ChatGPT-ის შემდეგ მთელი სამყარო შეიცვალა, მათ შორის სამედიცინო წერაც — მეგობარია თუ მტერი?

კიბოს პაციენტებიდან ჯანდაცვის პროფესიონალებამდე ყველას უჭირს ხელოვნური ინტელექტისა და სამედიცინო წერის სფეროში სწრაფ ცვლილებებს ფეხი აუწყოს. მიუხედავად იმისა, რომ ეს მნიშვნელოვანი თემა სპეციალურ ცოდნას მოითხოვს, მას მრავალი განსხვავებული ადამიანის ცხოვრებაზე პირდაპირი გავლენის მოხდენა შეუძლია.

ChatGPT-ის დაბადება და მისი კავშირი სამედიცინო წერასთან

OpenAI-ის მიერ შემუშავებული ChatGPT მსოფლიომ 2022 წლის 30 ნოემბერს გაიცნო. GPT არის Generative Pre-trained Transformer-ის (გენერაციული წინასწარ გაწვრთნილი ტრანსფორმერი) შემოკლება და წარმოადგენს დიდ ენობრივ მოდელებზე დაფუძნებულ ხელოვნური ინტელექტის სასაუბრო ინსტრუმენტს. ის მომხმარებლის მიერ შეყვანილ ინფორმაციაზე ბუნებრივ ენაზე პასუხების გენერირების უნარით გამოირჩევა და ამ თვისებით მსოფლიო აღიარება მოიპოვა.

ChatGPT-მ ყურადღება მიიპყრო იმით, რომ კითხვებს ადამიანურ ენაზე ხშირად საკმაოდ ზუსტად და ამომწურავად პასუხობს. 2023 წლის იანვრისთვის ის გახდა ისტორიაში ყველაზე სწრაფად მზარდი სამომხმარებლო პროგრამული აპლიკაცია და 100 მილიონზე მეტი მომხმარებლით OpenAI-ის საბაზრო ღირებულება 29 მილიარდ აშშ დოლარამდე გაიზარდა. ChatGPT-ის უფასო საფეხურის მომხმარებლებს GPT-3.5 მოდელზე მიუწვდებათ ხელი, ფასიანი გამოწერის მქონეებს კი უფრო განვითარებულ GPT-4 მოდელზე.

ChatGPT სამეცნიერო კვლევითი სტატიების წერისას ხშირად დამხმარე ინსტრუმენტად გამოიყენება. თავდაპირველად მკვლევარი თემასთან დაკავშირებულ იდეას ან კონცეფციას ავითარებს და ChatGPT-ს აწვდის. ამ ინფორმაციის გამოყენებით ChatGPT-ს მეტი ტექსტის შექმნა შეუძლია, რომელიც ხშირად მონახაზად ან წინასწარ ტექსტად იქცევა. შემდეგ მკვლევარი ამ ტექსტს იღებს, დეტალებს ამატებს, ასწორებს და მთლიანობაში უფრო ღრმად განიხილავს და ხვეწს. ამ პროცესმა შეიძლება სამეცნიერო სტატიების წერა დააჩქაროს და მკვლევრებს უკეთ კონცენტრირების საშუალება მისცეს. თუმცა ChatGPT ინფორმაციის სიახლესა და სიზუსტეს არ უზრუნველყოფს, ამიტომ მკვლევრებმა სტატიაში საკუთარი ცოდნა და მიგნებებიც უნდა შეიტანონ.

პოპულარულ კულტურაში ის დიდ გავლენას ახდენს იმ ადამიანებზე, რომლებიც ტექნოლოგიასა და ხელოვნურ ინტელექტს ადევნებენ თვალს. ChatGPT აღაფრთოვანებს მათ, ვისაც ტექნოლოგია შთააგონებს და მისი საკუთარ დისციპლინაში გამოყენება სურს. თუმცა ზოგიერთმა ადამიანმა, მაგალითად პროფესიონალმა ავტორებმა და კონტენტის შემქმნელებმა, შეიძლება ChatGPT საზიანოდ და საფრთხედ აღიქვან, რადგან შედეგები ხშირად არასრული ან მცდარია და შეიძლება სხვისი ინტელექტუალური საკუთრება დაარღვიოს.

ამასთან, რადგან ChatGPT-ს დამოუკიდებლად წყაროს მითითების უნარი არ აქვს, არსებობს სხვა წყაროდან უნებლიე ციტირების ან შეცდომაში შემყვანი თუ მიკერძოებული პასუხის გაცემის შესაძლებლობა. ეს შეშფოთებას იწვევს ისეთ სფეროებში, როგორიცაა ჯანმრთელობის რეკომენდაციები, წერა და პროგრამირება, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც მომხმარებლები შედეგებს „საკმარისად კარგად“ მიიჩნევენ.

მსგავსი სტატია: Bill Gates — ხელოვნური ინტელექტის ეპოქა ChatGPT-ით ამჯერად მართლაც დაიწყო

სამედიცინო გამომცემლობასა და სამედიცინო წერას კაცობრიობის ისტორიაში მნიშვნელოვანი ადგილი უჭირავს. ჯანმრთელობასთან დაკავშირებული ინფორმაციის ჩაწერისა და გაზიარების საჭიროებამ სამედიცინო ტექსტებისა და პუბლიკაციების შექმნა განაპირობა. სამედიცინო გამომცემლობის ისტორია დამწერლობის გამოგონებიდან მალევე იწყება, ხოლო პირველი სამედიცინო ტექსტები ძვ. წ. 3000 წლით თარიღდება.

2022 წლის ბოლოს ChatGPT-ის გამოცხადებასთან ერთად ChatGPT-ის მსგავსი ხელოვნური ინტელექტის ენობრივი მოდელები სამეცნიერო სტატიების დასაწერად და რედაქტირებისთვის ხელმისაწვდომი გახდა. ამ პროცესში ხაზგასმულია, რომ უნდა აღიწეროს, როგორ გამოიყენეს ასეთი ინსტრუმენტები, და ისინი ავტორებად არ უნდა ჩამოითვალოს.

ეს სტატია გზამკვლევია ამ პროცესისა და სამედიცინო გამომცემლობაზე ხელოვნური ინტელექტის ასეთი ინსტრუმენტების გავლენის გასაგებად.

სამედიცინო ჟურნალების რედაქტორთა საერთაშორისო კომიტეტის (ICMJE) ახალი განცხადების მიხედვით, ხელოვნური ინტელექტის ენობრივ მოდელებს მკვლევრების დახმარება შეუძლია სამეცნიერო სტატიების წერასა და გასწორებაში. კომიტეტმა აღნიშნა, რომ ეს ინსტრუმენტები ავტორებად არ უნდა ჩამოითვალოს და მკვლევრებმა უნდა აღწერონ, როგორ გამოიყენეს ხელოვნური ინტელექტით მხარდაჭერილი ტექნოლოგიები.

ეს ახალი წესები სამედიცინო ჟურნალების ბოლო მცდელობაა, განსაზღვრონ სამეცნიერო პუბლიკაციებში დიდი ენობრივი მოდელების (BDM) გამოყენების პოლიტიკა. ხელოვნური ინტელექტით მხარდაჭერილ ამ ინსტრუმენტებს შეუძლია დახმარება წერაში, მონაცემთა ანალიზში, შეცდომების პოვნასა და მრავალ სხვა ამოცანაში, თუმცა თავადაც მიდრეკილია შეცდომებისკენ. ამასთან, სრულად ნათელი არ არის, როგორ ინახება და მუშავდება ინფორმაცია ასეთ ინსტრუმენტებში და ვის აქვს მასზე წვდომა.

ამავე დროს ექსპერტები ამტკიცებენ, რომ ამ ინსტრუმენტებმა შეიძლება სფეროზე დადებითად იმოქმედოს სამეცნიერო გამომცემლობაში ენობრივი განსხვავებების შემცირებით და სტატიების წერასთან დაკავშირებული ზოგიერთი ერთფეროვანი თუ მექანიკური ამოცანის შემსუბუქებით.

თუმცა ექსპერტები თანხმდებიან, რომ ხელოვნური ინტელექტის ინსტრუმენტების გამოყენება სულ უფრო გავრცელდება. ვფიქრობ, ამ ეტაპზე ამას ვერ გავექცევით.

ცვლილება სამედიცინო გამომცემლობაში

OpenAI-მ ChatGPT 2022 წლის ნოემბერში გამოუშვა. მისი სიტყვებით, ChatGPT „ტექსტის ადამიანივით გასაგებად და შესაქმნელად ტექსტური მონაცემების დიდი რაოდენობით (ბოლო ვერსიაში 170 ტრილიონი პარამეტრით) გაწვრთნილი ღრმა სწავლების მოდელი“ არის. შეიყვანეთ კითხვა ან მითითება და პასუხს მიიღებთ. მაგალითად, როდესაც ეკითხებიან, როგორ შეიძლება ხელოვნური ინტელექტის ინსტრუმენტის სამეცნიერო გამომცემლობაში გამოყენება, ChatGPT ასე პასუხობს:

„ChatGPT-ს სამეცნიერო გამომცემლობის დახმარება შეუძლია იდეების შექმნაში, კონცეფციების ახსნაში, წინასწარი ლიტერატურული ძიების ჩატარებაში, შესწორებებისა და რედაქტირების შეთავაზებაში, აგრეთვე სამეცნიერო სტატიების რედაქტირებასა და ორგანიზებაში. თუმცა ის უნდა გამოიყენებოდეს დამხმარე ინსტრუმენტად სანდო სამეცნიერო წყაროებით გადამოწმებასა და დარგობრივ ცოდნასთან ერთად.“

ChatGPT-ის გამოშვებისთანავე მკვლევრებმა მისი საკუთარ სამუშაოში გამოყენება დაიწყეს. მაგალითად, ტენესის უნივერსიტეტის ჯანმრთელობის მეცნიერებების ცენტრის რადიოლოგმა, დოქტორმა Som Biswas-მა, ChatGPT მხოლოდ 4 თვეში 16 სამეცნიერო სტატიის დასაწერად გამოიყენა. ამ სტატიებიდან ხუთი ოთხ სხვადასხვა ჟურნალში გამოქვეყნდა. Biswas-მა ამ სტატიების შესახებ ინტერვიუზე უარი თქვა.

ასევე ვრცელდებოდა ცნობები სტატიებზე, რომლებშიც ChatGPT ერთ-ერთ ავტორად იყო მითითებული, რამაც გარკვეული წინააღმდეგობა გამოიწვია. საპასუხოდ JAMA-მ, Nature-მა და Science-მა იანვარში გამოაქვეყნეს წერილები სამეცნიერო ავტორობის პროცესში ChatGPT-ისა და სხვა დიდი ენობრივი მოდელების გამოყენების პოლიტიკის შესახებ. ამერიკის კარდიოლოგთა ასოციაციისა და ამერიკის რევმატოლოგთა ასოციაციის ჟურნალების რედაქტორებმაც განაახლეს პოლიტიკა ხელოვნური ინტელექტის საავტორო ინსტრუმენტების გავლენის გასათვალისწინებლად.

შეთანხმებული პოზიციაა, რომ ხელოვნური ინტელექტი ავტორთა სიაში არ უნდა შედიოდეს.

„ეს სათანადოდ არ მიგვაჩნია, რადგან თანაავტორობა სტატიაში არსებული მონაცემების ანალიზსა და შექმნაზე პასუხისმგებლობის აღებას ნიშნავს. ხელოვნური ინტელექტით მართული მანქანა პასუხისმგებლობას ვერ აიღებს,“ — განაცხადა დოქტორმა Daniel Solomon-მა, Brigham and Women's Hospital-ის რევმატოლოგმა და ACR-ის ჟურნალ Arthritis & Rheumatology-ის მთავარმა რედაქტორმა.

ხელოვნურ ინტელექტთან დაკავშირებული პრობლემები

წერაში ხელოვნური ინტელექტის გამოყენების ერთ-ერთი მთავარი შეშფოთება ისაა, რომ მას შეუძლია შექმნას ტექსტი, რომელსაც მონაცემები არ ადასტურებს ან რომელიც სიმართლეს არ შეესაბამება.

სხვა შემთხვევაში ChatGPT-მ შეცდომით განაცხადა, რომ ცნობილმა სამართლის პროფესორმა სექსუალური ძალადობა ჩაიდინა, თუმცა ამ სავარაუდო შემთხვევის დამადასტურებელი Washington Post-ის სტატია არ არსებობს.

ჩვენ ვცხოვრობთ საზოგადოებაში, რომელსაც ყალბი ამბები ძალიან აშფოთებს. ასეთმა შეცდომებმა სამეცნიერო საზოგადოებაში ეს მდგომარეობა ნამდვილად შეიძლება გააუარესოს, რაც შემაშფოთებელია, რადგან მეცნიერება საჯარო პოლიტიკას წარმართავს.

კიდევ ერთი პრობლემა გამჭვირვალობის ნაკლებობაა იმის შესახებ, როგორ ამუშავებს და ინახავს ChatGPT-ის მსგავსი დიდი ენობრივი მოდელები შეკითხვების შესასრულებლად გამოყენებულ მონაცემებს.

OpenAI-მ კონფიდენციალურობასთან დაკავშირებული ზოგიერთი შეშფოთება შეამსუბუქა მომხმარებლებისთვის GPT-სთან საუბრის ისტორიის გამორთვის შესაძლებლობის მიცემით, რათა საუბრები კომპანიის მოდელების გაწვრთნისა თუ გაუმჯობესებისთვის არ გამოიყენებოდეს. თუმცა მომსახურების პირობები კვლავ საკმაოდ ბუნდოვანია.

რეალური შეშფოთება ისაა, რომ დიდი ენობრივი მოდელები (BDM) ძალიან რთულია და ბევრ ადამიანს ასეთი მანქანის უკან არსებული მექანიზმი ბოლომდე არ ესმის.

ეს ნიშნავს, რომ ChatGPT-ის მსგავსი AI ინსტრუმენტები ავტორს ვერ ჩაანაცვლებს: ეს ტექნოლოგია მხოლოდ დამხმარე საშუალებაა. თუმცა დარგის ექსპერტებს აინტერესებთ, რა მოხდება მას შემდეგ, რაც თვითონ ხელოვნური ინტელექტი დაიწყებს ინსტრუმენტების გამოყენებას.

ერთ-ერთი შეშფოთება ისიცაა, რომ ყველა ერთი და იმავე წინადადებების გამოყენებას დაიწყებს. ეს ენის სიმდიდრისა და მრავალფეროვნების დაკარგვის რისკს ქმნის.

მომავალში საჭიროა დამატებითი კვლევები იმის გასაგებად, როგორ განვითარდება ხელოვნური ინტელექტის როლი სამედიცინო გამომცემლობაში. ICMJE განიხილავს სამუშაო ჯგუფის შექმნას, რომელიც ამ სფეროში ხელოვნური ინტელექტის გამოყენებაზე ზოგად მითითებებს მოამზადებს.

ამ ეტაპზე ხელოვნურ ინტელექტსა და სამედიცინო გამომცემლობას შორის ურთიერთობა არც მეგობრობაა და არც მტრობა — ეს წონასწორობაა: ხელოვნურ ინტელექტს შეუძლია სამედიცინო კვლევების დახმარება, თუმცა ინფორმაციის ხელმისაწვდომობასა და სიზუსტესთან დაკავშირებით მნიშვნელოვანი პრობლემების შექმნაც შეუძლია.