დნმ-ის სტრუქტურა, 1953 — ახალი ეპოქის დასაწყისი
ამ სტატიაში
1953 წლის 25 აპრილი. Nature ჟურნალის იმ კვირის ნომერში დნმ-ის სტრუქტურის შესახებ სამი ცალკე სტატია ზედიზედ გამოქვეყნდა. მათგან ერთი სულ ორგვერდიანი მოკლე წერილი იყო, რომელმაც ბიოლოგიის მიმართულება შეცვალა. ეს სტატია მოგვითხრობს, რა მოიტანა იმ დღემ, ვინ რა გააკეთა — ყველაზე სადავო მხარეების ჩათვლით — და როგორ აისახა ეს სამოცდაათი წლის შემდეგ კიბოს მკურნალობაში.
| 1953 წლის 25 აპრილი, Nature ტომი 171 | ავტორები | გვერდები |
|---|---|---|
| "Molecular Structure of Nucleic Acids: A Structure for Deoxyribose Nucleic Acid" | J. D. Watson, F. H. C. Crick | 737–738 |
| "Molecular structure of deoxypentose nucleic acids" | M. H. F. Wilkins, A. R. Stokes, H. R. Wilson | 738–740 |
| "Molecular configuration in sodium thymonucleate" | R. E. Franklin, R. G. Gosling | 740–741 |
ეს ცხრილი თავისთავად მნიშვნელოვან რამეს გვეუბნება: აღმოჩენა ერთი სტატია არ ყოფილა. Watson-ისა და Crick-ის მიერ შეთავაზებული მოდელი იმავე ნომერში გამოქვეყნებული დანარჩენი ორი სტატიის ექსპერიმენტულ მონაცემებთან ერთად იძენდა მნიშვნელობას. ისტორიას კი უმეტესად მხოლოდ პირველი დაამახსოვრდა.
Watson-ისა და Crick-ის სტატიაში მეცნიერების ისტორიის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი დასკვნითი წინადადებაა: "It has not escaped our notice that the specific pairing we have postulated immediately suggests a possible copying mechanism for the genetic material." — „ჩვენს ყურადღებას არ გამოჰპარვია, რომ ჩვენ მიერ შეთავაზებული სპეციფიკური შეწყვილება პირდაპირ მიგვანიშნებს გენეტიკური მასალის კოპირების შესაძლო მექანიზმზე.“ ამ წინადადების ღირებულება ისაა, რომ მხოლოდ სტრუქტურას კი არ აღწერს, არამედ ამ სტრუქტურის დანიშნულებასაც გვიჩვენებს. კითხვა, როგორ გადაეცემა მემკვიდრეობითი ინფორმაცია, მანამდე გამოცანა იყო; სტრუქტურის ამოხსნისას პასუხი თავისთავად გამოჩნდა.
რა ახსნა სტრუქტურამ?
როდესაც ვამბობთ, რომ დნმ ორმაგი სპირალია, სინამდვილეში ორ სხვადასხვა რამეს ვგულისხმობთ. პირველი მისი ფორმაა: ორი ჯაჭვი ერთმანეთს ეხვევა და დაგრეხილ კიბეს ქმნის. მეორე, და მართლაც რევოლუციური, არის შეწყვილების წესი: კიბის საფეხურები შემთხვევითი არ არის. ადენინი ყოველთვის თიმინს, გუანინი კი ყოველთვის ციტოზინს წყვილდება.
ეს წესი კოპირებას თავისთავად ხსნის. თუ ერთ ჯაჭვში თითოეული ასო მოპირდაპირე ჯაჭვის ასოს აუცილებლობით განსაზღვრავს, ორი ჯაჭვის განცალკევებისას ხელთ ერთი და იმავე ინფორმაციის მატარებელი ორი შაბლონი გვრჩება. თითოეულ შაბლონს შეუძლია დაკარგული ნახევრის ხელახლა აგება უზრუნველყოს. ეს არის მემკვიდრეობითობის მოლეკულური ახსნა და Mendel-ის მიერ 1865 წელს ბარდაზე აღმოჩენილი მემკვიდრეობითობის აბსტრაქტული წესების ფიზიკური შესატყვისიც.
სურათი 1 · შეწყვილების წესი და მისი შედეგი
ბმების რაოდენობა და ჯაჭვების ურთიერთსაპირისპირო მიმართულება მოლეკულური ბიოლოგიის წყაროებიდანაა აღებული. ქვედა ნაწილი აჩვენებს დასკვნას, რომელზეც Watson-ისა და Crick-ის სტატიის ბოლო წინადადება მიუთითებდა.
რამდენიმე რიცხვი მასშტაბის შესახებ. ორმაგი სპირალის დიამეტრი დაახლოებით 2 ნანომეტრია. სპირალი ყოველ 3,4 ნანომეტრში ერთ სრულ ბრუნს ასრულებს და ერთ ბრუნში დაახლოებით 10–10,5 წყვილი ფუძე არის; ორ მეზობელ ფუძეთა წყვილს შორის მანძილი კი 0,34 ნანომეტრია. ადამიანის გენომის ერთეული, ჰაპლოიდური ნაკრები დაახლოებით 3 მილიარდ წყვილ ფუძეს შეიცავს. ამ უზარმაზარ ანბანში ცილის მაკოდირებელი გენების რაოდენობა გასაკვირად მცირეა: GENCODE-ის მიმდინარე ვერსიაში ის 19442-ია. ამგვარად, გენომის დიდი ნაწილი „ცილის რეცეპტი“ არ არის და ამ ნაწილის ფუნქცია ჯერ სრულად არ ვიცით.
მეტაფორის საზღვრები. დნმ-ს ხშირად „სქემად“ ან „სამშენებლო გეგმად“ აღწერენ. ეს შედარება შეწყვილების წესის ასახსნელად სასარგებლოა, თუმცა შეცდომაში შემყვანი მხარეც აქვს: შენობის გეგმა სტატიკურია, დნმ კი არა. ერთი და იგივე გენომი სხვადასხვა უჯრედში სხვადასხვაგვარად იკითხება; გულისა და ღვიძლის უჯრედებს ერთი და იგივე „გეგმა“ აქვთ. თანაც თვითონ გეგმაც უცვლელი არ არის — დნმ ყოველდღე ათასობით დაზიანებას იღებს და განუწყვეტლივ აღდგება. იმის გასაგებად, საიდან წარმოიშობა კიბო, დნმ-ის წარმოდგენა უფრო სწორია არა გეგმად, არამედ ტექსტად, რომელიც მუდმივად კოპირდება, ზიანდება და აღდგება.
ვისგან ვის გადაეცა მონაცემები? მეცნიერების ისტორიის ერთ-ერთი ყველაზე სადავო საქმე
Watson და Crick კემბრიჯში მოდელს აგებდნენ. ექსპერიმენტული მონაცემები კი ლონდონში, King's College-ში იყო — Rosalind Franklin -ისა და მისი დოქტორანტის, Raymond Gosling-ის რენტგენული დიფრაქციის კვლევებში. მოდელის სისწორე იმაზე იყო დამოკიდებული, მიაღწევდა თუ არა ეს მონაცემები კემბრიჯამდე. როგორ მიაღწია, უკვე სამოცდაათი წელია სადავო საკითხია.
სურათი 2 · 1952–1953: მონაცემების გზა
სქემაში წარმოდგენილი თარიღები და გადაცემის გზები დოკუმენტირებულია. ის, თუ როგორ უნდა განიმარტოს ეს გადაცემები, სქემის თემა არ არის; ეს დისკუსია ქვემოთ მოცემულ ტექსტში განიხილება.
მაგრამ იყო ეს „ქურდობა“?
აქ სიფრთხილეა საჭირო, რადგან როგორც „გმირისა და მსხვერპლის“ ნარატივი, ისე მისი მთლიანად უარმყოფელი ნარატივი ზედმეტად გამარტივებულია.
უდავოა შემდეგი: Maurice Wilkins-მა 1953 წლის 30 იანვარს ფოტოსურათი 51 Watson-ს Franklin-ის ცოდნისა და ნებართვის გარეშე აჩვენა. ამას თითქმის ყველა წყარო აღიარებს, მათ შორის თემის ხელახლა შემსწავლელი მკვლევრებიც. Watson-ისა და Crick-ის სტატიის მადლობის წინადადების დღევანდელი წაკითხვა კი უხერხულობას იწვევს: ისინი წერდნენ, რომ King's College-ის კოლეგების „გამოუქვეყნებელი ექსპერიმენტული შედეგებისა და იდეების ზოგადი ხასიათით“ იყვნენ შთაგონებული. „ზოგადი ხასიათი“ მათ ხელთ არსებულ მონაცემებს მნიშვნელოვნად აკნინებს.
2023 წელს სურათი შეიცვალა, თუმცა არა მოსალოდნელი მიმართულებით. აღმოჩენის 70-ე წლისთავზე ისტორიკოსებმა Matthew Cobb-მა და Nathaniel Comfort-მა, Nature-ში ორი ახლად აღმოჩენილი დოკუმენტის საფუძველზე შეფასება გამოაქვეყნეს. ერთ-ერთი იყო ჟურნალისტ Joan Bruce-ის Time ჟურნალისთვის Franklin-თან კონსულტაციით დაწერილი, მაგრამ გამოუქვეყნებელი სტატიის მონახაზი. ის ორ გუნდს აღწერდა, როგორც „საერთო პრობლემაზე მომუშავე მხარეებს, რომლებიც დროდადრო ერთმანეთის ნაშრომებს ადასტურებდნენ“ და Franklin-ს „Wilkins-ის, Crick-ისა და Watson-ის სრულფასოვან თანასწორად“ წარმოაჩენდა. მეორე დოკუმენტი King's-ის თანამშრომელ Pauline Cowan-ის მიერ Crick-ისთვის 1953 წლის იანვარში გაგზავნილი წერილი იყო, რომლითაც მას Franklin-ის მოხსენებაზე იწვევდა.
Cobb-ისა და Comfort-ის მოსაზრება ასეთია: Franklin-ს დნმ-ის სტრუქტურა არ „გამოჰპარვია“; ის ამოხსნის თანასწორი თანამონაწილე იყო და იცოდა, რომ მისი მონაცემები სხვებისთვისაც ხელმისაწვდომი ხდებოდა. მათი აზრით, Franklin იმსახურებს ხსოვნას „არა ორმაგი სპირალის მსხვერპლად, არამედ ამოხსნაში თანასწორი წვლილის შემტანად“.
ეს ხელახალი შეფასება დამსახურების აღიარების პრობლემას არ აუქმებს და სწორედ ამ განსხვავებას ვუსვამთ ხაზს. Cobb და Comfort Franklin-ის სამეცნიერო სტატუსს ამაღლებენ; ისინი Wilkins-ის მიერ ფოტოსურათის უნებართვოდ ჩვენებას არ ამართლებენ. იმავე დისკუსიაში სტრუქტურული ბიოლოგი Elspeth Garman ამ გადაცემას კვლავ „გარკვეულწილად საეჭვოს“ უწოდებს. მეცნიერების ისტორიკოს Gregory Morgan-ის ფორმულირება, ალბათ, ყველაზე ზუსტია: „კითხვა, Franklin უსამართლობის მსხვერპლი გმირი იყო თუ ნებაყოფლობითი თანამშრომელი, მცდარი დილემაა; რეალობა შავ-თეთრი არ არის და უფრო მრავალშრიანია.“ ისტორიკოსი Angela Creager კი ხსნის, რატომ არის Watson-ის ნარატივი ასე გამძლე: „ჩვენ მართლაც ძალიან გვიყვარს მარტივი ისტორიები.“
Rosalind Franklin: საკვერცხის კიბო 37 წლის ასაკში
1953 წლის შემდეგ Franklin-მა King's College დატოვა და Birkbeck College-ში ვირუსების სტრუქტურის შესწავლა გააგრძელა. 1958 წლის 16 აპრილს, 37 წლის ასაკში გარდაიცვალა. გარდაცვალების მიზეზი საკვერცხის კიბო იყო.
აქ ორი გავრცელებული მტკიცება მათი დადასტურების ხარისხთან ერთად უნდა წარმოვადგინოთ.
1. „მისი კიბო რენტგენის სხივების ზემოქმედებამ გამოიწვია.“ ეს ხშირად გამეორებული და დასაბუთებად შესაძლებელი ჰიპოთეზაა: Franklin წლების განმავლობაში მუშაობდა რენტგენული დიფრაქციის აპარატურასთან. თუმცა ჩვენ ხელთ არსებული წყაროები ამას შესაძლო მიზეზად აღწერს და არა დადასტურებულ მიზეზშედეგობრივ კავშირად. კონკრეტულ ადამიანში კიბოს მიზეზის რეტროსპექტიულად დადგენა ეპიდემიოლოგიური თვალსაზრისით შეუძლებელია. ამიტომ ჩვენს სტატიაში ეს შესაძლებლობად რჩება.
2. „მას BRCA მუტაცია ჰქონდა.“ ამ მტკიცების დამადასტურებელი არცერთი წყარო ვერ მოიძებნა. გავრცელებული დასკვნა ორ არაპირდაპირ დაკვირვებას ეფუძნება: მისი ოჯახის სხვა წევრებიც კიბოთი გარდაიცვალნენ და გინეკოლოგიური კიბო აშქენაზ ებრაელებში შედარებით ხშირია. ეს კონტექსტია და არა დიაგნოზი. Franklin-ს გენეტიკური ტესტი არ ჩატარებია და ვერც ჩაუტარდება. ამ მტკიცების დადგენილ ფაქტად გადმოცემა არასწორი იქნება.
მიუხედავად ამისა, ეს ნაადრევი დანაკარგი სტატიის ონკოლოგიურ ნაწილზე ბუნებრივ გადასვლას გვთავაზობს. დღეს 37 წლის ქალში საკვერცხის კიბოს დიაგნოზისას მემკვიდრეობითი წინასწარგანწყობის გამოკვლევა სტანდარტული მიდგომაა — რადგან ადრეული ასაკი მემკვიდრეობითი BRCA1/BRCA2 ცვლილების ერთ-ერთი ყველაზე ძლიერი მაჩვენებელია. 1958 წელს ასეთი ტესტი არ არსებობდა; გენი 1990-იან წლებამდე არ იყო აღმოჩენილი. დღეს კი იგივე დიაგნოზი ცვლის როგორც პაციენტის მკურნალობას, ისე მისი ოჯახის დაკვირვების გეგმას. საკვერცხის კიბოს შესახებ ჩვენს სტატიაში დაავადების ზოგადი სურათი განვიხილეთ, BRCA მატარებლებში პრევენციული ქირურგიის შესახებ სტატიაში კი ავხსენით, როგორ მიიღება ეს გადაწყვეტილება.
ნობელის საკითხი: გავრცელებული ახსნა მცდარია
1962 წლის ნობელის პრემია ფიზიოლოგიასა ან მედიცინაში Francis Crick-ს, James Watson-სა და Maurice Wilkins-ს შორის სამად გაიყო. ოფიციალური დასაბუთება იყო: „ნუკლეინის მჟავების მოლეკულური სტრუქტურისა და ცოცხალ მასალაში ინფორმაციის გადაცემისთვის მისი მნიშვნელობის შესახებ აღმოჩენებისთვის.“
Franklin-ის გამორიცხვის სტანდარტული ახსნა — „ნობელის პრემია გარდაცვალების შემდეგ არ გაიცემა“ — ტექნიკურად მცდარია. ნობელის ფონდის წესდების მუხლი, რომელიც პრემიის გარდაცვალების შემდეგ გაცემას კრძალავს, 1974 წლით თარიღდება; ანუ პრემიის გაცემიდან თორმეტი წლის შემდეგ შევიდა ძალაში. 1962 წელს ასეთი აკრძალვა არ არსებობდა და მანამდე პრემია გარდაცვალების შემდეგ ორჯერ იყო გაცემული. 1962 წლის კომიტეტის რეალური დასაბუთება კი ჩვენ ხელთ არსებულ წყაროებში დოკუმენტირებული არ არის. სწორი ფორმულირება ასეთია: Franklin 1958 წელს გარდაიცვალა და პრემია სამ ცოცხალ ადამიანს შორის განაწილდა. დღეს ცნობილი წესი, რომ პრემია გარდაცვალების შემდეგ არ გაიცემა, იმ გადაწყვეტილების დასაბუთებად ვერ გამოდგება.
ოთხი სახელი, ოთხი განსხვავებული დასასრული
| სახელი | სიცოცხლის წლები | შემდგომი პერიოდი |
|---|---|---|
| Rosalind Franklin | 1920 წლის 25 ივლისი – 1958 წლის 16 აპრილი | 37 წლის ასაკში საკვერცხის კიბოთი გარდაიცვალა. ნობელის პრემიას ვერ მოესწრო. |
| Francis Crick | 1916 წლის 8 ივნისი – 2004 წლის 28 ივლისი | შემდგომი წლები ცნობიერებისა და ნეირომეცნიერების კვლევას დაუთმო; სან-დიეგოში გარდაიცვალა. |
| Maurice Wilkins | 1916 წლის 15 დეკემბერი – 2004 წლის 5 ოქტომბერი | Crick-ის დაბადების წელს დაიბადა და იმავე წელს გარდაიცვალა. |
| James Watson | 1928 წლის 6 აპრილი – 2025 წლის 6 ნოემბერი | 97 წლის ასაკში გარდაიცვალა. მისი ბოლო წლები რასისა და ინტელექტის შესახებ გაკეთებულმა განცხადებებმა დაჩრდილა. |
Watson-ის ცხოვრების ბოლო პერიოდი მეცნიერების ისტორიის საამაყო ნაწილი არ არის და მისი გამოტოვება არ შეიძლება. 2019 წლის 11 იანვარს მის მიერ მრავალი წლის განმავლობაში ხელმძღვანელებულმა Cold Spring Harbor-ის ლაბორატორიამ დოკუმენტურ ფილმში გამეორებული განცხადებების გამო ოფიციალური განცხადება გამოაქვეყნა. ლაბორატორიამ Watson-ის შეხედულებები ეთნიკური წარმომავლობისა და გენეტიკის შესახებ „უსაფუძვლო და დაუფიქრებელ“ მოსაზრებებად, მისი გამონათქვამები კი „დასაგმობ და სამეცნიერო საფუძველს მოკლებულ“ განცხადებებად შეაფასა; „მიკერძოების გასამართლებლად მეცნიერების ბოროტად გამოყენება“ დაგმო და Watson-ს საპატიო კანცლერის (Chancellor Emeritus), Oliver R. Grace-ის საპატიო პროფესორისა და საპატიო მეურვის წოდებები ჩამოართვა. აღმოჩენის ღირებულება მის ავტორთა შემდგომ შეხედულებებზე დამოკიდებული არ არის. თუმცა მეცნიერის მიერ თავისი ავტორიტეტის პროფესიული სფეროს გარეთ გადატანა და მიკერძოების მეცნიერებად წარმოჩენა ამ ავტორიტეტის ბოროტად გამოყენების თვალსაჩინო მაგალითია.
რა ვერ ახსნა 1953 წელმა?
ორმაგ სპირალზე საუბრისას ყველაზე ხშირად უგულებელყოფილია ის, რას ვერ ხსნიდა ის. მოდელმა ახსნა, როგორ ხდება ინფორმაციის კოპირება. მაგრამ არ აუხსნია, როგორ გამოიყენება ეს ინფორმაცია: როგორ გარდაიქმნება ოთხასოიანი ანბანით დაწერილი ტექსტი ოცი სხვადასხვა ამინომჟავისგან შემდგარ ცილებად?
მეორე კითხვაზე პასუხის პოვნას პირველზე მეტი დრო დასჭირდა. პასუხი 1960-იანი წლების დასაწყისში გამოჩნდა, როდესაც Marshall Nirenberg-მა და მისმა კოლეგებმა ამოხსნა დაიწყეს, თუ რომელი სამი ასოსგან შემდგარი მიმდევრობა რომელ ამინომჟავას განსაზღვრავდა. გენეტიკური კოდის გაშიფვრამ საზოგადოებაში თვით ორმაგ სპირალზე უფრო დიდი გამოხმაურებაც კი გამოიწვია. New York Times 1961 წლის დეკემბერში წერდა, რომ ბიოლოგია „ახალ საზღვარს მიადგა“ და ეს „პოტენციური მნიშვნელობით ატომურ ან წყალბადის ბომბაზე გაცილებით დიდი რევოლუცია“ იყო.
ამ ციტატას ხშირად არასწორ კონტექსტში იყენებენ და ეს შეცდომა გასასწორებელია. ეს წინადადებები 1953 წლის ორმაგი სპირალის სტატიის გამოხმაურება არ არის; ისინი რვა წლის შემდეგ გენეტიკური კოდის გაშიფვრის შესახებ დაიწერა. ორი აღმოჩენა ერთმანეთთან დაკავშირებულია, მაგრამ ერთი და იგივე არ არის: ერთი ხსნის ტექსტის გამრავლების, მეორე კი მისი წაკითხვის მექანიზმს. ციტატის 1953 წელთან დაკავშირება რვაწლიან სამეცნიერო შრომას უხილავს ხდის.
კიბოს თვალსაზრისით ორივე აუცილებელია. კოპირების მექანიზმის ცოდნა ხსნის, საიდან წარმოიშობა მუტაცია. კოდის ცოდნა კი გვიჩვენებს, მუტაცია რას არღვევს ცილაში. როდესაც დღეს ანგარიშში „EGFR ეგზონ 19-ის დელეცია“ ან „KRAS G12C“ წერია, ცოდნის ამ ორ საფუძველს ვეყრდნობით: ვიცით, რომელი ასო შეიცვალა და როგორ შეცვალა ამ ცვლილებამ ცილა. ცალკე სტატიაში განვიხილეთ, რატომ არის მნიშვნელოვანი, გენომის რომელ ადგილასაა მუტაცია.
კიდევ ერთი გაფრთხილება: ამ სტატიაში სიტყვა „გენი“ სიმარტივისთვის ერთი მნიშვნელობით გამოიყენება, თუმცა თავად ცნება 1953 წლიდან არაერთხელ გაფართოვდა. Mendel-ის „მემკვიდრეობითობის ერთეული“, Watson–Crick-ის „დნმ-ის მიმდევრობა“ და დღევანდელი „ცილის მაკოდირებელი უბანი, მარეგულირებელი მიმდევრობები და ალტერნატიული სპლაისინგის პროდუქტები“ ერთი სიტყვის სამი განსხვავებული ფორმაა. პაციენტის ანგარიშში „გენის მუტაციის“ კითხვისას უნდა გვახსოვდეს, რამდენად ტექნიკური და ვიწრო განსაზღვრებაა ეს.
1953 წლიდან კიბოს მკურნალობამდე: სამოცდაათწლიანი ჯაჭვი
ორმაგ სპირალსა და კიბოს შორის კავშირი ერთი შეხედვით უხილავია. კავშირი ასეთია: სტრუქტურამ კოპირება ახსნა → კოპირებისას შეცდომები შეიძლება მოხდეს → შეცდომები გროვდება → უჯრედი კონტროლს კარგავს. იდეა, რომ კიბო „გენების დაავადებაა“, მხოლოდ მას შემდეგ გახდა შესაძლებელი, რაც დნმ-ის ბუნება გაირკვა. ქვემოთ მოცემული ქრონოლოგია ამ ჯაჭვის რგოლებს აჩვენებს.
ამ ქრონოლოგიის ყველაზე სასწავლო მხარე დროის შუალედებია. ფილადელფიის ქრომოსომა 1960 წელს აღწერეს, მის სამიზნედ ამღები პრეპარატი კი 2001 წელს დამტკიცდა — მათ შორის 41 წელი გავიდა. ორმაგი სპირალი 1953 წელს ამოიხსნა, ადამიანის გენომი 2003 წელს წაიკითხეს, ხოლო მისი მართლაც ხარვეზების გარეშე ვერსია 2022 წელს დასრულდა — მათ შორის 69 წელია. ფუნდამენტურ მეცნიერებასა და მის პაციენტთან გამოყენებას შორის მანძილი ათწლეულებით იზომება. ეს ფაქტი მოუთმენლობისთვის კი არა, იმის გასაგებად უნდა ვიცოდეთ, რატომ არის საჭირო დღეს მიმდინარე ფუნდამენტური კვლევების დაცვა.
დღევანდელ კლინიკაში: ერთი ცოდნის სამი გამოყენება
1953 წელს მოლეკულური ფორმა ამოიხსნა. დღეს ამ ფორმის ცოდნა კიბოს მქონე პაციენტის გზაზე სამ სხვადასხვა ეტაპზე გადაწყვეტილებებს უშუალოდ ცვლის.
სურათი 3 · რა სარგებელი მოაქვს დღეს სიმსივნის დნმ-ის წაკითხვას?
ქვემოთ მოცემული მაჩვენებელი 1998–2022 წლებში FDA-ის მიერ დამტკიცებული 198 ონკოლოგიური პრეპარატის ანალიზიდანაა აღებული.
ამ სამეულის ყველაზე ჩამოყალიბებული მაგალითი იმატინიბია. ფილადელფიის ქრომოსომის მიერ წარმოქმნილ ცილაზე მოქმედმა პრეპარატმა ქრონიკული მიელოიდური ლეიკემია პაციენტთა უმეტესობაში მართვად ქრონიკულ მდგომარეობად აქცია: IRIS კვლევის ათწლიანი დაკვირვებისას სავარაუდო 10-წლიანი საერთო გადარჩენა 83,3% იყო და პაციენტების 82,8%-ში სრული ციტოგენეტიკური პასუხი მიიღეს. ფილტვის კიბოში იმავე პრინციპის გამოყენებისთვის შეგიძლიათ იხილოთ ჩვენი სტატია KRAS G12C-ზე მიზანმიმართული მკურნალობების შესახებ, ძუძუს კიბოს გენომური რისკის ქულებისთვის — ჩვენი სტატია გენომური რეციდივის ქულის შესახებ, ხოლო ctDNA-ით დაკვირვებისთვის — ჩვენი სტატია GALAXY კვლევის შესახებ.
თუმცა სურათის ნაკლოვანი მხარეც უნდა ვახსენოთ. გენომური პროფილირების ჩატარება და მიღებული პროფილით სარგებლობა ერთი და იგივე არ არის. 2018 წელს გამოქვეყნებული, ფართოდ განხილული ანალიზის მიხედვით, მეტასტაზური კიბოს მქონე პაციენტების მხოლოდ დაახლოებით 9% აღმოჩნდება გენომზე მიზანმიმართული პრეპარატისთვის შესაფერისი; მათგანაც დაახლოებით 5% იღებს მკურნალობისგან სარგებელს და ეს მაჩვენებელი წელიწადში მხოლოდ ნახევარი პუნქტით იზრდება. ამ რიცხვებსაც აკრიტიკებენ: ASCO-ს წარმომადგენელი Richard Schilsky აღნიშნავს, რომ ეს მაჩვენებელი განსაკუთრებით ძალიან გავრცელებული დაავადების მქონე პაციენტებში უმიზნოდ ჩატარებულ პროფილირებას ეხება. თუმცა მოლოდინი, რომ ყოველი პაციენტის გენეტიკური ტესტირება ავტომატურად მკურნალობის ვარიანტს წარმოშობს, დღეს რეალისტური არ არის. როდის და რა კითხვით ინიშნება ტესტი, განსაზღვრავს, რამდენად გამოსადეგი იქნება შედეგი.
ხარჯის ცვლილებაც საყურადღებოა. ადამიანის გენომის პირველი სამუშაო მიმდევრობის შექმნის მსოფლიო მასშტაბით შეფასებული ღირებულება დაახლოებით 300 მილიონი დოლარი იყო. 2015 წლის შუა პერიოდში ადამიანის გენომის მაღალი ხარისხის სამუშაო ვერსიის ღირებულება 4000 დოლარზე ოდნავ მეტი იყო, ხოლო იმავე წლის ბოლოს 1500 დოლარზე ქვემოთ ჩამოვიდა. დღეს მისი რუტინული კლინიკური გამოყენების მიზეზი, სამეცნიერო გარღვევაზე მეტად, ხარჯის სწორედ ეს მკვეთრი კლებაა.
DROZDOGAN აკადემიის კომენტარი
1953 წელს მედიცინის ისტორიაში იშვიათი რამ მოხდა: ერთდროულად აიხსნა ფორმაც და მისი დანიშნულებაც. ჩვეულებრივ ჯერ სტრუქტურას აღმოაჩენენ, მისი ფუნქცია კი წლების შემდეგ ხდება გასაგები. აქ სტრუქტურის ამოხსნასთან ერთად მემკვიდრეობითი ინფორმაციის გადაცემის კითხვასაც გაეცა პასუხი. Watson-ისა და Crick-ის დასკვნითი ფრთხილი ფრაზა — „ჩვენს ყურადღებას არ გამოჰპარვია“ — სამეცნიერო წერის დახვეწილი თავმდაბლობის ერთ-ერთი საუკეთესო მაგალითია.
⚡ რატომ არის მნიშვნელოვანი
იმიტომ, რომ სწორედ აქედან წარმოიშვა იდეა, რომ კიბო გენების დაავადებაა. კოპირების მექანიზმი რომ არ გვცოდნოდა, ვერც კოპირების შეცდომის მნიშვნელობას გავიგებდით. ონკოგენი, სიმსივნის სუპრესორი გენი, წამყვანი მუტაცია, მიზანმიმართული მკურნალობა, თხევადი ბიოფსია — დღეს გამოყენებული ყველა ეს ცნება 1953 წლის იმ ერთ დასკვნაზე აიგო. თუ დღეს პაციენტს შეგვიძლია ვუთხრათ: „თქვენს სიმსივნეში HER2 არის და ამ პრეპარატის გამოყენება შეგვიძლია“, ამის საწყისი 1953 წლის 25 აპრილია.
✅ ძლიერი მხარე
თავად აღმოჩენასთან ერთად ძლიერი იყო მისი შემოწმებადობაც. მოდელი შეთავაზება იყო და შეიძლებოდა მცდარი აღმოჩენილიყო. თუ შეწყვილების წესი სწორი იყო, კოპირება განსაზღვრული გზით უნდა მომხდარიყო და ამის ექსპერიმენტით შემოწმება შეიძლებოდა. ამასთან, ჟურნალ Nature-ის ერთსა და იმავე ნომერში სამი სტატიის ერთად გამოქვეყნება მკითხველს მოდელის ექსპერიმენტულ საფუძველსაც ერთდროულად აცნობდა. სამოცდაათი წლის შემდეგ სტრუქტურის ერთი დეტალიც კი არ შეცვლილა.
⚠️ სუსტი მხარე
დამსახურების განაწილების ფორმა. Franklin-ის მონაცემები კემბრიჯამდე ორი გზით მივიდა, მათგან ერთი უნებართვო იყო; სტატიის მადლობის ნაწილმა ეს წვლილი „გამოუქვეყნებელი შედეგების ზოგად ხასიათამდე“ დაიყვანა. 2023 წლის ხელახალი შეფასება Franklin-ს „მსხვერპლის“ ნაცვლად „თანასწორ თანამონაწილედ“ წარმოაჩენს, რაც უფრო ზუსტი და პატივისცემით სავსე ჩარჩოა, თუმცა Wilkins-ის მიერ ფოტოსურათის უნებართვოდ ჩვენებას არ ამართლებს. მეცნიერებაში მონაცემთა გაზიარების წესებმა დღევანდელი სახე ამ მოვლენის შემდეგ მიიღო; ეს მისი ერთ-ერთი დადებითი მემკვიდრეობაა. ეს შეფასება ჩვენ გვეკუთვნის.
🩺 პრაქტიკული მნიშვნელობა პაციენტისთვის
სტატია ისტორიას აღწერს, თუმცა მისი შედეგი დღევანდელობას უკავშირდება. კიბოს დიაგნოზის მქონე პაციენტისთვის სამი კონკრეტული კითხვა არსებობს: (1) „ჩემს სიმსივნეს აქვს ისეთი გენეტიკური თავისებურება, რომელმაც მკურნალობა შეიძლება შეცვალოს?“ — მაგალითად HER2, EGFR, ALK, BRCA ან MSI. (2) „ტესტის შედეგი ნამდვილად შეცვლის ჩემი მკურნალობის გეგმას?“ — რადგან ყველა ტესტი მკურნალობის ვარიანტს არ წარმოშობს და ამის წინასწარ ცოდნა იმედგაცრუებას თავიდან გვაცილებს. (3) „ეს შედეგი ჩემს ოჯახსაც ეხება?“ — თუ მემკვიდრეობითი ცვლილება გამოვლინდა, პასუხი დადებითია და ოჯახის წევრების დაკვირვების გეგმა იცვლება.
❓ ღიად დარჩენილი კითხვა
მთელი გენომი საბოლოოდ 2022 წელს ხარვეზების გარეშე წაიკითხეს. თუმცა წაკითხვა და გაგება ერთი და იგივე არ არის. ცილის მაკოდირებელი გენების რაოდენობა 19442-ია; გენომის დანარჩენი ნაწილის ფუნქცია დიდწილად გაურკვეველია. კიბოში წამყვანი მუტაციების უმეტესობას ამ მაკოდირებელ უბნებში ეძებენ, რადგან იქ ძიება ვიცით. არამაკოდირებელ უბნებში ცვლილებების როლი კიბოში მომავალი ათწლეულების საკითხად დარჩება. 1953 წლის კიბე წაკითხულია; ტექსტის უმეტესობა ჯერ კიდევ თარგმნას ელოდება.
დასკვნა: ორმაგი სპირალი მედიცინის ისტორიაში ყველაზე ნაყოფიერი ერთეული აღმოჩენაა, თუმცა მისი ნაყოფი ორმოციდან სამოცდაათ წლამდე პერიოდის შემდეგ მივიღეთ. იგივე ამბავი აჩვენებს, რომ მეცნიერება მოთმინებას მოითხოვს და დამსახურების სამართლიანად განაწილება „თავაზიანობის საკითხი“ კი არა, ისტორიის სწორად დაწერის საკითხი არის. თუნდაც Rosalind Franklin-ის სახელი ამ სტატიის სათაურში არ ჩანდეს, ტექსტში ის აუცილებლად უნდა იყოს.
ხშირად დასმული კითხვები
- ვინ აღმოაჩინა დნმ-ის სტრუქტურა?
- მოდელი James Watson-მა და Francis Crick-მა ააგეს და 1953 წლის 25 აპრილს გამოაქვეყნეს. თუმცა მოდელის საფუძვლად გამოყენებული რენტგენული დიფრაქციის მონაცემები King's College-ში Rosalind Franklin-ის და Raymond Gosling-ის მიერ იყო მიღებული; Maurice Wilkins-მა, Stokes-მა და Wilson-მაც იმავე ნომერში საკუთარი მონაცემები გამოაქვეყნეს. აღმოჩენა არც ერთი სტატიაა და არც ერთი ადამიანი.
- ვინ გადაიღო ფოტოსურათი 51?
- ფოტოსურათი 1952 წლის 2 მაისს Raymond Gosling-მა გადაიღო; Gosling Rosalind Franklin-ის დოქტორანტი იყო და კვლევას Franklin ხელმძღვანელობდა. „Franklin-ის ფოტოსურათი“ მისაღები შემოკლებული ფორმაა, თუმცა „Franklin-მა გადაიღო“ ტექნიკურად სწორი არ არის.
- მოიპარეს თუ არა Watson-მა და Crick-მა Franklin-ის მონაცემები?
- ამ კითხვას ერთი სიტყვით ვერ ვუპასუხებთ. დოკუმენტირებულია: Wilkins-მა 1953 წლის 30 იანვარს ფოტოსურათი 51 Watson-ს Franklin-ის ცოდნისა და ნებართვის გარეშე აჩვენა; ამასთან, Franklin-ის MRC ანგარიშის გამოთვლები 1953 წლის თებერვალში Max Perutz-ის მეშვეობით Crick-ს გადაეცა. სადავოა: 2023 წელს გამოქვეყნებული შეფასება ამტკიცებს, რომ Franklin-მა იცოდა მისი მონაცემების სხვებისთვის ხელმისაწვდომობის შესახებ და თავს მსხვერპლად კი არა, ამოხსნის თანასწორ თანამონაწილედ მიიჩნევდა. მეცნიერების ზოგი ისტორიკოსი ამას „მცდარ დილემას“ უწოდებს: რეალობა არცერთი უკიდურესობა არ არის.
- რატომ ვერ მიიღო Rosalind Franklin-მა ნობელის პრემია?
- ის 1958 წელს, პრემიის გაცემამდე ოთხი წლით ადრე გარდაიცვალა. ხშირად გამეორებული ახსნა — „ნობელის პრემია გარდაცვალების შემდეგ არ გაიცემა“ — კი ანაქრონისტულია: ეს წესი ნობელის ფონდის წესდებაში 1974 წელს შევიდა, ანუ 1962 წლიდან თორმეტი წლის შემდეგ. 1962 წლის კომიტეტის რეალური დასაბუთება დოკუმენტირებული არ არის.
- გამოიწვია თუ არა Franklin-ის კიბო რენტგენის სხივებმა?
- უცნობია. მისი მრავალწლიანი მუშაობა რენტგენის აპარატურასთან დასაშვები ჰიპოთეზის საფუძველია და წყაროები ამას შესაძლო ფაქტორად ასახელებს. თუმცა კონკრეტულ ადამიანში კიბოს მიზეზის რეტროსპექტიულად დადგენა შეუძლებელია. კატეგორიული მტკიცება არასწორი იქნებოდა.
- ცოცხალია James Watson?
- არა. 2025 წლის 6 ნოემბერს, 97 წლის ასაკში გარდაიცვალა. ბოლო წლები რასისა და ინტელექტის შესახებ განცხადებების გამო სადავო იყო; Cold Spring Harbor-ის ლაბორატორიამ მას საპატიო წოდებები 2019 წლის 11 იანვარს ჩამოართვა.
- როგორ შეცვალა დნმ-ის სტრუქტურის ცოდნამ კიბოს მკურნალობა?
- ჯაჭვი ასე განვითარდა: სტრუქტურამ კოპირება ახსნა → კოპირების შეცდომები მუტაციებს ნიშნავდა → გაირკვა, რომ კიბოს გარკვეული მუტაციები წარმართავს (1960 წელს ფილადელფიის ქრომოსომა, 1971 წელს ორი დარტყმის ჰიპოთეზა, 1982 წელს ადამიანის პირველი ონკოგენი) → შეიქმნა მათზე მიზანმიმართული პრეპარატები (1998 წელს ტრასტუზუმაბი, 2001 წელს იმატინიბი). დღეს 1998–2022 წლებში დამტკიცებული ონკოლოგიური პრეპარატების დაახლოებით 43% ზუსტი ონკოლოგიის თერაპიას წარმოადგენს.
- თუ ჩემს სიმსივნეს გენეტიკურ ტესტს ჩავუტარებ, მკურნალობა აუცილებლად მოიძებნება?
- არა. 2018 წელს გამოქვეყნებული ანალიზის მიხედვით, მეტასტაზური კიბოს მქონე პაციენტების დაახლოებით 9% აღმოჩნდება გენომზე მიზანმიმართული პრეპარატისთვის შესაფერისი და მათგანაც დაახლოებით 5% იღებს სარგებელს. ამ მაჩვენებლებს აკრიტიკებენ, თუმცა მოლოდინი, რომ ტესტი ყველა პაციენტისთვის მკურნალობის ვარიანტს წარმოშობს, რეალისტური არ არის. სწორი კითხვა „ტესტი ჩავიტარო?“ კი არა, „ჩემს შემთხვევაში ამ ტესტის შედეგი გეგმას შეცვლის?“ უნდა იყოს.
ლექსიკონი
- ორმაგი სპირალი
- დნმ-ის ორი ჯაჭვის ერთმანეთზე დახვევით წარმოქმნილი, დაგრეხილი კიბის მსგავსი სტრუქტურა. დიამეტრი დაახლოებით 2 ნანომეტრია.
- ფუძეთა წყვილი
- კიბის ერთი საფეხური: ადენინ-თიმინის ან გუანინ-ციტოზინის შეწყვილება. ადამიანის ჰაპლოიდურ გენომში დაახლოებით 3 მილიარდი ასეთი წყვილია.
- წყალბადური ბმა
- სუსტი ბმა, რომელიც ერთმანეთის მოპირდაპირე ფუძეებს აკავშირებს. A–T-ს შორის ორია, G–C-ს შორის კი სამი.
- ანტიპარალელური
- ორი ჯაჭვის საპირისპირო მიმართულებით გავრცელება: ერთის 5' ბოლო მეორის 3' ბოლოსთან ერთ ხაზზეა.
- რენტგენული დიფრაქცია
- მოლეკულის სტრუქტურის განსაზღვრის მეთოდი კრისტალზე რენტგენის სხივების მიმართვითა და გაფანტვის სურათის შესწავლით. ფოტოსურათი 51 ამ მეთოდით მიიღეს.
- სივრცითი ჯგუფი (C2)
- კრისტალოგრაფიული კლასიფიკაცია, რომელიც კრისტალში სიმეტრიის წესრიგს განსაზღვრავს. Franklin-ის მიერ გამოვლენილი C2 სივრცითი ჯგუფი ორი ჯაჭვის საპირისპირო მიმართულებას აჩვენებდა.
- ონკოგენი
- გენი, რომელიც ჭარბი ან არასწორი მოქმედებისას უჯრედს კიბოდ გარდაქმნისკენ უბიძგებს. ადამიანის პირველი ონკოგენი 1982 წელს შარდის ბუშტის კარცინომის უჯრედული ხაზიდან გამოყვეს.
- სიმსივნის სუპრესორი გენი
- გენი, რომელიც ჩვეულებრივ უჯრედების დაყოფას აფერხებს. ფუნქციის დაკარგვისას კიბოს რისკი იზრდება; მისი არსებობა Knudson-ის ორი დარტყმის ჰიპოთეზამ იწინასწარმეტყველა.
- წამყვანი მუტაცია
- გენეტიკური ცვლილება, რომელიც სიმსივნის ზრდას უშუალოდ წარმართავს. მიზანმიმართული მკურნალობის სამიზნე სწორედ ესაა.
- ზუსტი, ანუ მიზანმიმართული ონკოლოგია
- მკურნალობის შერჩევა სიმსივნის მოლეკულური თავისებურების მიხედვით. 1998–2022 წლებში ონკოლოგიური დამტკიცებების დაახლოებით 43% ამ ჯგუფს მიეკუთვნება.
- ctDNA
- სისხლის მიმოქცევაში არსებული თავისუფალი სიმსივნური დნმ. ქსოვილის ბიოფსიის გარეშე სიმსივნის გენეტიკური თავისებურებების წაკითხვისა და მკურნალობაზე პასუხის დაკვირვების საშუალებას იძლევა.
- ადამიანის გენომის პროექტი
- 1990–2003 წლებში მიმდინარე საერთაშორისო პროექტი, რომლის მიზანიც ადამიანის მთელი გენომის წაკითხვა იყო.
- T2T, ტელომერიდან ტელომერამდე
- 2022 წელს დასრულებული ადამიანის გენომის პირველი ხარვეზების გარეშე მიმდევრობა. მან შეავსო ის 8%, რომლის წაკითხვაც ადამიანის გენომის პროექტმა ვერ შეძლო.
გამჭვირვალობის შენიშვნა.
დადასტურებული საკითხები: 1953 წლის 25 აპრილის Nature-ის 171-ე ტომში სამი სტატიის ერთად გამოქვეყნება; Watson–Crick-ის სტატიის სათაური, გვერდები (737–738), ბოლო და მადლობის წინადადებები, სტატიის სრული ტექსტის მიხედვით. ის, რომ ფოტოსურათი 51 Raymond Gosling-მა 1952 წლის 2 მაისს გადაიღო და Wilkins-მა 1953 წლის 30 იანვარს Watson-ს Franklin-ის ნებართვის გარეშე აჩვენა, მრავალი წყაროთი, მათ შორის აშშ-ის მედიცინის ეროვნული ბიბლიოთეკის Profiles in Science-ით, დასტურდება; MRC ანგარიშის 1952 წლის დეკემბრით დათარიღება და 1953 წლის თებერვლის შუა რიცხვებში Max Perutz-ის მეშვეობით Crick-ს გადაცემა; C2 სივრცითი ჯგუფის მითითება ჯაჭვების საპირისპირო მიმართულებაზე. Cobb-ისა და Comfort-ის 2023 წლის 25 აპრილის Nature-ის შეფასება, მისი საფუძველი ორი დოკუმენტი — Joan Bruce-ის გამოუქვეყნებელი Time-ის მონახაზი და Pauline Cowan-ის 1953 წლის იანვრის წერილი — და მთავარი თეზისი; Gregory Morgan-ის, Angela Creager-ისა და Elspeth Garman-ის საპირისპირო მოსაზრებები. 1962 წლის ნობელის პრემიის ლაურეატები ფიზიოლოგიასა ან მედიცინაში, კატეგორია და ოფიციალური დასაბუთება (nobelprize.org). Franklin-ის გარდაცვალება საკვერცხის კიბოთი 1958 წლის 16 აპრილს, 37 წლის ასაკში. ოთხივე მეცნიერის დაბადებისა და გარდაცვალების თარიღები; James Watson-ის გარდაცვალება 2025 წლის 6 ნოემბერს, 97 წლის ასაკში; Cold Spring Harbor-ის ლაბორატორიის 2019 წლის 11 იანვრის განცხადება და სამი ჩამორთმეული წოდება, დაწესებულების საკუთარი გვერდიდან ზუსტი ციტატებით. დნმ-ის გეომეტრია: A–T-ს შორის ორი და G–C-ს შორის სამი წყალბადური ბმა; ანტიპარალელური მიმართულება; 2 nm დიამეტრი; ერთი ბრუნი ყოველ 3,4 nm-ში; თითო ბრუნზე დაახლოებით 10–10,5 წყვილი ფუძე; ფუძეებს შორის 0,34 nm — NCBI Bookshelf. ჰაპლოიდური გენომის დაახლოებით 3 მილიარდი წყვილი ფუძე (NHGRI) და ცილის მაკოდირებელი გენების რაოდენობა, GENCODE 50 ვერსიის მიხედვით, 19442. ადამიანის გენომის პროექტის მიმდინარეობა 1990–2003 წლებში; 2000 წლის ივნისის სამუშაო ვერსიის 90%-იანი და 2003 წლის აპრილის ვერსიის 92%-იანი მოცვა და 400-ზე ნაკლები ხარვეზი; 2022 წლის 31 მარტის T2T კვლევით დარჩენილი 8%-ის შევსება, 2 მილიონზე მეტი ახალი ვარიანტისა და სამედიცინო მნიშვნელობის 622 გენის შესახებ ინფორმაციის გაუმჯობესება (NHGRI/NIH). 1960 წელს ფილადელფიის ქრომოსომა (NCI); 1971 წელს Knudson-ის ორი დარტყმის ჰიპოთეზა, 1976 წელს 13q14 უბანზე ლოკალიზება და RB1, როგორც პირველი კლონირებული სიმსივნის სუპრესორი გენი (AACR); 1982 წელს სამი ლაბორატორიის მიერ შარდის ბუშტის კარცინომის უჯრედული ხაზიდან ადამიანის პირველი ონკოგენის გამოყოფა და ის, რომ Nature-მა 1982 წელი „ონკოგენის წლად“ გამოაცხადა (AACR). ტრასტუზუმაბის 1998 წლის 25 სექტემბრისა და იმატინიბის 2001 წლის 10 მაისის FDA-ის დამტკიცებები (Drugs@FDA). Guardant360 CDx-ის (2020 წლის 7 აგვისტო, 55 გენი) და FoundationOne Liquid CDx-ის (2020 წლის 26 აგვისტო, 311 გენი) დამტკიცებები, FDA-ის PMA ჩანაწერებით. IRIS კვლევის 10-წლიანი შედეგები: 83,3% საერთო გადარჩენა და 82,8% სრული ციტოგენეტიკური პასუხი. 1998–2022 წლებში 198 ონკოლოგიური დამტკიცებიდან დაახლოებით 43%-ის ზუსტ ონკოლოგიურ თერაპიად კლასიფიცირება (AACR). გენომზე მიზანმიმართული მკურნალობისთვის შესაფერისობისა და სარგებლის მაჩვენებლები, დაახლოებით 9% და 5%, და მათი კრიტიკა. გენომის სამუშაო ვერსიის დაახლოებით 300 მილიონი დოლარის ღირებულება და 2015 წლის ბოლოს მისი 1500 დოლარზე ქვემოთ შემცირება (NHGRI).
დაუდასტურებელი საკითხები: ტექსტში, რომელსაც ეს სტატია ეფუძნება, მოცემული Matt Ridley-ის ციტატა არცერთ წყაროში ვერ მოიძებნა და ამიტომ ამ სტატიაში არ შევიდა. იმავე ტექსტის 1961 წლის დეკემბრის New York Times-ის მონაკვეთი დადასტურდა თუმცა ის ორმაგ სპირალს არ ეხება: აშშ-ის მედიცინის ეროვნული ბიბლიოთეკის გადმოცემით ეს გამონათქვამი Marshall Nirenberg-ის მიერ გენეტიკური კოდის გაშიფვრას ეხება, ამიტომ სტატიაში სწორ კონტექსტში განთავსდა. NYT-ის თავდაპირველი სტატიის სათაური და ზუსტი თარიღი ვერ დადასტურდა. Wilkins–Stokes–Wilson-ისა და Franklin–Gosling-ის სტატიების სათაურები და გვერდები მხოლოდ მეორეული წყაროდან დადასტურდა. Perutz-ის მიერ ანგარიშის Crick-ისთვის გადაცემის ზუსტი დღე ვერ დადასტურდა, მითითებულია „1953 წლის თებერვლის შუა რიცხვები“. Franklin-ის კიბოს რენტგენის ზემოქმედებით გამოწვევა არ დადასტურებულა; წყაროები ამას შესაძლო ფაქტორად ასახელებს. Franklin-ის BRCA მუტაციის შესახებ არცერთი წყარო ვერ მოიძებნა. 1962 წლის ნობელის კომიტეტის რეალური დასაბუთება Franklin-ის შესახებ დოკუმენტირებული არ არის. Watson-ის გარდაცვალების თარიღში წყაროებს შორის მცირე სხვაობაა, 2025 წლის 6 ნოემბერსა და 2025 წლის 7 ნოემბერს შორის; სტატიაში პირველი თარიღია გამოყენებული. T2T-ის მიერ დამატებული ფუძეთა წყვილების რაოდენობა და NHGRI-ის მიმდინარე „ღირებულება თითო გენომზე“ მონაცემი ვერ დადასტურდა და ამიტომ არ გამოყენებულა.
ვის ეკუთვნის კრიტიკული შეფასებები: შეფასებები, რომ „ნობელის პრემია გარდაცვალების შემდეგ არ გაიცემა“ ანაქრონისტული ახსნაა; პოპულარული ნარატივი მონაცემთა ორ ცალკე გადაცემას ერთ „ქურდობის“ ისტორიამდე ამარტივებს; 2023 წლის ხელახალი შეფასება Franklin-ის სტატუსს ამაღლებს, თუმცა უნებართვო გადაცემას არ ამართლებს; დნმ-ის „სამშენებლო გეგმის“ მეტაფორა შეზღუდულია და გენეტიკური ტესტი ყველა პაციენტისთვის მკურნალობის ვარიანტს არ წარმოშობს, ჩვენ გვეკუთვნის. Morgan-ის „მცდარი დილემა“, Creager-ის „მარტივი ისტორიები“ და Garman-ის „გარკვეულწილად საეჭვო“ მათი საკუთარი გამონათქვამებია. ყველა თარიღი, მაჩვენებელი და ტექნიკური მონაცემი შესაბამის წყაროებს ეკუთვნის.
სქემები ტექსტში დადასტურებული მტკიცებებიდანაა მიღებული და ახალ მონაცემებს არ შეიცავს.
წყაროები
- Watson JD, Crick FHC. "Molecular Structure of Nucleic Acids: A Structure for Deoxyribose Nucleic Acid." Nature. 1953;171(4356):737–738.
- Wilkins MHF, Stokes AR, Wilson HR. "Molecular structure of deoxypentose nucleic acids." Nature. 1953;171:738–740. · Franklin RE, Gosling RG. "Molecular configuration in sodium thymonucleate." Nature. 1953;171:740–741.
- Cobb M, Comfort N. "What Rosalind Franklin truly contributed to the discovery of DNA's structure." Nature. 2023;616(7958):657–660 (2023 წლის 25 აპრილი).
- U.S. National Library of Medicine, Profiles in Science — Rosalind Franklin-ისა და Francis Crick-ის დოსიეები.
- The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1962. NobelPrize.org.
- Cold Spring Harbor Laboratory. "Statement addressing remarks by Dr. James D. Watson", 2019 წლის 11 იანვარი.
- National Human Genome Research Institute (NHGRI): A Brief Guide to Genomics; Human Genome Project Completion FAQ; Telomere-to-Telomere; Sequencing Human Genome Cost.
- NCBI Bookshelf: Lodish და თანაავტორები, Molecular Cell Biology; Human Molecular Genetics. GENCODE human statistics (ვერსია 50).
- National Cancer Institute. "Milestones in Cancer Research and Discovery."
- American Association for Cancer Research: Alfred G. Knudson-ის დოსიე; "KRAS: A History"; "Nearly Half of Oncology Drugs Approved Since 1998 Are Precision Therapies."
- U.S. Food and Drug Administration: Drugs@FDA (ტრასტუზუმაბი BLA 103792; იმატინიბი NDA 021335); PMA ჩანაწერები P200010 და P190032.
- The ASCO Post: IRIS კვლევის 10-წლიანი შედეგები; "Has the Promise of Precision Medicine Been Oversold?"
წყაროები
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.
მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.