კიბოს ნიშანი სისხლის ანალიზში: სიმსივნის დნმ-ის ფრაგმენტები (ctDNA). სტატიების სერია-3

კიბო ადრეული დიაგნოზისას განკურნებადი დაავადებაა. თუმცა კიბოს ადრეული დიაგნოსტიკის უზრუნველმყოფი ბიოლოგიური მარკერების ნაკლებობა კიბოს გვიან სტადიაზე დიაგნოზს იწვევს. ბოლო წლებში მკვლევრების მთავარი ყურადღება მარტივი სისხლის ტესტით, სხვაგვარად თხევადი ბიოფსიით, კიბოს არსებობის მაჩვენებელი ბიოლოგიური მოლეკულების აღმოჩენაზეა მიმართული. ამ მხრივ იმედისმომცემი წინსვლა გენეტიკის მეცნიერებიდან მოდის.
მკვლევრებმა უჯრედის უკონტროლო დაყოფის გამომწვევი გენეტიკური ცვლილებების (მუტაციების) აღმოჩენა დაიწყეს და კიბოს უჯრედის გენეტიკური რუკისშექმნა შეძლეს. ყველა ამ სამუშაოს შედეგად დაადგინეს, რომ კიბოს უჯრედების უმეტესობას დნმ-ის სომატური მუტაციები აქვს. სომატური მუტაციები ადამიანის გენეტიკურ სტრუქტურაში წარმოქმნილი დაზიანებებია და მემკვიდრეობით შთამომავლობას არ გადაეცემა. ისინი ადამიანის სიკვდილამდე არსებობს. რადგან ამ ტიპის მუტაციები მხოლოდ კიბოს უჯრედებშია, მათი გამოვლენისა და მონიტორინგისთვის იმედისმომცემ ბიოლოგიურ მარკერებად მიიჩნევენ.
ბოლო წლების კვლევებში აღმოაჩინეს, რომ მომაკვდავი კიბოს უჯრედები დნმ-ის ფრაგმენტებს სისხლში გამოყოფს. ამ ფრაგმენტებს სისხლში მოცირკულირე სიმსივნის დნმ-ის ფრაგმენტები (მოცირკულირე სიმსივნის დნმ = ctDNA) უწოდეს. 2014 წელს დასრულებულ კვლევაში დადგინდა, რომ მათ ამ მუტაციების გამოვლენასა და სიმსივნის პროგრესირების დაკვირვებაში პოტენციური როლი აქვთ. სისხლში მოცირკულირე სიმსივნის დნმ-ის ფრაგმენტები პირველად შარდში აღმოაჩინეს. მრავალმა ბიოტექნოლოგიურმა კომპანიამ ტესტები შექმნა და ექიმებს შესთავაზა. პირველი კომპანია Trovagene-ს სისხლის ან შარდის ნიმუშით შესასრულებელი ტესტია. იგი ცდილობს კიბოს უჯრედებში ხშირი BRAF V600E და KRAS ცილების მუტაციების გამოვლენას.
2014 წელს Science Translational Medicine-ში გამოქვეყნებულ კვლევაში, კიბოს 17 სახეობის მქონე 187 პაციენტის მონაწილეობით, ტვინის კიბოს გარდა პაციენტების პროცენტულად 82-ში მოცირკულირე სიმსივნის უჯრედების მუტაციები გამოავლინეს. ასევე აღინიშნა, რომ ადრეული კიბოს მქონეთა პროცენტულად 55-ში ctDNA მუტაციები გამოვლენად დონეზე იყო. მკვლევრების ერთ-ერთი უმთავრესი დაკვირვება ის იყო, რომ კიბოს სტადიის ზრდასთან ერთად სისხლში მოცირკულირე სიმსივნის დნმ-ის ფრაგმენტების რაოდენობაც იზრდება.
სისხლში მოცირკულირე სიმსივნის დნმ-ის ფრაგმენტები პაციენტის კიბოს მკურნალობაზე პასუხის შესაფასებლად შეიძლება გამოიყენონ
კოლონისა და სწორი ნაწლავის (მსხვილი ნაწლავის) კიბოს მქონე 24 პაციენტის კვლევაში დაფიქსირდა, რომ სიმსივნეები მკურნალობის დასაწყისში ქიმიოთერაპიის საპასუხოდ მცირდებოდა, შემდეგ კი იზრდებოდა. მკურნალობამდე და შემდეგ დნმ-ის ფრაგმენტების ანალიზში გამოავლინეს ახალი მუტაციები, რომლებიც უჯრედებს წამლისადმი რეზისტენტობას ანიჭებდა. ანუ შეძენილმა სომატურმა მუტაციებმა წამლების მუშაობის შეწყვეტა გამოიწვია.
მკვლევრების ყურადღების კიდევ ერთი საკითხია ამ სიმსივნის დნმ-ის ფრაგმენტების კიბოს ყველა სტადიაზე გამოვლენის შესაძლებლობა. ამგვარად სისხლში სიმსივნის ფრაგმენტების გაზომვით კიბოს სტადიასა და პაციენტის სიცოცხლის ხანგრძლივობაზე ვარაუდების გამოთქმა გახდება შესაძლებელი.
მოცირკულირე სიმსივნის უჯრედებისა და სიმსივნის დნმ-ის მსგავსი ნაწილების გამოვლენით კიბოს გამეორების ალბათობის წინასწარმეტყველება შესაძლებელი გახდება
კიბოს უჯრედები მკურნალობის შემდეგაც ტოვებს გამოუვლენელი დონის ნარჩენებს. 2015 წელს Science Translation Medicine-ში გამოქვეყნებული კვლევის მიხედვით, სისხლში სიმსივნის დნმ-ის ფრაგმენტების ანალიზით ადრეული ძუძუს კიბოს პაციენტებში მკურნალობის შემდეგ დაავადების გამეორების (რეციდივის) გამოვლენა 8 თვით ადრეც შეიძლება. ამ თემის ჩვენს სტატიას აქ გაეცნობით.
სხვა კვლევა დიდი B-უჯრედოვანი ლიმფომის პაციენტებში ჩატარდა. 2015 წელს Lancet Oncology-ში გამოქვეყნებული კვლევის მიხედვით, სისხლში დნმ-ის ფრაგმენტების გაზომვით რეციდივი სხვა ვიზუალიზაციის სისტემებზე ბევრად ადრე, ჯერ კიდევ მიკროსკოპული სიმსივნის დროს შეიძლება გამოვლინდეს. მკვლევრებმა რეციდივი ფრაგმენტების ანალიზით 3.4 თვით ადრე ამოიცნეს. ამან გზა გაუხსნა პაციენტების ფინანსურად და ჯანმრთელობისთვის დამტვირთველი პროცედურებისგან ერთი სისხლის ტესტით გათავისუფლებას.
დასასრულს, სისხლში მოცირკულირე სიმსივნის დნმ-ის ფრაგმენტები მნიშვნელოვანი მარკერია, რომელიც კიბოს ყველა სტადიაზე ეფექტიანად შეიძლება გამოიყენონ. ბოლო კვლევებთან ერთად მალე კლინიკურ გამოყენებაში შესასვლელი ტესტები კიბოსგან დაცვასა და მკურნალობაში დიდ გამარტივებებს შემოგვთავაზებს.
წყაროები
2) Roschewski M, et al. Circulating tumour DNA and CT monitoring in patients with untreated diffuse large B-cell lymphoma: a correlative biomarker study. Lancet Oncology. April 2, 2015.
3) Isaac Garcia-Murillaset. Al, Mutation Tracking In Circulating Tumor Dna Predicts Relapse In Early Breast Cancer, Science Translational Medicine,26 Aug 2015.
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.





მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.