ძუძუს კიბოს ქირურგიის ისტორია - 1

რადგან ძუძუ მდებარეობის გამო ადვილად ამოსაცნობი ორგანოა, გასაკვირი არ არის, რომ ძუძუს კიბოს წერილობითი ჩანაწერები და მაგალითები უძველესი დროიდანაც არსებობს.
რწმენები და პრაქტიკები უძველეს ხანაში
კიბოს შესახებ უძველესი წერილობითი ჩანაწერები, ედვინ სმითის პაპირუსი, ძუძუს კიბოს ეხებოდა და ქრისტეს შობამდე 3,000 - 2,500 წლებით, ანუ დაახლოებით 5000 წლის წინანდელი პერიოდით თარიღდებოდა. პაპირუსში ძუძუს კიბოს ქირურგიის ორიგინალური აღწერებია. როდესაც „ძუძუ შეხებას არ ექვემდებარება, შესიებულია და კიბო მთელ ძუძუშია გავრცელებული“, დაავადება განუკურნებლად იყო მიჩნეული. ძველ საბერძნეთში ძუძუს დაავადებებისგან გასათავისუფლებლად ღმერთს დახმარებას სთხოვდნენ. ამას ბერძნულ ტაძრებში ასკლეპიოსისთვის (ბერძნულ მითოლოგიაში მედიცინისა და ჯანმრთელობის ღმერთისთვის) ძუძუს ფორმის შეწირულობები ადასტურებს. ქრისტეს შობამდე 1600-იანი წლების ძველეგვიპტურ პერგამენტებში კაუტერიზაციით (მოწვით) ნამკურნალები ძუძუს კიბოს 8 შემთხვევაა აღწერილი. ქრისტეს შობამდე 400 წელს „მედიცინის მამამ“, ბერძენმა ფილოსოფოსმა ჰიპოკრატემ, კიბოს მიზეზად სხეულის ოთხი სითხის (სისხლის, ლორწოს, ყვითელი და შავი ნაღვლის) დისბალანსი დაასახელა. განსაკუთრებით შავი ნაღვლის კიბოს გამომწვევობის იდეა ათას წელზე მეტხანს ერთ-ერთი გაბატონებული შეხედულება იყო.
ალექსანდრიელმა წმინდა ლეონიდასმა ჩვენი წელთაღრიცხვის 1. საუკუნეში დაწვრილებით აღწერა ძუძუს სიმსივნეების ოსტატური და გაბედული ქირურგიული ამოკვეთა და მოწვის მიდგომები. სხეულზე ფართო განაკვეთით გარკვეული ზომის სიმსივნეების ამოკვეთით იმ წლებში თანამედროვე ქირურგიის ონკოლოგიური პრინციპების საფუძვლები ჩაიყარა. ჩვენი წელთაღრიცხვის 200 წელს გალენმა ძუძუს კიბოზე მსჯელობისას დაასკვნა, რომ სისხლში შავი ნაღვლის დაგროვება სისტემური დაავადებაა. ძველი ექიმები მენსტრუაციის შეწყვეტას გარკვეულწილად კიბოს უკავშირებდნენ; ეს რეალურად ხანდაზმულობასა და კიბოს შორის შესაძლო კავშირს ნიშნავდა. ამ თეორიით გალენი ქირურგიული ჭრილობიდან თავისუფალ სისხლდენას უშვებდა, რათა შავი ნაღველი გამოსულიყო, და გახსნილი სისხლძარღვის შესაკრავად ძაფის ან მავთულის გამოყენებას მიზანშეწონილად მიიჩნევდა.
შუა საუკუნეების ქირურგიული უძრაობა
ჩვენი წელთაღრიცხვის 476-დან 1.500 წლამდე მედიცინაში მნიშვნელოვანი წინსვლა არ ყოფილა. იმდროინდელი ქრისტიანული რწმენით, ბარბაროსობად მიჩნეული ქირურგიის ნაცვლად სასწაულებითა და რწმენით განკურნება სჯობდა. ისლამურმა სამყარომ ბერძნული მედიცინა გულდასმით თარგმნით აღადგინა და სამედიცინო ცოდნა მომავალ თაობებს შეუნარჩუნა. 10. საუკუნეში სპარსული წარმოშობის ისლამური მეცნიერი იბნ სინა (დასავლეთში ავიცენად ცნობილი), ალბუკასისი (აბუ ალ-კასიმ ალ-ზაჰრავი, ესპანეთი) და 12. საუკუნეში მაიმონიდესი (ესპანეთი) სამი ცნობილი ექიმი იყო, რომლებმაც სამედიცინო მიღწევები ისლამური გამარჯვებების საზღვრების გასაფართოებლად გაავრცელეს. აბუ ალ-კასიმი ქირურგიაში კაუტერიზაციას აქტიურად უჭერდა მხარს. სიმსივნის გასანადგურებლად და საოპერაციოდ მოსამზადებლად მწველი პასტის გამოყენება იმავე ლოგიკას გვახსენებს, რითაც დღეს დიდი ძუძუს სიმსივნეებისთვის ქიმიოთერაპიას იყენებენ. აბუ ალ-კასიმმა, ანრი დე მონდევილმა (ფრანგული ქირურგიის „მამა“, 13. საუკუნე) და გი დე შოლიაკმა (საფრანგეთი, 14.. საუკუნე) ქირურგიულ არმამენტარიუმში (ყველა სამედიცინო ტექნიკა, აღჭურვილობა და მარაგი, რომელსაც ექიმი ან დაწესებულება იყენებს; კონკრეტული ამოცანისთვის საჭირო საშუალებების სრული მრავალფეროვნება) ძუძუს სიმსივნის სწრაფად ამოსაღები უნიკალური იარაღები შემოიტანეს.
რენესანსი: ხელოვნებისა და ქირურგიის დაბადების ზეიმი
16 – 18. საუკუნეები არა მხოლოდ მხატვრული შემოქმედების აყვავებად, არამედ ქირურგიის დაბადების ოქროს ხანადაც ითვლებოდა. ქირურგიული ოსტატობა დალაქის მიდგომას ჩამოშორდა და 16. საუკუნეში ბელგიაში ანდრეას ვეზალიუსის მიერ ადამიანის ანატომიის აღმოჩენით განვითარდა. ინგლისსა და საფრანგეთში 18. საუკუნეში ძუძუს კუპერის იოგები და საპეის სუბარეოლური ლიმფური ქსელი (ლიმფური სისხლძარღვები) დამკვიდრდა. იმავე პერიოდში ჯონ ჰანტერმა (ქირურგიის ერთ-ერთმა შოტლანდიელმა მამამ) ძუძუს კიბოს მიზეზად „შავი ნაღველი“ ლიმფით შეცვალა. გასქელებული რძის, ტრავმის, პიროვნული ტიპის, ჰაერისა და ინფექციის მრავალი თეორია კანცეროგენეზის ცნებას ავსებდა. სამედიცინო ჩანაწერებში ამ პერიოდში მრავალი გმირული ოპერაციაა: მხოლოდ სიმსივნური უბნის მარტივი ლუმპექტომიიდან მთელი ძუძუს პექტორალის კუნთთან ერთად რადიკალურ მოცილებამდე. ანესთეზიის არარსებობის გათვალისწინებით, ეს შთამბეჭდავი და დასაფასებელია; ნიჭი და სისწრაფე წარმატებული ქირურგის აუცილებელი თვისებები იყო. უნდა გვახსოვდეს ისიც, რომ მაშინ ქირურგია განკურნების იმედის ერთადერთი გზა იყო. ასევე აღწერილია ძუძუს მოცილების მცდელობები ლიგაციით (ძაფით ან მავთულით გადაკვრით) ან ტყვიის ფირფიტის გამოყენებით.
2. ნაწილისთვის დააწკაპუნეთ
წყაროები
A Brief History of Breast Cancer.
Sultan Qaboos Univ Med J. 2014 May; 14(2): e166–e169.
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.





მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.