هپارین 1916 – پیشگیری از لخته شدن خون
در این مقاله
لخته شدن خون می‌تواند فرایندی حیاتی برای بدن ما باشد؛ اما هنگامی که به شکلی مهارنشده رخ دهد، ممکن است پیامدهای مرگباری داشته باشد. درست در این مرحله، هپارین و ضدانعقادهای مشابه وارد عمل می‌شوند. در این نوشته، اهمیت پزشکی هپارین، تاریخچه و کاربردهای گوناگون آن را بررسی می‌کنیم.
هپارین: مهارکننده لخته شدن خون
هپارین، یک ضدانعقاد قوی خون است؛ دارویی که از لخته شدن خون جلوگیری می‌کند. هپارین در پیشگیری از ایجاد لخته هنگام جراحی قلب باز، پیوند اعضا، دیالیز کلیه و انتقال خون نقش مهمی دارد. همچنین گاهی روی سطح وسایل پزشکی که ممکن است با خون تماس داشته باشند استفاده می‌شود. این دارو در درمان وضعیتی مرگبار که در آن جریان خون به ریه مسدود می‌شود، یعنی ترومبوز نیز (تشکیل لخته خون درون یک رگ خونی) مفید است.
منشأ هپارین: از طبیعت تا آزمایشگاه
هپارین را می‌توان از بافت‌هایی مانند روده خوک یا ریه گاو به دست آورد. جالب آنکه هپارین در قلمرو جانوران، حتی در جانورانی مانند لابسترها و صدف‌های دوکفه‌ای که دستگاه انعقاد خون ندارند نیز یافت می‌شود. این یافته نشان می‌دهد که هپارین نقش‌های متفاوتی برای موجودات زنده دارد.
پایدار نبودن تهیه هپارین از بافت‌های جانوری مانند روده خوک یا ریه گاو و خطرهای احتمالی آلودگی، پژوهش درباره روش‌های جایگزین تولید را ضروری کرده است. درست در این مرحله، زیست‌فناوری وارد عمل می‌شود.
تولید میکروبی: کارآمد و ایمن
روش‌های زیست‌فناورانه معمولاً میکروارگانیسم‌ها یا کشت‌های سلولی را برای تولید هپارین به کار می‌گیرند. برای نمونه، سلول‌های باکتری یا مخمر اصلاح‌شده ژنتیکی می‌توانند آنزیم‌ها و واحدهای سازنده لازم برای تولید هپارین را فراهم کنند. این روش، تولید سریع‌تر، کارآمدتر و ایمن‌تر هپارین را امکان‌پذیر می‌کند.
سنتز با کاتالیز آنزیمی: دقیق و قابل سفارشی‌سازی
یکی دیگر از روش‌های زیست‌فناورانه، سنتز با کاتالیز آنزیمی است. این روش، واحدهای سازنده کربوهیدراتی ویژه‌ای را که مولکول هپارین را تشکیل می‌دهند، با کمک آنزیم‌های مشخص کنار هم قرار می‌دهد. این فرایند، کنترل بسیار دقیق‌تر ساختار مولکول هپارین را امکان‌پذیر می‌سازد.
سازوکار عملکرد هپارین
هپارین یک پلیمر کربوهیدراتی است که به طور طبیعی توسط برخی گلبول‌های سفید تولید می‌شود (مولکولی بلند که از واحدهای ساختاری تکرارشونده تشکیل شده است). هپارین لخته‌های موجود را حل نمی‌کند، اما از بزرگ شدن آن‌ها و تشکیل لخته‌های تازه جلوگیری می‌کند. یکی از راه‌های اثرگذاری هپارین عبارت است از:
- بی‌اثر کردن یک پروتئین کوچک با اتصال به آنتی‌ترومبین III و
- مهار عملکرد ترومبین که یک پروتئین انعقادی در گردش خون است.
تاریخچه هپارین: از نخستین کشف تا امروز
هپارین یکی از قدیمی‌ترین داروهایی است که هنوز به طور گسترده استفاده می‌شود. پژوهش درباره اثر آن در سال 1916 آغاز شد؛ زمانی که پژوهشگران آمریکایی، Jay McLean و William Howell، ترکیبات ضدانعقادی موجود در کبد سگ را بررسی می‌کردند. بین سال‌های 1933 و 1936، پژوهشگر کانادایی Charles Best و همکارانش روشی برای تولید هپارین ایمن برای انسان توسعه دادند.
امروزه هپارین کاربردهای فراوانی دارد؛ از درمان با ژل موضعی برای آسیب‌های ورزشی (با مهار هیستامین، التهاب را کاهش می‌دهد)، تا پوشش کاتترها (لوله‌های پلاستیکی نازک) و اجزای دستگاه‌های قلب - ریه. از دیگر ضدانعقادهایی که امروزه استفاده می‌شوند، کومارین‌ها هستند که عملکرد ویتامین K را مهار می‌کنند (برای نمونه، وارفارین که به عنوان جونده‌کش نیز استفاده می‌شود) و در این گروه قرار دارند.
یکی از مصرف‌کنندگان مشهور وارفارین، رئیس‌جمهور آمریکا Dwight Eisenhower بود که در سال 1955 دچار حمله قلبی شد. برخی تاریخ‌نگاران همچنین ادعا می‌کنند که دوز بالای وارفارین برای کشتن رهبر شوروی Joseph Stalin در سال 1953 به کار رفته است.
هپارین‌های با وزن مولکولی پایین
هپارین‌های با وزن مولکولی پایین (LMWH) نسبت به هپارین استاندارد ساختار مولکولی کوچک‌تری دارند و به این ترتیب، اثر ضدانعقادی قابل پیش‌بینی‌تری ارائه می‌کنند. Clexane (انوکساپارین) یکی از شناخته‌شده‌ترین نمونه‌های این نوع هپارین است. Clexane به‌ویژه در درمان بیماری‌هایی مانند ترومبوز ورید عمقی، آمبولی ریه و سندرم کرونری حاد، اغلب استفاده می‌شود. همچنین برای پیشگیری از تشکیل لخته پیش و پس از مداخلات جراحی ترجیح داده می‌شود. این گستره وسیع کاربرد هپارین‌های با وزن مولکولی پایین، آن‌ها را به گزینه‌ای بسیار رایج در درمان ضدانعقادی تبدیل کرده است.
شخصیت‌های تاریخی نام‌برده در نوشته: William Henry Howell (1860–1945), Jay McLean (1890–1957), Charles Herbert Best (1899–1978)
- موضوع پیشین: انتقال‌دهنده‌های عصبی 1914 – ارتباط میان اعصاب
- موضوع بعدی: چسب زخم 1920 – درمان کاربردی بریدگی‌ها
منابع
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک می‌کند.
نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر می‌شود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمی‌شود.
اولین نظر را شما بنویسید.