکوRNAها پیدا میکنید، پرسشهای بسیاری پیش میآید».
منابع
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک میکند.





نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر میشود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمیشود.
اولین نظر را شما بنویسید.