ნეირონული დოქტრინა 1891 – სასიგნალო ქსელი ჩვენს ორგანიზმში
ნეირობიოლოგ Gordon Shepherd-ის აზრით, ნეირონული დოქტრინა თანამედროვე აზროვნების ერთ-ერთი დიდი იდეაა და მნიშვნელობით ფიზიკის კვანტურ და ფარდობითობის თეორიებს ან ქიმიის პერიოდულ სისტემასა და ქიმიური ბმის ცნებებს უტოლდება.
1800-იანი წლების ბოლოს მიკროსკოპული კვლევებიდან წარმოშობილი ნეირონული დოქტრინა ვარაუდობს, რომ ნეირონებად წოდებული უჯრედები ნერვული სისტემის ფუნქციურ სასიგნალო ერთეულებს წარმოადგენს და ნეირონები ერთმანეთს რამდენიმე ზუსტი გზით უკავშირდება.
ესპანელი ნევროლოგის Santiago Cajal-ის, იტალიელი პათოლოგის Camillo Golgi-სა და სხვა მეცნიერების დაკვირვებებზე დაფუძნებული დოქტრინა გერმანელმა ანატომმა Wilhelm von Waldeyer-Hartz-მა 1891 წელს ოფიციალურად ჩამოაყალიბა. Cajal-მა Golgi-ს ვერცხლით სპეციალური შეღებვის მეთოდები გააუმჯობესა და უჯრედების განშტოებების დეტალების მიკროსკოპში უკეთ დანახვას შეუწყო ხელი.
მიუხედავად იმისა, რომ თანამედროვე მეცნიერებმა ნეირონული დოქტრინის პირველ ვერსიაში გარკვეული ცვლილებები შეიტანეს, ისინი აღიარებენ, რომ ნეირონების უმეტესობას შემდეგი კომპონენტები აქვს:
- დენდრიტები: ტოტების მსგავსი სტრუქტურებია, რომლებიც სხვა ნეირონებიდან მოსულ ელექტროქიმიურ იმპულსებს უჯრედის სხეულს, ანუ სომას, გადასცემს.
- სომა: ასევე ცნობილია, როგორც უჯრედის სხეული.
- აქსონი: სტრუქტურაა, რომელიც იმპულსებს უჯრედიდან გარეთ ატარებს და შეიძლება 1 მეტრამდე სიგრძის იყოს.
ბევრ შემთხვევაში სიგნალები ერთი ნეირონიდან მეორეს გადაეცემა ნეირონის აქსონიდან გამოყოფილი ნეიროტრანსმიტერი ქიმიური ნივთიერებების მეშვეობით. ისინი გადაადგილდება ქიმიურ სინაფსში, შეერთების მცირე სივრცეში, და შემდეგ მეზობელი ნეირონის დენდრიტში შედის. თუ ნეირონთან მისული სიგნალების ჯამური აღგზნება საკმარისად დიდია, ნეირონი წარმოქმნის ხანმოკლე ელექტრულ იმპულსს, რომელსაც მოქმედების პოტენციალი ეწოდება და რომელიც აქსონის გასწვრივ ვრცელდება. არსებობს უჯრედშორისი გამტარი არხებიც, რომლებიც ნეირონებს პირდაპირ აკავშირებს.
სენსორული ნეირონები სხეულის მგრძნობიარე რეცეპტორული უჯრედებიდან ტვინში სიგნალებს ატარებს. მოტორული ნეირონები კი ტვინიდან კუნთებს უგზავნის სიგნალებს. გლიური უჯრედები, რომელთა რაოდენობა ტვინში ნეირონებზე მეტია, ნეირონებს სტრუქტურულ და მეტაბოლურ მხარდაჭერას უწევს.
მოზრდილებში ნეირონები ჩვეულებრივ არ განახლდება, თუმცა მთელი სიცოცხლის განმავლობაში მათ შორის ახალი კავშირები შეიძლება შეიქმნას. ყოველი 100 მილიარდი ნეირონიდან თითოეულს ათასობით სინაფსური კავშირი შეიძლება ჰქონდეს.
- გაფანტული სკლეროზი (MS), აქსონების გარშემო საკმარისი მიელინის (ქიმიური იზოლაციის) არარსებობით არის გამოწვეული.
- პარკინსონის დაავადება კი დაკავშირებულია ნეიროტრანსმიტერ დოფამინის ნაკლებობასთან, რომელსაც ჩვეულებრივ შუა ტვინის გარკვეული ნეირონები წარმოქმნის.
ილუსტრაციის აღწერა: Ramón y Cajal-ის წიწილის ნათხემის უჯრედების ნახატი ნაშრომიდან Estructura de los centros nerviosos de las aves (ფრინველთა ნერვული ცენტრების აგებულება), მადრიდი, 1905.
სტატიის ილუსტრაციის აღწერა: ნეირონი მრავალი დენდრიტით, უჯრედის სხეულითა და გრძელი აქსონით. აქსონზე კაფსულის მსგავსი გამონაზარდები მიელინის გარსის უჯრედებია.
სტატიაში ნახსენები ისტორიული პირები: Heinrich Wilhelm Gottfried von Waldeyer-Hartz (1836–1921), Camillo Golgi (1843–1926), Santiago Ramón y Cajal (1852–1934)
წყაროები
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.
მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.