იწვევს სტრესი და შფოთვა კიბოს?

ხშირად გვესმის: „დარდისგან კიბო დაემართა“ ან „სტრესმა კიბო გაუჩინა“. ბევრი შიშობს, რომ ძლიერმა სტრესმა, შფოთვამ ან ღრმა მწუხარებამ შეიძლება კიბო გამოიწვიოს. რამდენად სწორია ეს? ნამდვილად იწვევს სტრესი და შფოთვა კიბოს თუ ეს მითია?

ამ კავშირის გასაგებად მეცნიერებმა მრავალი კვლევა ჩაატარეს. შედეგებით, არ არსებობს ძლიერი მტკიცებულება, რომ სტრესი და შფოთვა უშუალოდ კიბოს იწვევს. ანუ დაზუსტებით ვერ ვიტყვით, რომ ვინმეს „სტრესის გამო დაემართა კიბო“. სტრესი დამოუკიდებლად კიბოს განმსაზღვრელი ფაქტორი არ არის. თუმცა მისმა არაპირდაპირმა ეფექტებმა შეიძლება ზოგადი ჯანმრთელობა გააუარესოს და არსებული კიბოს მიმდინარეობა გაართულოს. უფრო ახლოს გავეცნოთ ამ კავშირის შესახებ ფაქტებს.

რა არის სტრესი და შფოთვა?

სტრესი ორგანიზმის ბუნებრივი რეაქციაა რთულ ან საფრთხის შემცველ მდგომარეობაზე. გამოცდის მღელვარება ან საცობი ხანმოკლე მწვავე სტრესს იწვევს, რომელიც სიტუაციის დასრულებისას, ჩვეულებრივ, ქრება. „ბრძოლის ან გაქცევის“ პასუხისას გულისცემა ჩქარდება, წნევა იმატებს, კუნთები იძაბება და გონება განგაშის რეჟიმში გადადის. მოკლევადიანად ეს ნორმალური და სასიცოცხლო რეაქციებია.

შფოთვა მომავალზე მუდმივი წუხილისა და დაძაბულობის მდგომარეობაა. ადამიანი კონკრეტული საფრთხის გარეშეც მოუსვენრობას გრძნობს. სტრესსა და შფოთვას ერთად ხშირად ახსენებენ, რადგან მსგავს სხეულებრივ რეაქციებსა და ადრენალინისა და კორტიზოლის მსგავს ჰორმონებს იწვევს. სტრესი დროებითი დაძაბულობაა, შფოთვა კი უფრო მუდმივი წუხილი. ორივე სხეულსა და გონებას ჩვეულებრივზე მეტად ტვირთავს.

სტრესის გავლენა ორგანიზმზე

მწვავე, ხანმოკლე სტრესის დასრულებისას სხეული ნორმას უბრუნდება და მუდმივი დაზიანება, ჩვეულებრივ, არ რჩება. თუმცა ქრონიკული , ხანგრძლივი სტრესი მუდმივ განგაშს იწვევს და ჯანმრთელობის სხვადასხვა პრობლემას შეიძლება შეუწყოს ხელი:

• იმუნიტეტის შესუსტება: ხანგრძლივი სტრესი იმუნური სისტემის ეფექტიანობას ამცირებს და დაავადებებთან ბრძოლას ართულებს.
• გულ-სისხლძარღვთა პრობლემები: ქრონიკულმა სტრესმა მუდმივად მაღალი წნევით შეიძლება ჰიპერტენზიის, ხანგრძლივად კი ინფარქტისა და ინსულტის რისკი გაზარდოს.
• ფსიქოლოგიური ეფექტები: მუდმივი სტრესი შფოთვითი აშლილობისა და დეპრესიის რისკს ზრდის. ხშირია გაღიზიანება, კონცენტრაციისა და ძილის პრობლემები.
• საჭმლის მონელების პრობლემები: ჭარბმა სტრესმა შეიძლება კუჭის ტკივილს, წყლულსა და მადის ცვლილებებს შეუწყოს ხელი.
• ცხოვრების წესის ცვლილებები: ძლიერი სტრესისას ადამიანმა შეიძლება მეტად მოწიოს ან ალკოჰოლი მიიღოს, არაჯანსაღად იკვებოს ან უმოძრაო გახდეს. ეს ქცევები არაპირდაპირ მრავალი დაავადების რისკს ზრდის.

იწვევს სტრესი კიბოს?

სამეცნიერო მონაცემებით, მარტო სტრესით კიბოს გამოწვევის მტკიცებულება არ მოიძებნა. კიბო გენეტიკური მიდრეკილების, გარემოს (თამბაქო, რადიაცია, ზოგი ვირუსი), ცხოვრების წესისა და სხვა ფაქტორების ურთიერთქმედებით ჩნდება. მრავალწლიან ფართო კვლევებში ქრონიკულად სტრესულ და მშვიდად მცხოვრებ ადამიანებს შორის კიბოს სიხშირის მკაფიო განსხვავება არ გამოვლენილა. ანუ მარტო ძლიერი სტრესი კიბოს ალბათობას მნიშვნელოვნად არ ზრდის.

ზოგი ექსპერიმენტი ძლიერ სტრესს სიმსივნის დაჩქარებულ ზრდასთან აკავშირებს, თუმცა ადამიანების ხანგრძლივი დაკვირვებით პრაქტიკაში მკაფიო ეფექტი არ ჩანს. დღევანდელი სამეცნიერო შეხედულებით, სტრესი დამოუკიდებლად კიბოს მიზეზი არ არის.

არაპირდაპირ კი სტრესმა ზოგი რისკი შეიძლება გაააქტიუროს. მის გამო მოწევის დაწყება ფილტვის კიბოს, ალკოჰოლით დარდის დამშვიდება კი ალკოჰოლთან დაკავშირებული კიბოს რისკს ზრდის. მთავარი აქ თავად სტრესი კი არა, მისგან წარმოქმნილი მავნე ჩვევებია. ქრონიკული სტრესისგან იმუნიტეტის შესუსტებამ შეიძლება პათოლოგიური უჯრედების განადგურებაც შეამციროს, თუმცა ამის პირდაპირი გაზომვა რთულია.

შფოთვისა და კიბოს კავშირი

შფოთვაც , ანუ მუდმივი წუხილი, დამოუკიდებლად კიბოს მიზეზად არ მიიჩნევა. კვლევებში ძალიან შფოთიან ადამიანთა კიბოს სიხშირე ზოგადი მოსახლეობისგან არ განსხვავდებოდა. შფოთიანი ხასიათი თავისთავად კიბოსადმი მიდრეკილებას არ ქმნის.

მიუხედავად ამისა, შფოთვა საყურადღებოა. კიბოს დიაგნოზისას ძლიერი შფოთვა და შიში სრულიად ბუნებრივია, მაგრამ აქ ის დაავადების შედეგია და არა მიზეზი. მთავარია პროფესიული მხარდაჭერითა და სტრესის მართვით მისი კონტროლი.

კიბოს ფსიქოლოგია და სტრესი

კიბოს დიაგნოზი თავისთავად ძლიერი სტრესია. ფსიქოლოგიურმა ტვირთმა შეიძლება მკურნალობის დაცვასა და ცხოვრების ხარისხზე უარყოფითად იმოქმედოს. ძალიან შეშფოთებულმა პაციენტმა შესაძლოა წამლები გამოტოვოს და ძილისა თუ მადის პრობლემები განიცადოს. მაღალი სტრესისას გამოჯანმრთელებაც შეიძლება გართულდეს.

ამ დროს ფსიქოლოგიური მხარდაჭერა სტრესისა და შფოთვის სამართავად ძალიან ღირებულია. ფსიქოონკოლოგები ემოციურ დახმარებას უზრუნველყოფენ; საჭიროებისას თერაპია შფოთვას ამცირებს. რელაქსაცია, ჰობი და საყვარელ ადამიანებთან დროის გატარებაც სტრესს ამსუბუქებს. მნიშვნელოვანია, წარსული მწუხარების გამო პაციენტებმა თავი არ დაიდანაშაულონ: სტრესის დამოუკიდებელ მიზეზად არმიჩნევა ზედმეტ დანაშაულის გრძნობას აცილებს. სიმშვიდე და მხნეობა მკურნალობისას პაციენტს ძალას აძლევს.

სტრესისა და შფოთვის დაძლევის გზები

ყოველდღიური სტრესის შემცირება ზოგადი ჯანმრთელობისა და დაავადებათა პრევენციისთვის სასარგებლოა. რამდენიმე რჩევა:

• რეგულარულად ივარჯიშეთ: აქტივობა სტრესის ჰორმონებს ამცირებს და ენდორფინის, ბედნიერების ჰორმონის, გამოყოფას ზრდის.
• სცადეთ რელაქსაციის მეთოდები: ღრმა სუნთქვას, მედიტაციასა და იოგას გონების დამშვიდება და შფოთვის შემცირება შეუძლია.
• მოუარეთ ძილის რეჟიმს: ხარისხიანი ძილი სტრესისადმი გამძლეობას ზრდის. ყოველღამით საკმარისი, 7-8 საათის, ძილი სცადეთ.
• მიიღეთ სოციალური მხარდაჭერა: გაუზიარეთ გრძნობები სანდო ადამიანებს. ოჯახთან, მეგობრებსა და მხარდამჭერ ჯგუფებთან საუბარი ამშვიდებს. საჭიროებისას სპეციალისტის დახმარებას ნუ მოერიდებით.
• შეიძინეთ ჯანსაღი ჩვევები: იკვებეთ დაბალანსებულად, მოერიდეთ მოწევასა და ჭარბ ალკოჰოლს. საყვარელი ჰობისთვის დროის დათმობა გონებას სასიამოვნოდ აკავებს და სტრესს ამცირებს.

დასკვნა

სამეცნიერო მონაცემებით, სტრესი ან შფოთვა დამოუკიდებლად კიბოს არ იწვევს. მთავარი ფაქტორებია გენეტიკური მიდრეკილება, გარემო და ცხოვრების წესი. სტრესსა და მწუხარებას ჯანმრთელობაზე მხოლოდ არაპირდაპირი გავლენა შეიძლება ჰქონდეს.

სრულიად უსტრესო ცხოვრება შეუძლებელია, მაგრამ მასთან გამკლავების სწავლა შეგვიძლია. მძიმე დაავადებისას განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ფსიქოლოგიური მხარდაჭერა და კონტროლირებად საკითხებზე ყურადღება: მოწევის შეწყვეტა, ჯანსაღი კვება და მკურნალობის დაცვა. ეს გონებისა და სხეულის ჯანმრთელობის შენარჩუნებასა და დაავადებისადმი გამძლეობას უწყობს ხელს.

ხშირად დასმული კითხვები

ნამდვილად იწვევს სტრესი კიბოს?
არა. კვლევებს სტრესით კიბოს უშუალო გამოწვევა არ დაუმტკიცებია. მარტო სტრესი კიბოს გამომწვევ ფაქტორად არ მიიჩნევა.

იწვევს მწუხარება ან დეპრესია კიბოს?
არა. ძლიერი დარდით კიბოს განვითარების მტკიცებულება არ არსებობს. მარტო დეპრესიაც კიბოს რისკს არ ზრდის.

რა დაავადებებს შეიძლება სტრესი უწყობდეს ხელს?
ქრონიკულმა სტრესმა შეიძლება ინფარქტს, მაღალ წნევას, ინსულტს, კუჭის წყლულს, ძილის დარღვევასა და შფოთვას შეუწყოს ხელი.

აუარესებს სტრესი არსებულ კიბოს?
არ არსებობს მტკიცებულება, რომ სტრესი არსებულ სიმსივნეს პირდაპირ ზრდის. თუმცა ჭარბი სტრესი ცხოვრების ხარისხს ამცირებს და მკურნალობას ართულებს. ამიტომ კიბოს მქონე ადამიანებს ურჩევენ, შეძლებისდაგვარად შეამცირონ სტრესი.