ჰეპარინი 1916 — სისხლის შედედების თავიდან აცილება
ამ სტატიაში
სისხლის შედედება ჩვენი ორგანიზმისთვის სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანი პროცესი შეიძლება იყოს; თუმცა უკონტროლოდ მიმდინარეობისას მას სასიკვდილო შედეგები შეიძლება მოჰყვეს. სწორედ ამ დროს ერთვება ისეთი ანტიკოაგულანტები, როგორიცაა ჰეპარინი. ამ სტატიაში ჰეპარინის სამედიცინო მნიშვნელობას, ისტორიასა და გამოყენების სხვადასხვა სფეროს განვიხილავთ.
ჰეპარინი: სისხლის შედედების მაკონტროლებელი
ჰეპარინი ძლიერი სისხლის ანტიკოაგულანტია — წამალი, რომელიც სისხლის შედედებას უშლის ხელს. ჰეპარინი მნიშვნელოვან როლს ასრულებს თრომბების პრევენციაში ღია გულის ოპერაციების, ორგანოთა გადანერგვის, თირკმლის დიალიზისა და სისხლის გადასხმის დროს. ზოგჯერ ის სამედიცინო მოწყობილობების იმ ზედაპირებზეც გამოიყენება, რომლებსაც სისხლთან შეხება შეიძლება ჰქონდეს. ის ასევე სასარგებლოა ფილტვებში სისხლის ნაკადის დაბლოკვით მიმდინარე სასიკვდილო მდგომარეობის, თრომბოზის (სისხლძარღვის შიგნით სისხლის კოლტის წარმოქმნა) მკურნალობაში.
ჰეპარინის წყარო: ბუნებიდან ლაბორატორიამდე
ჰეპარინის მიღება შესაძლებელია ისეთი ქსოვილებისგან, როგორიცაა ღორის ნაწლავები ან ძროხის ფილტვები. საინტერესოა, რომ ჰეპარინი გვხვდება ცხოველთა სამყაროში, ისეთ ცხოველებშიც კი, როგორიცაა ლობსტერები და მიდიები, რომლებსაც სისხლის შედედების სისტემა არ აქვთ. ეს აღმოჩენა მიუთითებს, რომ ჰეპარინს ცოცხალი ორგანიზმებისთვის სხვადასხვა როლი აქვს.
ისეთი ცხოველური ქსოვილებიდან, როგორიცაა ღორის ნაწლავები ან ძროხის ფილტვები, ჰეპარინის მიღების არამდგრადობამ და შესაძლო დაბინძურების რისკებმა წარმოების ალტერნატიული მეთოდების კვლევა აუცილებელი გახადა. სწორედ ამ დროს საქმეში ბიოტექნოლოგია ერთვება.
მიკრობული წარმოება: ეფექტიანი და უსაფრთხო
ბიოტექნოლოგიური მეთოდები ჰეპარინს, ჩვეულებრივ, მიკროორგანიზმების ან უჯრედული კულტურების გამოყენებით აწარმოებს. მაგალითად, გენეტიკურად მოდიფიცირებულ ბაქტერიებს ან საფუარის უჯრედებს შეუძლიათ ჰეპარინის წარმოებისთვის საჭირო ფერმენტებისა და საშენი ბლოკების მიწოდება. ეს მეთოდი ჰეპარინის უფრო სწრაფ, ეფექტიან და უსაფრთხო წარმოებას უზრუნველყოფს.
ფერმენტებით კატალიზებული სინთეზი: ზუსტი და მორგებადი
კიდევ ერთი ბიოტექნოლოგიური მეთოდი ფერმენტებით კატალიზებული სინთეზია. ეს მეთოდი გარკვეული ფერმენტების დახმარებით აერთიანებს სპეციფიკურ ნახშირწყლოვან საშენ ბლოკებს, რომლებიც ჰეპარინის მოლეკულას ქმნის. ეს პროცესი ჰეპარინის მოლეკულის სტრუქტურის გაცილებით ზუსტად კონტროლის საშუალებას იძლევა.
ჰეპარინის მოქმედების მექანიზმი
ჰეპარინი ნახშირწყლოვანი პოლიმერია, რომელსაც გარკვეული თეთრი სისხლის უჯრედები ბუნებრივად წარმოქმნის (გრძელი მოლეკულა, რომელიც განმეორებადი სტრუქტურული ერთეულებისგან შედგება). ჰეპარინი არსებულ თრომბებს არ შლის, მაგრამ მათ ზრდასა და ახალი თრომბების წარმოქმნას ხელს უშლის. ჰეპარინის მოქმედების ერთ-ერთი გზაა:
- ანტითრომბინ III-თან შეკავშირებით მცირე ცილის გაუვნებელყოფა და
- სისხლის მიმოქცევაში არსებული შედედების ცილის, თრომბინის, ფუნქციის დაბლოკვა.
ჰეპარინის ისტორია: პირველი აღმოჩენიდან დღემდე
ჰეპარინი ერთ-ერთი უძველესი წამალია, რომელიც ჯერ კიდევ ფართოდ გამოიყენება. მისი მოქმედების კვლევა 1916 წელს დაიწყო, როცა ამერიკელი მკვლევრები Jay McLean და William Howell ძაღლის ღვიძლში არსებულ ანტიკოაგულანტურ ნაერთებს იკვლევდნენ. 1933-დან 1936 წლამდე კანადელმა მკვლევარმა Charles Best-მა და მისმა კოლეგებმა ადამიანისთვის უსაფრთხო ჰეპარინის წარმოების მეთოდი შეიმუშავეს.
დღეს ჰეპარინს მრავალი გამოყენება აქვს: სპორტული ტრავმებისთვის ადგილობრივი გელით მკურნალობიდან (ჰისტამინის დაბლოკვით ანთებას ამცირებს), კათეტერების (თხელი პლასტიკური მილების) საფარებამდე და გულისა და ფილტვის აპარატების კომპონენტებამდე. დღეს გამოყენებულ სხვა ანტიკოაგულანტებს შორისაა კუმარინები, რომლებიც K ვიტამინის ფუნქციას ბლოკავს (მაგალითად, ვარფარინი, რომელიც მღრღნელების საწინააღმდეგო შხამადაც გამოიყენება) .
ვარფარინის ერთ-ერთი ცნობილი მომხმარებელი იყო აშშ-ის პრეზიდენტი Dwight Eisenhower, რომელსაც 1955 წელს ინფარქტი დაემართა. ზოგი ისტორიკოსი ასევე ვარაუდობს, რომ ვარფარინის მაღალი დოზა 1953 წელს საბჭოთა ლიდერის Joseph Stalin-ის მოსაკლავად გამოიყენეს.
დაბალმოლეკულური მასის ჰეპარინები
დაბალმოლეკულური მასის ჰეპარინებს (LMWH) სტანდარტულ ჰეპარინთან შედარებით უფრო მცირე მოლეკულური სტრუქტურა აქვს და ამის წყალობით უფრო პროგნოზირებად ანტიკოაგულანტურ ეფექტს იძლევა. Clexane (ენოქსაპარინი) ამ ტიპის ჰეპარინების ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი მაგალითია. Clexane ხშირად გამოიყენება განსაკუთრებით ისეთი მდგომარეობების სამკურნალოდ, როგორიცაა ღრმა ვენების თრომბოზი, ფილტვის ემბოლია და მწვავე კორონარული სინდრომი. მას ასევე ირჩევენ თრომბების წარმოქმნის თავიდან ასაცილებლად ქირურგიულ ჩარევამდე და მის შემდეგ. დაბალმოლეკულური მასის ჰეპარინების გამოყენების ეს ფართო სპექტრი მათ ანტიკოაგულანტურ თერაპიაში საკმაოდ გავრცელებულ არჩევანად აქცევს.
სტატიაში ნახსენები ისტორიული პირები: William Henry Howell (1860–1945), Jay McLean (1890–1957), Charles Herbert Best (1899–1978)
- წინა თემა: ნეიროტრანსმიტერები 1914 — ნერვებს შორის კომუნიკაცია
- შემდეგი თემა: ლეიკოპლასტირი 1920 — ჭრილობების პრაქტიკული მკურნალობა
წყაროები
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.
მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.