გენეტიკური საფუძველი მწეველთა ფილტვის კიბოს რისკს განსაზღვრავს

ფილტვის კიბო მსოფლიოში მწეველებს შორის გავრცელებული დაავადებაა. თუმცა რისკი ყველასთვის ერთნაირი არ არის. ნავარის უნივერსიტეტის კლინიკური კიბოს ცენტრის ახალი კვლევა აჩვენებს, როგორ მოქმედებს გენეტიკური პროფილი მწეველთა ფილტვის კიბოს რისკზე. ეს კვლევა შეიძლება დაგვეხმაროს გენეტიკური ფაქტორების როლის გაგებაში რისკის შეფასების, ადრეული დიაგნოსტიკისა და მკურნალობის სტრატეგიებისთვის. აი, დეტალები:

კვლევის საფუძველი: მოწევა, ფილტვის კიბო და გენეტიკური ფაქტორები

ნავარის უნივერსიტეტის კლინიკური კიბოს ცენტრის (CUN) მულტიდისციპლინურმა კვლევამ აჩვენა, რომ ფილტვის კიბოს მაღალი და დაბალი რისკის მქონე მწეველებს განსხვავებული გენეტიკური პროფილები აქვთ. შედეგები წარმოდგენილი იყო ამერიკის კლინიკური ონკოლოგიის საზოგადოების ბოლო შეხვედრაზე ჩიკაგოში (ASCO 2023).

CUN-ის გენომური მედიცინის განყოფილების დირექტორმა და კვლევის კოორდინატორმა, ექიმმა Ana Patiño García-მ, ახსნა, რატომ ჩატარდა კვლევა. Patiño-მ თქვა: „ეს კვლევა უშუალოდ ონკოლოგიური კლინიკიდან წამოვიდა, სადაც მუდმივად ვხვდებით ფილტვის კიბოს მქონე პაციენტებს, რომლებსაც არასდროს მოუწევიათ ან ძალიან ცოტას ეწეოდნენ; ამავე დროს ვიცნობთ ბევრ ადამიანს, რომლებიც ცხოვრების დიდ ნაწილში ეწეოდნენ და კიბო არასდროს განვითარებიათ. ამ დაკვირვებამ დაგვაყენებინა კითხვა, არსებობს თუ არა გენეტიკური ფაქტორები, რომლებიც კიბოს რისკს ზრდის ან ამცირებს და ადამიანებს ამ დაავადებისგან იცავს“.

CUN-ის ონკოლოგიური კვლევების დეპარტამენტის კოორდინატორმა და კვლევაზე პასუხისმგებელმა ექიმმა José Luis Pérez Gracia-მ თქვა: „ეს კვლევა პირველად ადასტურებს გენეტიკურ ფაქტორებს, რომლებიც დაკავშირებულია ადამიანებთან, რომლებიც, როგორც ჩანს, თამბაქოსთან დაკავშირებული ფილტვის კიბოს მიმართ რეზისტენტულნი არიან, ან ამ დაავადების განვითარების მაღალი რისკი აქვთ.“

ინოვაციური მიდგომა: ახალი თაობის ტექნიკები და ხელოვნური ინტელექტი

ადრინდელი მონაცემები აჩვენებს, რომ ზოგიერთ მწეველს კიბო უვითარდება, ზოგიერთს კი არა. ამ საკითხზე Pérez ამბობს: „საყოველთაოდ ცნობილი და გავრცელებული შემთხვევაა, რომ ზოგი ადამიანი ხანდაზმულობისა და ინტენსიური მოწევის მიუხედავად ფილტვის კიბოთი არ დაავადებულა. სამწუხაროდ, ჩვენ, ონკოლოგები, ხშირად ვხვდებით მწეველებსაც, რომლებსაც ეს დაავადება ახალგაზრდა ასაკში დაუდგინდათ. მიუხედავად იმისა, რომ ამ მოვლენების მიზეზების გაგება ძალიან მნიშვნელოვანია, საკითხი გენეტიკური თვალსაზრისით მანამდე არასდროს შეუსწავლიათ.“

კვლევა ჩატარდა

• საშუალო ასაკით 80 წლის, ფილტვის კიბოს არმქონე 133 ინტენსიური მწეველისა და
• საშუალო ასაკით 50 წლის, ფილტვის კიბოს მქონე 116 ინტენსიური მწეველისგან აღებული DNA-ის ნიმუშების გამოყენებით.

ეს DNA ახალი თაობის სეკვენირების (NGS) ტექნიკებით გაანალიზდა; შედეგები ბიოინფორმატიკისა და ხელოვნური ინტელექტის სისტემებით შეისწავლეს ნავარის უნივერსიტეტის გამოყენებითი მედიცინის კვლევით ცენტრსა და ნავარის უნივერსიტეტის საინჟინრო სკოლასთან თანამშრომლობით.

კითხვაზე, როგორ შეიძლება ამ მეთოდოლოგიამ მსგავსი მიმართულების სხვა კვლევებს შეუწყოს ხელი, Patiño-მ თქვა: „ამ კვლევის ყველაზე ახალი მხარე სწორედ მიდგომაა. ის ეფუძნება უკიდურეს ჯგუფებს, რომლებიც განისაზღვრება პაციენტის ფილტვის კიბოთი დაავადების ასაკითა და მოწევის ინტენსივობით. ასეთ შედარებით დიზაინს უკიდურესი ფენოტიპები ეწოდება და მისი მთავარი განმასხვავებელი, ამავე დროს ყველაზე შემზღუდველი თვისებაა შემთხვევებისა და კონტროლების სწორად შერჩევა. ცხადია, თანამედროვე NGS ტექნოლოგიებით ისეთი რაოდენობისა და ხარისხის მონაცემებს ვიღებთ, რომლებიც წლების წინ მიუწვდომელი იქნებოდა“.

კვლევაში ბიოინფორმატიკისა და ხელოვნური ინტელექტის როლზე საუბრისას Patiño-მ განმარტა, რომ ეს საკმაოდ ახალი ტექნიკებია. „სინამდვილეში ეს ტექნოლოგიები უკვე იმ სტრატეგიების ნაწილია, რომლებსაც დღეს კიბოს გასაგებად, ამოსაცნობად და სამკურნალოდაც ვიყენებთ. ეს მიდგომა კლინიკაში გამოიყენება ადამიანებს შორის განსხვავებების გასაგებად, მკურნალობაზე პასუხის პროგნოზირებისა და მკურნალობის შესახებ გადაწყვეტილების მისაღებად,“ — თქვა მან.

გენეტიკური განსხვავებების გამოვლენა

კვლევამ გამოავლინა, როგორ მოქმედებს სხვადასხვა გენეტიკური ფაქტორი ფილტვის კიბოს რისკზე. ზოგი გენის არსებობამ მწეველებში შეიძლება ფილტვის კიბოს რისკის ზრდა ან შემცირება გამოიწვიოს. ეს მონაცემები შეიძლება ადრეული დიაგნოსტიკის ან ინდივიდუალურად მორგებული მკურნალობის სტრატეგიების შესამუშავებლად გამოიყენონ.

კვლევის შედეგების მიხედვით:

• დადგინდა, რომ ორივე ჯგუფს გენეტიკური განსხვავებები ჰქონდა.
• აღინიშნა, რომ ეს განსხვავებები აღმოჩნდა
  • იმუნურ სისტემასთან დაკავშირებულ გენებში (HLA სისტემა),
  • სიმსივნის განვითარებისას ხშირად შეცვლილ ფუნქციურ გზებთან დაკავშირებულ გენებში და
  • უჯრედების მოძრაობასთან დაკავშირებულ გენებში.
• აღმოჩენილი გენეტიკური მახასიათებლები იმ გენებშია, რომელთა ფუნქციები კიბოს განვითარებას უკავშირდება, მაგალითად იმუნური პასუხი, გენეტიკური მასალის აღდგენა და ანთების რეგულირება.

უფრო ადრეული დიაგნოსტიკა: შედეგები და კლინიკური გამოყენება

ეს კვლევა შეიძლება მნიშვნელოვანი ნაბიჯი იყოს ფილტვის კიბოს დიაგნოსტიკასა და მკურნალობაში. პაციენტის გენეტიკური პროფილის გაგებამ ექიმს შეიძლება მისცეს ინფორმაცია, რომელიც უფრო ადრეული და ეფექტიანი მკურნალობისთვისაა საჭირო.

სამომავლო ნაბიჯები: არსებული პრობლემები და ახალი ტექნიკები

კვლევას შეუძლია მომავალი კვლევებისთვის მიმართულების მიცემა. ფილტვის კიბოს რისკის მქონე პაციენტების უკეთ გაგება და მკურნალობა მოითხოვს არსებული ტექნოლოგიებისა და მეთოდების ფარგლებს გარეთ გასვლას. გენეტიკური განსხვავებების გაგებამ შეიძლება ახალი გზები გახსნას ამ დაავადების უფრო ეფექტიანი მკურნალობისა და პრევენციისთვისაც კი.

დასკვნა

კვლევა აჩვენებს, როგორ მოქმედებს მწეველთა გენეტიკური პროფილი ფილტვის კიბოს რისკზე. ეს მონაცემები პაციენტების უფრო ადრეულ დიაგნოსტიკასა და მკურნალობას შეიძლება დაეხმაროს. მათ ასევე შეუძლია მომავალი კვლევების წარმართვა და პაციენტების უკეთ გაგების, მკურნალობისა და პრევენციის ხელშეწყობაც კი. ეს შეიძლება მნიშვნელოვანი ნაბიჯი იყოს ფილტვის კიბოს წინააღმდეგ ჩვენს ბრძოლაში.

*

დამატებითი საკითხავი: აღმოჩენილი გენეტიკური განსხვავებები და მათი გავლენა კიბოს რისკზე

შემთხვევათა ჯგუფი (საშუალო ასაკი 50, ინტენსიური მწეველები ფილტვის კიბოთი):

• HLA-A: 4 ვარიანტით (გენეტიკური ცვლილებით) ანტიგენის წარდგენის ფუნქციას ასრულებს. ეს გენი იმუნურ პასუხში მნიშვნელოვან როლს თამაშობს.
• ADAMTS7: 2 ვარიანტით მეტალოპროტეინაზის ფუნქციას ასრულებს. ეს გენი ქსოვილებისა და უჯრედების სტრუქტურის რეგულირებაში მონაწილეობს.
• SPINK5: 2 ვარიანტით სიმსივნის დამთრგუნველ ფუნქციას ასრულებს. ამ გენს კიბოს უჯრედების ზრდისა და გავრცელების შეფერხება შეუძლია.
• REXO4: 2 ვარიანტით DNA-ის რეპარაციის ფუნქციას ასრულებს. ის დაზიანებული DNA-ის აღდგენაში მონაწილეობს.

საკონტროლო ჯგუფი (საშუალო ასაკი 80, ინტენსიური მწეველები ფილტვის კიბოს გარეშე)

• PLIN4: 2 ვარიანტით ლიპიდური წვეთების მეტაბოლიზმის ფუნქციას ასრულებს. ეს გენი ენერგიის შენახვასა და მეტაბოლიზმში მონაწილეობს.
• ZNF214: 2 ვარიანტით ტრანსკრიფციული რეგულირების ფუნქციას ასრულებს. ეს გენი გენების ექსპრესიის რეგულირებაში მოქმედებს.
• KRT18: 1 ვარიანტით Ras-ის აქტივაციით მოქმედი ონკოგენის ფუნქციას ასრულებს. ეს გენი კიბოს განვითარებასა და პროგრესირებაში მონაწილეობს.

ეს ვარიანტები დაავადებულთა და საკონტროლო ჯგუფებს შორის გენეტიკურ განსხვავებებს ასახავს და კიბოს რისკსა და რეზისტენტობაზე პოტენციური გავლენა შეიძლება ჰქონდეს. განსაკუთრებით ის, რომ HLA-A, ADAMTS7-ის მსგავსი გენები ფილტვის კიბოს მქონე პირებში, ხოლო PLIN4-ის მსგავსი გენები საკონტროლო ჯგუფში გამოიკვეთა, მიანიშნებს, რომ ეს გენები კიბოსთან დაკავშირებულ სხვადასხვა გზაზე შეიძლება მოქმედებდეს.

ამ კონკრეტულ ვარიანტებსა და გენებს კიბოს გარკვეული ტიპების რისკის ფაქტორების უკეთ გაგების ხელშეწყობა შეუძლია; მომავალში ისინი შეიძლება უფრო ეფექტიანი მკურნალობისა და პრევენციის სტრატეგიების შესამუშავებლად გამოიყენონ.