კიბოების რა ნაწილის თავიდან აცილება შეიძლება და რა არის თავიდან აცილებადი კიბოს მიზეზები?
ამ სტატიაში
ახალმა კვლევამ აჩვენა, რომ კიბოს დიაგნოზების 40% და კიბოთი გამოწვეული სიკვდილის 44% თავიდან აცილებად რისკფაქტორებს უკავშირდება.
2024 წლის 11 ივლისს CA: A Cancer Journal for Clinicians ჟურნალში გამოქვეყნებულ სტატიაში მკვლევრებმა შეაფასეს 2019 წელს აშშ-ის 30 წლისა და უფროსი ასაკის ზრდასრულებში პოტენციურად თავიდან აცილებად რისკფაქტორებთან დაკავშირებული კიბოს შემთხვევები (არამელანომური კანის კიბოების გარდა) და კიბოთი გამოწვეული სიკვდილი, როგორც საერთო ჯამში, ისე კიბოს 30 სახეობისთვის.
კიბოს გლობალური ტვირთი
ყოველწლიურად მსოფლიოში კიბოს დაახლოებით 20 მილიონი ახალი შემთხვევა დიაგნოსტირდება და კიბოსთან დაკავშირებული მიზეზებით დაახლოებით 9,7 მილიონი ადამიანი კვდება. სიცოცხლის განმავლობაში რისკის თვალსაზრისით, ყოველი 5 კაციდან ერთს და ყოველი 5 ქალიდან ერთს კიბო განუვითარდება; ყოველი 9 კაციდან ერთი და ყოველი 12 ქალიდან ერთი კიბოთი გარდაიცვლება. ეს მონაცემები გლობალურ ჯანმრთელობაზე კიბოს დიდ გავლენას უსვამს ხაზს. თუმცა ახალმა კვლევამ აჩვენა, რომ კიბოს შემთხვევების 40% და კიბოთი სიკვდილის 44% თავიდან აცილებად რისკფაქტორებს უკავშირდება, რაც კიბოს წინააღმდეგ ბრძოლაში მნიშვნელოვან პოტენციალზე მიუთითებს.
კიბოს ყველაზე გავრცელებული მიზეზები
მკვლევრებმა შეაფასეს, რომ 2019 წელს კიბოების 40% განხილულ რისკფაქტორებს უკავშირდებოდა, ხოლო კიბოთი სიკვდილის 44% — ამავე რისკფაქტორებს. თითოეული რისკფაქტორისთვის პოპულაციაზე მიკუთვნებადი წილი (PAF) ქვემოთ მოცემულ ცხრილშია ჩამოთვლილი.
პოპულაციაზე მიკუთვნებადი წილი (PAF) აღნიშნავს, კონკრეტული რისკფაქტორის აღმოფხვრის შემთხვევაში ამ საზოგადოებაში შემთხვევების ან სიკვდილის რა პროცენტის თავიდან აცილება იქნებოდა შესაძლებელი. PAF აჩვენებს, საზოგადოებაში დაავადების ან სიკვდილის მიზეზის რა ნაწილია დაკავშირებული კონკრეტულ რისკფაქტორთან და გამოიყენება საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ჩარევების პოტენციური გავლენის შესაფასებლად.
| რისკფაქტორი | წილი კიბოს შემთხვევებში | წილი კიბოთი გამოწვეულ სიკვდილში |
| სიგარეტის მოწევა | 19,3% | 28,5% |
| ჭარბი წონა და სიმსუქნე | 7,6% | 7,3% |
| ალკოჰოლის მოხმარება | 5,4% | 4,1% |
| ულტრაიისფერი გამოსხივება | 4,6% | 1,3% |
| ფიზიკური უმოქმედობა | 3,1% | 2,5% |
| ხილის/ბოსტნეულის დაბალი მოხმარება | 1,4% | 1,5% |
| გადამუშავებული ხორცი | 1,0% | 1,0% |
| საკვები ბოჭკოს დაბალი მიღება | 0,9% | 0,8% |
| H Pylori ინფექცია | 0,7% | 0,9% |
| წითელი ხორცის მოხმარება | 0,6% | 0,6% |
| HCV ინფექცია | 0,5% | 1,0% |
| HIV ინფექცია | 0,5% | 0,4% |
| საკვებით კალციუმის დაბალი მიღება | 0,3% | 0,4% |
| პასიური მოწევა | 0,3% | 0,7% |
| EBV ინფექცია | 0,2% | 0,1% |
| HBV ინფექცია | 0,1% | 0,3% |
| HHV8 ინფექცია | <0,1% | <0,1% |
მკვლევრებმა აღნიშნეს: „შეფასებული კიბოს 30 სახეობიდან 19-ში შემთხვევებისა და სიკვდილის ნახევარზე მეტი პოტენციურად თავიდან აცილებად რისკფაქტორებს უკავშირდებოდა,“.
რისკფაქტორებთან ყველაზე მეტად დაკავშირებული კიბოს შემთხვევები იყო:
- ფილტვის კიბო
- ძუძუს კიბო
- მელანომა
- კოლორექტალური კიბო
- შარდის ბუშტის კიბო
რისკფაქტორებთან ყველაზე მეტად დაკავშირებული კიბოთი სიკვდილის მიზეზები იყო:
- ფილტვის კიბო
- კოლორექტალური კიბო
- ღვიძლის კიბო
- საყლაპავის კიბო
- პანკრეასის კიბო
კომენტარი
ეს მიგნებები აჩვენებს, რომ გარკვეული პრევენციული ჩარევების ფართოდ და თანაბრად დანერგვით კიბოსთან დაკავშირებული დაავადების ტვირთისა და ნაადრევი სიკვდილის მნიშვნელოვნად შემცირება შესაძლებელია. კერძოდ, ისეთი ცნობილი ზომები, როგორიცაა მოწევის შესამცირებლად სიგარეტის აქციზის გაზრდა, HCV ინფექციის სკრინინგისა და მკურნალობის პროგრამების გაფართოება და HPV ინფექციის წინააღმდეგ ვაქცინაცია, კიბოს სიხშირის შემცირებაში შეიძლება ეფექტიანი იყოს.
თუმცა ამ ცნობილი ჩარევების ფართომასშტაბიანი განხორციელებისთვის დანერგვის მეტი კვლევაა საჭირო. ეს განსაკუთრებით ეხება ცხოვრების წესის ფაქტორებს, მათ შორის ჭარბ წონას, არაჯანსაღ კვებას, ალკოჰოლის მოხმარებასა და ფიზიკურ უმოქმედობას.
ისტორიულად სოციალურად და ეკონომიკურად არახელსაყრელ მდგომარეობაში მყოფ საზოგადოებებში ამ რისკფაქტორებისგან მეტად დაზარალებული ადამიანებისთვის სპეციალურად მორგებული, ურთიერთშემავსებელი ჩარევები შეიძლება უფრო ეფექტიანი იყოს. ასეთ საზოგადოებებში ჯანმრთელობის უთანასწორობისა და კიბოს რისკის შესამცირებლად ამ ადამიანების საჭიროებებზე მორგებული, მიზნობრივი სტრატეგიები უნდა შემუშავდეს. მათი დაგეგმვა და განხორციელება ამ საზოგადოებების განსაკუთრებულ მდგომარეობას უნდა ითვალისწინებდეს.
წყაროები
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.
მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.