Xərçənglərin nə qədərinin qarşısını almaq olar və qarşısı alına bilən xərçəng səbəbləri hansılardır?
Bu məqalədə
Yeni araşdırma xərçəng diaqnozlarının 40%-ının və xərçənglə əlaqəli ölümlərin 44%-ünün qarşısı alına bilən risk amilləri ilə bağlı olduğunu ortaya qoydu.
11 iyul 2024-cü ildə CA: A Cancer Journal for Clinicians jurnalında dərc olunan məqalədə tədqiqatçılar 2019-cu ildə 30 yaş və yuxarı ABŞ yetkinləri arasında potensial olaraq qarşısı alına bilən risk amilləri ilə bağlı xərçəng hallarını (melanoma olmayan dəri xərçəngləri istisna olmaqla) və xərçənglə əlaqəli ölümləri həm ümumilikdə, həm də 30 xərçəng növü üzrə təxmin etdilər.
Dünyada xərçəng yükü
Hər il dünyada təxminən 20 milyon yeni xərçəng halına diaqnoz qoyulur və təxminən 9,7 milyon insan xərçənglə əlaqəli səbəblərdən həyatını itirir. Ömürboyu risk baxımından hər 5 kişidən biri və hər 5 qadından biri xərçəngə tutulacaq; hər 9 kişidən biri və hər 12 qadından biri xərçəng səbəbindən həyatını itirəcək. Bu məlumatlar xərçəngin qlobal sağlamlığa böyük təsirini vurğulayır. Lakin yeni araşdırmanın xərçəng hallarının 40%-ının və xərçənglə əlaqəli ölümlərin 44%-ünün qarşısı alına bilən risk amilləri ilə bağlı olduğunu ortaya qoyması xərçənglə mübarizədə mühüm potensialın olduğunu göstərir.
Xərçənglərin ən çox rast gəlinən səbəbləri
Tədqiqatçılar 2019-cu ildə xərçənglərin 40%-ının qiymətləndirilən risk amilləri ilə və xərçənglə əlaqəli ölümlərin 44%-ünün bu risk amilləri ilə bağlı olduğunu təxmin etdilər. Hər bir risk amili üzrə populyasiyaya aid edilən fraksiya (PAF) aşağıdakı cədvəldə göstərilmişdir.
Populyasiyaya aid edilən fraksiya (PAF), müəyyən risk amilinin aradan qaldırıldığı halda həmin cəmiyyətdəki halların və ya ölümlərin neçə faizinin qarşısının alına biləcəyini ifadə edir. PAF xəstəliyin və ya ölüm səbəbinin cəmiyyətdə nə qədərinin müəyyən risk amili ilə bağlı olduğunu göstərir və ictimai sağlamlıq müdaxilələrinin potensial təsirinin qiymətləndirilməsində istifadə olunur.
| Risk amili | Xərçəng hallarındakı payı | Xərçənglə əlaqəli ölümlərdəki payı |
| Siqaret çəkmək | 19,3% | 28,5% |
| Artıq çəki və piylənmə | 7,6% | 7,3% |
| Alkoqol istehlakı | 5,4% | 4,1% |
| Ultrabənövşəyi şüalanma | 4,6% | 1,3% |
| Fiziki hərəkətsizlik | 3,1% | 2,5% |
| Az meyvə/tərəvəz istehlakı | 1,4% | 1,5% |
| Emal olunmuş ət | 1,0% | 1,0% |
| Qidada lifin azlığı | 0,9% | 0,8% |
| H Pylori infeksiyası | 0,7% | 0,9% |
| Qırmızı ət istehlakı | 0,6% | 0,6% |
| HCV infeksiyası | 0,5% | 1,0% |
| HIV infeksiyası | 0,5% | 0,4% |
| Qidada kalsiumun azlığı | 0,3% | 0,4% |
| Passiv siqaret çəkmə | 0,3% | 0,7% |
| EBV infeksiyası | 0,2% | 0,1% |
| HBV infeksiyası | 0,1% | 0,3% |
| HHV8 infeksiyası | <0,1% | <0,1% |
Tədqiqatçılar bildirdilər: "Qiymətləndirilən 30 xərçəng növünün 19-unda xərçəng hallarının və ölümlərin yarısından çoxu potensial olaraq qarşısı alına bilən risk amilləri ilə bağlı idi".
Risk amilləri ilə ən çox bağlı olan xərçəng halları bunlar idi:
- Ağciyər xərçəngi
- Süd vəzi xərçəngi
- Melanoma
- Kolorektal xərçəng
- Sidik kisəsi xərçəngi
Risk amilləri ilə ən çox bağlı olan xərçəng ölümləri isə bunlar idi:
- Ağciyər xərçəngi
- Kolorektal xərçəng
- Qaraciyər xərçəngi
- Qida borusu xərçəngi
- Mədəaltı vəzi xərçəngi
Şərh
Bu nəticələr müəyyən profilaktik tədbirlərin geniş və bərabər şəkildə tətbiqi ilə xərçəngdən yaranan xəstəlik yükünün və erkən ölümlərin əhəmiyyətli dərəcədə azaldıla biləcəyini göstərir. Xüsusilə siqaret çəkməni azaltmaq üçün siqaretə tətbiq olunan istehlak vergilərinin artırılması, HCV infeksiyasının skrininq və müalicə proqramlarının genişləndirilməsi və HPV infeksiyasına qarşı peyvəndləmə kimi məlum tədbirlər xərçəng göstəricilərinin azaldılmasında təsirli ola bilər.
Lakin bu məlum müdaxilələrin geniş miqyasda tətbiqi üçün daha çox tətbiqetmə araşdırmasına ehtiyac var. Bu ehtiyac xüsusilə artıq bədən çəkisi, qeyri-sağlam qidalanma, alkoqol istehlakı və fiziki hərəkətsizlik kimi həyat tərzi amillərinə aiddir.
Tarixən sosial və iqtisadi baxımdan əlverişsiz vəziyyətə salınmış icmalarda bu risk amillərindən daha çox təsirlənən insanlar üçün xüsusi uyğunlaşdırılmış və bir-birini tamamlayan müdaxilələr daha təsirli ola bilər. Bu icmalarda sağlamlıq bərabərsizliklərini və xərçəng riskini azaltmaq üçün həmin insanların ehtiyaclarına uyğun hədəfli strategiyalar hazırlanmalıdır. Bu strategiyalar həmin icmaların xüsusi vəziyyətləri nəzərə alınaraq hazırlanmalı və tətbiq edilməlidir.
Mənbələr
Bu məqalə sizə faydalı oldu?
Rəyiniz məzmunumuzu yaxşılaşdırmağa kömək edir.
Oxucu şərhləri
Şərhinizi paylaşın
Adınız və şərhiniz yalnız administrator təsdiqindən sonra dərc olunur. E-poçt ünvanınız ziyarətçilərə heç vaxt göstərilmir.
İlk şərhi siz yazın.