პროსტატის ჯანმრთელობა: სიმპტომები, მკურნალობის მეთოდები და დაცვის გზები

პროსტატის ჯანმრთელობა 50 წელზე უფროსი მამაკაცებისთვის სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანი საკითხია. პროსტატის ჯირკვალში განვითარებულმა კეთილთვისებიანმა გადიდებამ (BPH), ინფექციამ (პროსტატიტმა) ან კიბომ ცხოვრების ხარისხზე შეიძლება იმოქმედოს. ამ სტატიაში განვიხილავთ, რა არის პროსტატა, პროსტატის დაავადებების სიმპტომებს, დიაგნოსტიკისა და მკურნალობის მეთოდებს და პროსტატის ჯანმრთელობის დაცვის გზებს . მიზანია პროსტატის ჯანმრთელობის შესახებ გასაგები და მეცნიერულ საფუძველზე აგებული სრული ინფორმაციის მოწოდება.

რა არის პროსტატა და რა ფუნქციები აქვს?

დიაგრამა, რომელიც შარდის ბუშტის ქვემოთ პროსტატის მდებარეობასა და გარშემო ორგანოებთან მის კავშირს აჩვენებს. პროსტატა (ნარინჯისფრად) უშუალოდ შარდის ბუშტის ქვემოთ, სწორი ნაწლავის წინ მდებარეობს და ურეთრას (შარდსადენს) გარს აკრავს.

პროსტატა მამაკაცის რეპროდუქციული სისტემის შემადგენელი მცირე სეკრეტორული ჯირკვალია. დაახლოებით კაკლის ზომის პროსტატა უშუალოდ შარდის ბუშტის ქვემოთ და სწორი ნაწლავის წინ მდებარეობს. რადგან მასში ურეთრა (შარდსადენი) გადის, ზომის მატებამ შარდის ნაკადზე შეიძლება იმოქმედოს. პროსტატის ძირითადი ფუნქცია სპერმის დაახლოებით 30-40%-ის შემადგენელი მკვებავი სითხის წარმოებაა. ეს სითხე სპერმატოზოიდებს იცავს და მათ მოძრაობას აადვილებს. პროსტატა შარდის ბუშტის ყელის კუნთებთან თანამშრომლობით შარდის შეკავებასაც ეხმარება — ანუ მოშარდვის დრომდე შარდის ბუშტში დარჩენას უზრუნველყოფს.

ჯანმრთელი პროსტატის ჯირკვალი მონაწილეობს როგორც რეპროდუქციულ ფუნქციაში (სათესლე სითხის წარმოებაში), ისე შარდის კონტროლში. ახალგაზრდა მამაკაცებში პროსტატა დაახლოებით 18-20 გრამს იწონის. სქესობრივი მომწიფებისას იგი ტესტოსტერონის გავლენით ვითარდება და ზრდასრულ ასაკში სტაბილურ ზომას აღწევს. თუმცა ასაკის მატებასთან ერთად მამაკაცების უმეტესობაში თანდათან ზრდის ტენდენცია აქვს. მიუხედავად იმისა, რომ ეს ზრდა კეთილთვისებიანია (ანუ არ არის კიბო), შარდსადენზე ზეწოლის გამო სხვადასხვა ჩივილი შეიძლება გამოიწვიოს.

პროსტატის დაავადებები: განსხვავებები BPH-ს, პროსტატიტსა და პროსტატის კიბოს შორის

პროსტატის ჯირკვალში პრობლემების სამი ძირითადი ჯგუფი შეიძლება განვითარდეს: პროსტატის კეთილთვისებიანი გადიდება (BPH), პროსტატის ანთება (პროსტატიტი) და პროსტატის კიბო. ამ სამ მდგომარეობას განსხვავებული მიზეზები და შედეგები აქვს:

• პროსტატის კეთილთვისებიანი გადიდება (BPH): BPH, რომელსაც „პროსტატის კეთილთვისებიან ჰიპერპლაზიასაც“ უწოდებენ, ასაკთან ერთად პროსტატის ზრდას ნიშნავს. კეთილთვისებიანი ნიშნავს, რომ ეს ზრდა კიბო არ არის. BPH განსაკუთრებით ხშირია 50 წელზე უფროს მამაკაცებში; მაგალითად, იგი დაახლოებით 60 წლის მამაკაცების ნახევარს, ხოლო 80 წელზე უფროსთა 90%-ს აქვს. გადიდებული პროსტატა შარდსადენს ავიწროებს, მოშარდვას ართულებს და ისეთ სიმპტომებს იწვევს, როგორიცაა ხშირი შარდვა. BPH-მ ცხოვრების ხარისხი შეიძლება შეამციროს, თუმცა სიცოცხლეს პირდაპირ საფრთხეს არ უქმნის.

• პროსტატის ინფექცია (პროსტატიტი): პროსტატიტის ყველაზე გავრცელებული ფორმა პროსტატის ჯირკვლის ანთებაა. იგი ახალგაზრდა და საშუალო ასაკის მამაკაცებშიც შეიძლება განვითარდეს და, ჩვეულებრივ, ბაქტერიული ინფექციის შედეგად ჩნდება; ზოგჯერ კი ბოლომდე გაურკვეველი მიზეზის ქრონიკული ანთებაა. პროსტატიტი შეიძლება გამოვლინდეს მაღალი სიცხით, შემცივნებით, კანკალით (მწვავე ინფექციისას), საზარდულისა და წელის ტკივილით, მტკივნეული შარდვით და ზოგჯერ სპერმაში ან შარდში სისხლით. პროსტატიტი, ჩვეულებრივ, უეცრად იწყება და მტკივნეულია, თუმცა შესაბამისი ანტიბიოტიკებით ან ანთების საწინააღმდეგო მკურნალობით შეიძლება გაუმჯობესდეს. ქრონიკული პროსტატიტისას სიმპტომები შეიძლება უფრო მსუბუქი, თუმცა ხანგრძლივი იყოს.

• პროსტატის კიბო: ეს პროსტატის ავთვისებიანი (კიბოს) უჯრედების გამრავლებაა. პროსტატის კიბო მამაკაცებში ერთ-ერთი ყველაზე ხშირი კიბოა. რისკი, ჩვეულებრივ, 50-იანი წლების ასაკიდან იზრდება და მასზე გავლენას ახდენს გენეტიკური მიდრეკილება, ოჯახური ისტორია, რასა და ცხოვრების წესი. ადრეული სტადიის პროსტატის კიბო, ჩვეულებრივ, უსიმპტომოა. ამიტომ სკრინინგის ტესტებს (მაგალითად, PSA-ს) ადრეულ დიაგნოსტიკაში მნიშვნელობა აქვს. გავრცელებულმა პროსტატის კიბომ BPH-ის მსგავსი შარდვითი ჩივილების გარდა შეიძლება ძვლის ტკივილი, წონის კლება ან შარდში/სპერმაში სისხლი გამოიწვიოს. თუ პროსტატის კიბო კაფსულის ფარგლებს გარეთ გავრცელებამდე გამოვლინდა, წარმატებული მკურნალობის შანსი ძალიან მაღალია. თუმცა მეტასტაზირებისას მდგომარეობა უფრო სერიოზულია.

შეჯამება: BPH და პროსტატიტი კიბო არ არის; BPH-ის დროს წამყვანია გადიდებით გამოწვეული მექანიკური პრობლემები, პროსტატიტისას კი — ინფექცია/ანთებით გამოწვეული მტკივნეული სიმპტომები. პროსტატის კიბო უჯრედების უკონტროლო ზრდაა და სიცოცხლისთვის რისკს ქმნის. BPH ან პროსტატიტი პროსტატის კიბოდ არ გარდაიქმნება, თუმცა ასაკის მატებასთან ერთად ერთსა და იმავე ადამიანს ეს დაავადებები ცალ-ცალკე შეიძლება განუვითარდეს. ამიტომ რეგულარული შემოწმებებით პროსტატის ჯანმრთელობაზე დაკვირვება მნიშვნელოვანია.

BPH, პროსტატიტი და კიბო: შედარებითი ცხრილი

ქვემოთ მოცემულ ცხრილში პროსტატის გადიდების, პროსტატიტისა და პროსტატის კიბოს ძირითადი განსხვავებებია შეჯამებული:

პროსტატის ჯანმრთელობის დარღვევის მაჩვენებელი სიმპტომები

პროსტატის პრობლემის განვითარებისას პირველ სიგნალებს, ჩვეულებრივ, შარდვის ჩვევების ცვლილებები იძლევა. შემდეგი სიმპტომები მნიშვნელოვანი ნიშნებია, რომლებიც პროსტატის ჯანმრთელობის შესაძლო დარღვევაზე მიუთითებს:

• ხშირი შარდვა: განსაკუთრებით დღის განმავლობაში ჩვეულებრივზე ხშირი და გადაუდებელი მოშარდვის მოთხოვნილება. ღამით მოსაშარდად ადგომაც (ნოქტურია) ხშირია; მამაკაცს ღამით ტუალეტში არაერთხელ უწევს გასვლა.

• მოშარდვის გაძნელება: მოშარდვის დაწყებამდე ლოდინის გახანგრძლივება, დაჭინთვის საჭიროება ან სუსტი და წყვეტილი ნაკადი. ზოგიერთ ადამიანს მოშარდვის დასაწყებად რამდენიმე წამით ინტენსიური კონცენტრირება შეიძლება დასჭირდეს.

• შარდის ნაკადის შესუსტება და შეწყვეტა: შარდვისას ნაკადი წინანდელზე წვრილი ან ნელია, ზოგჯერ კი უეცრად ჩერდება. ტიპურია შარდვის დასრულების შემდეგ წვეთების გამოყოფის გაგრძელებაც.

• შარდის ბუშტის არასრული დაცლის შეგრძნება: ტუალეტიდან გამოსვლის შემდეგაც ისეთი შეგრძნება, თითქოს ბუშტში შარდი დარჩა. ეს პროსტატის გადიდების გამო ბუშტის არასრული დაცლით არის გამოწვეული.

• წვა ან ტკივილი შარდვისას: განსაკუთრებით პროსტატიტის (ინფექციის) დროს შარდვისას ან ეაკულაციისას შეიძლება წვა, ჩხვლეტა ან ტკივილი აღინიშნოს. პროსტატის ქრონიკულმა პრობლემებმა მენჯში სისავსისა და დისკომფორტის შეგრძნება შეიძლება გამოიწვიოს.

• სისხლი შარდში ან სპერმაში: ეს შედარებით იშვიათი, თუმცა შესაძლოა სერიოზული ნიშანია. ვარდისფერი/წითელი შარდი ან სპერმაში მოწითალო ზოლები სხვადასხვა მიზეზით შეიძლება იყოს გამოწვეული — ინფექციიდან და კენჭიდან სიმსივნემდე.

• საშარდე გზების ინფექციები: თუ პროსტატის გადიდების გამო ბუშტში ნარჩენი შარდი რჩება, ბაქტერიების გამრავლების რისკი იზრდება. განმეორებადი საშარდე გზების ინფექციები შეიძლება პროსტატის ძირითად პრობლემაზე მიუთითებდეს.

• სქესობრივი ფუნქციის დარღვევები: პროსტატის პრობლემები ზოგიერთ მამაკაცში შესაძლოა ერექციის გაძნელებას ან ნაადრევ ეაკულაციას უკავშირდებოდეს. განსაკუთრებით პროსტატის ოპერაციის შემდეგ პაციენტებს გარკვეული პერიოდი სქესობრივი ფუნქციის ცვლილებები შეიძლება ჰქონდეთ.

ამ სიმპტომებიდან ერთის ან რამდენიმეს მქონე მამაკაცებს, განსაკუთრებით 50 წელზე უფროსებს, რეკომენდებულია უროლოგს დაუყოვნებლივ მიმართონ. ადრეული დიაგნოსტიკა, განსაკუთრებით პროსტატის კიბოს შემთხვევაში, შეიძლება სიცოცხლის გადამრჩენი იყოს და BPH-ის მსგავსი მდგომარეობებისას ცხოვრების ხარისხის გაუმჯობესებისთვისაც მნიშვნელოვანია.

პროსტატის დაავადებების დიაგნოსტიკის მეთოდები

პროსტატის დაავადებების დასადგენად ექიმები სხვადასხვა მეთოდს იყენებენ. ადრეულ და ზუსტ დიაგნოზს შესაბამისი მკურნალობის გეგმის შერჩევისთვის კრიტიკული მნიშვნელობა აქვს. ქვემოთ მოცემულია პროსტატის პრობლემების დიაგნოსტიკის გავრცელებული მეთოდები:

• თითით რექტალური გასინჯვა (DRM): როგორც მას ხშირად უწოდებენ, უკანა ტანიდან თითით გასინჯვა მარტივი გამოკვლევაა, რომლითაც უროლოგები პროსტატის ზომას, ფორმასა და სიმკვრივეს აფასებენ. ექიმი ხელთათმანიანი და ლუბრიკანტიანი თითით სწორი ნაწლავიდან პროსტატას ეხება, რათა გამკვრივებული კვანძები (კიბოს შესაძლო ნიშანი) ან პათოლოგიური გადიდება შეამოწმოს. გასინჯვა ხანმოკლეა და მცირე დისკომფორტის მიუხედავად, ჩვეულებრივ, მტკივნეული არ არის. რექტალურ გასინჯვას განსაკუთრებით 50 წელზე უფროსი მამაკაცების რუტინულ შემოწმებებში მნიშვნელოვანი ადგილი უკავია.

• PSA ტესტი (პროსტატის სპეციფიკური ანტიგენი): PSA პროსტატის მიერ წარმოქმნილი ცილაა; სისხლში მისი დონის გაზომვა პროსტატის შესახებ ინფორმაციას გვაძლევს. სისხლის ნიმუშში PSA-ის დონის განსაზღვრა პროსტატის კიბოს სკრინინგში გავრცელებული მეთოდია. ნორმალური PSA ასაკის მიხედვით იცვლება; ზოგადად, იგი 4 ng/mL-ზე ნაკლები უნდა იყოს, თუმცა ახალგაზრდა მამაკაცებში უფრო დაბალი ზღვრებია მიღებული. PSA-ის მატება შეიძლება პროსტატის კიბოზე მიუთითებდეს, თუმცა იგი არაონკოლოგიური მდგომარეობების, მაგალითად BPH-ის ან პროსტატიტის დროსაც იზრდება. ამიტომ მხოლოდ მომატებული PSA-ის გამო პანიკაში ჩავარდნის ნაცვლად ექიმის განმარტების მიღებაა მნიშვნელოვანი. ექიმი PSA-ის დონესა და რექტალური გასინჯვის შედეგებს ერთად შეაფასებს და საჭიროებისას დამატებით კვლევებს შემოგთავაზებთ.

• შარდის ანალიზი და კულტურა: შარდის ნიმუშის ლაბორატორიული შესწავლა განსაკუთრებით პროსტატიტზე ეჭვისას ინფექციის ნიშნების საძიებლად ტარდება. შარდში ლეიკოციტების ან ბაქტერიების არსებობა საშარდე გზების ინფექციის ნიშანი შეიძლება იყოს. კულტურა ადგენს, კონკრეტულად რომელი ბაქტერია იწვევს ინფექციას და შესაბამისი ანტიბიოტიკის შერჩევაში გვეხმარება.

• გამოსახულებითი კვლევები: პროსტატის ზომისა და სტრუქტურის შესაფასებლად ულტრასონოგრაფია ხშირად გამოიყენება. ჩვეულებრივ, რექტალური გზით ჩატარებული პროსტატის ულტრაბგერითი კვლევა (TRUS — ტრანსრექტალური ულტრაბგერა) მისი მოცულობის გაზომვასა და წარმონაქმნის არსებობის შეფასებას ეხმარება. ულტრაბგერით შეიძლება თირკმელების მდგომარეობისა და ბუშტში ნარჩენი შარდის შეფასებაც. უფრო გაღრმავებული გამოსახულებითი კვლევა, პროსტატის მულტიპარამეტრული MRI , განსაკუთრებით პროსტატის კიბოზე ეჭვისას, სიმსივნის გამოვლენისა და გავრცელების შესაფასებლად ღირებული ხელსაწყოა. MRI გამოსახულებები ბიოფსიის დაგეგმვაშიც გამოიყენება.

• პროსტატის ბიოფსია: თუ PSA მომატებულია ან რექტალური გასინჯვისას საეჭვო გამკვრივება ისინჯება, შეიძლება პროსტატის ბიოფსია შემოგთავაზონ. ბიოფსიისას პროსტატიდან წვრილი ნემსით მცირე ქსოვილის ნიმუშებს იღებენ და მიკროსკოპით იკვლევენ. კლასიკური ბიოფსიისას ულტრაბგერის კონტროლით ნიმუშები 10-12 წერტილიდან აიღება. უფრო ახალი მეთოდი, MRI-ფუზიური ბიოფსია , საშუალებას იძლევა MRI-ზე საეჭვო უბნები მიზანში აიღონ და ნიმუშები უფრო ზუსტად მოიპოვონ. ბიოფსია პროსტატის კიბოს დიაგნოზის დასადასტურებელი ოქროს სტანდარტია.

• უროდინამიკა და უროფლოუმეტრია: ეს ტესტები BPH-ის მქონე პაციენტებში შარდვის ფუნქციის დეტალურად შესაფასებლად ტარდება. უროფლოუმეტრია მარტივი ტესტია, რომელიც მოშარდვისას შარდის ნაკადის სიჩქარეს ზომავს. უროდინამიკური გამოკვლევა კი ბუშტის წნევებისა და ფუნქციის შეფასებით გვეხმარება გავიგოთ, შარდვის სირთულე პროსტატას უკავშირდება თუ ბუშტის კუნთებს.

დიაგნოსტიკური მეთოდები პაციენტის ჩივილებისა და გასინჯვის შედეგების მიხედვით შეირჩევა. მაგალითად, თუ ახალგაზრდა მამაკაცი შარდვითი ჩივილებითა და სიცხით მოდის, პროსტატიტს ჯერ შარდის ანალიზითა და გასინჯვით გამოიკვლევენ. 55 წლის მამაკაცში რუტინული სკრინინგისას მაღალი PSA-ის შემთხვევაში შეიძლება გასინჯვა და შესაძლოა MRI+ბიოფსია დაიგეგმოს. არ უნდა დაგვავიწყდეს, რომ ადრეულად გამოვლენილი პროსტატის კიბო მკურნალობით შეიძლება სრულად განიკურნოს, ხოლო BPH შესაბამისი მკურნალობებით კონტროლდება.

მკურნალობის თანამედროვე ვარიანტები

პროსტატის დაავადებების მკურნალობა დიაგნოზისა და დაავადების სიმძიმის მიხედვით განსხვავდება. მკურნალობის თანამედროვე ვარიანტები შეიძლება იყოს მედიკამენტები, ქირურგიული მეთოდები, მინიმალურად ინვაზიური პროცედურები და ზოგ შემთხვევაში მხოლოდ დაკვირვება. ქვემოთ მკურნალობის მეთოდებს მდგომარეობის მიხედვით განვიხილავთ:

• პროსტატის კეთილთვისებიანი გადიდების (BPH) მკურნალობა: BPH-ის მკურნალობის გადაწყვეტილება პაციენტის ჩივილების ხარისხისა და პროსტატის ზომის მიხედვით მიიღება. მსუბუქი სიმპტომებისას ექიმები, ჩვეულებრივ, ცხოვრების წესის ცვლილებებსა და რეგულარულ დაკვირვებას (აქტიურ მეთვალყურეობას) გვთავაზობენ. მაგალითად, ძილის წინ სითხის შეზღუდვამ ან კოფეინისა და ალკოჰოლის შემცირებამ შეიძლება სიმპტომები შეამსუბუქოს. თუ სიმპტომები შემაწუხებელია, მედიკამენტური მკურნალობა პირველი ნაბიჯია:

  • ალფა-ბლოკერები: პროსტატისა და შარდის ბუშტის ყელის კუნთების მოდუნებით შარდის ნაკადს აუმჯობესებს. ამ ჯგუფს მიეკუთვნება ტამსულოზინი, ალფუზოზინი და სხვა პრეპარატები. ეფექტი, ჩვეულებრივ, რამდენიმე დღეში იგრძნობა.

  • 5-ალფა-რედუქტაზის ინჰიბიტორები: პრეპარატებია, რომლებიც ჰორმონული გავლენით პროსტატის ზრდას აჩერებს ან უკუაქცევს. ფინასტერიდმა ან დუტასტერიდმა მაღალი DHT ჰორმონის დათრგუნვით პროსტატის მოცულობა შეიძლება შეამციროს. ეფექტის გამოვლენას რამდენიმე თვის გამოყენება სჭირდება.

  • კომბინირებული მკურნალობა: დიდი პროსტატისა და მძიმე ჩივილების მქონე პაციენტებში ზემოთ აღწერილი ორი ჯგუფის პრეპარატები შეიძლება ერთად დაინიშნოს.

  თუ პრეპარატებით საკმარისი გაუმჯობესება ვერ მიიღწევა ან ვითარდება ისეთი გართულებები, როგორიცაა განმეორებადი საშარდე გზების ინფექცია, ბუშტის კენჭი და თირკმლის ფუნქციის დარღვევა, ქირურგიული მკურნალობა განიხილება. კლასიკური მეთოდია TUR-P (პროსტატის ტრანსურეთრული რეზექცია) : ამ დახურული ოპერაციის დროს შარდსადენიდან შედიან, პროსტატის შიდა ნაწილს თლიან და არხის დამხშობ ქსოვილებს აშორებენ. TUR-P მრავალი წელია BPH-ის მკურნალობის ოქროს სტანდარტის ოპერაციაა. დღეს არსებობს უფრო ახალი, მინიმალურად ინვაზიური ტექნიკებიც :

  • პროსტატის ლაზერული ქირურგია: ჰოლმიუმის ლაზერის (HoLEP) მსგავსი მეთოდებით პროსტატის ქსოვილი ლაზერული ენერგიით ორთქლდება ან იკვეთება. სისხლდენის რისკი დაბალია და მეთოდი დიდი პროსტატის შემთხვევაშიც ეფექტიანია.

  • Rezum (წყლის ორთქლით მკურნალობა): ახალი ტექნიკაა, რომლის დროსაც უჯრედების გასანადგურებლად პროსტატის ქსოვილში წყლის ორთქლი შეჰყავთ. პროცედურა ადგილობრივი ანესთეზიითაც შეიძლება ჩატარდეს და განსაკუთრებით საშუალო ხარისხის გადიდების დროს კარგ შედეგებს იძლევა.

  • Urolift: მოწყობილობის ჩადგმა, რომელიც პროსტატის ქსოვილს მექანიკურად გვერდზე სწევს და ურეთრის სანათურს აფართოებს. შეიძლება შეირჩეს მცირე ან საშუალო ზომის პროსტატისას, განსაკუთრებით პაციენტებში, რომლებსაც სქესობრივი გვერდითი ეფექტები არ სურთ.

  ღია ან რობოტული ქირურგია ძალიან დიდი პროსტატისას ან სხვა მეთოდებისთვის შეუსაბამო შემთხვევებში გამოიყენება. რობოტული პროსტატის ოპერაციები (მაგალითად, da Vinci რობოტით) ნაკლები სისხლდენისა და სწრაფი აღდგენის უპირატესობას იძლევა.

• პროსტატიტის მკურნალობა: პროსტატის ინფექციის დროს მკურნალობა მწვავე ან ქრონიკული მიმდინარეობის მიხედვით იგეგმება. მწვავე ბაქტერიული პროსტატიტის შემთხვევაში მაღალი სიცხისა და მძიმე სიმპტომების გამო შეიძლება ჰოსპიტალიზაცია გახდეს საჭირო. ვენაში შეჰყავთ ძლიერი ანტიბიოტიკები და ტკივილგამაყუჩებლები. ინფექციის კონტროლის შემდეგ პერორალური ანტიბიოტიკოთერაპია, ჩვეულებრივ, 4-6 კვირა გრძელდება (რადგან პროსტატაში შეღწევა რთულია, ხანგრძლივი მკურნალობაა საჭირო). ტკივილის შესამსუბუქებლად შეიძლება თბილი მჯდომარე აბაზანები ან არასტეროიდული ანთების საწინააღმდეგო პრეპარატები გამოიყენონ. ქრონიკული პროსტატიტის (ქრონიკული მენჯის ტკივილის სინდრომის ჩათვლით) მკურნალობაში შეიძლება ხანგრძლივი დაბალდოზიანი ანტიბიოტიკები, ანთების საწინააღმდეგო პრეპარატები და ბუშტის მომადუნებლები სცადონ. მენჯის ფსკერის კუნთების მოდუნების ვარჯიშები, რეგულარული ფიზიკური აქტივობა და სტრესის მართვაც ქრონიკული პროსტატიტის სიმპტომების შემცირებისთვის სასარგებლო შეიძლება იყოს. მკურნალობისადმი რეზისტენტულ შემთხვევებში უროლოგმა შეიძლება ალფა-ბლოკერები ან სპეციალური ფიზიოთერაპია შემოგთავაზოთ.

• პროსტატის კიბოს მკურნალობა: პროსტატის კიბოს მკურნალობის გეგმა სტადიის (გავრცელების), პაციენტის ასაკისა და ზოგადი ჯანმრთელობის მიხედვით განისაზღვრება. ადრეულად გამოვლენილ, პროსტატის გარეთ გაუვრცელებელ კიბოში ყველაზე ხშირად ორი მეთოდი გამოიყენება:

  • ქირურგია (რადიკალური პროსტატექტომია): კიბოთი დაზიანებული პროსტატის სრულად ამოღების ოპერაციაა. იგი ღია, ლაპაროსკოპიული ან რობოტული მეთოდით შეიძლება ჩატარდეს. რობოტული ქირურგია პროსტატის კიბოში ფართოდ გავრცელდა; ნერვების შემნახველი ტექნიკებით გაუმჯობესდა ოპერაციის შემდეგ შარდის შეკავებისა და სქესობრივი ფუნქციის შედეგები. ოპერაციისას პროსტატა მის გარშემო არსებულ სათესლე ბუშტუკებთან ერთად ამოიღება, ბუშტი და ურეთრა კი ხელახლა ერთდება. ადრეული კიბო ქირურგიით შეიძლება სრულად განიკურნოს.

  • რადიოთერაპია (დასხივება): პროსტატის კიბოს კიდევ ერთი კურაციული (სრული განკურნებისკენ მიმართული) ვარიანტი რადიოთერაპიაა. გარეგანი დასხივებისას მაღალი ენერგიის რენტგენის სხივები პროსტატის უბანზე ფოკუსირდება და კიბოს უჯრედებს კლავს. ტექნოლოგიური განვითარებით IMRT-ისა და IGRT-ის მსგავსი მიზანმიმართული ტექნიკები გარშემო ქსოვილების დაზიანებას ამცირებს და წარმატების მაჩვენებლებს ზრდის. ზოგ შემთხვევაში ბრაქითერაპიის მეთოდით პროსტატაში რადიოაქტიური მარცვლები თავსდება და დასხივება შიგნიდან ტარდება. ადრეული პროსტატის კიბოს დროს ქირურგიასა და რადიოთერაპიას წარმატების მსგავსი მაჩვენებლები აქვს.

  გავრცელებული ან პროსტატის გარეთ გასული კიბოს დროს:

  • ჰორმონული მკურნალობა (ანდროგენების დათრგუნვა): რადგან პროსტატის კიბოს უჯრედები ტესტოსტერონის გავლენით იზრდება, ამ ჰორმონის დათრგუნვა კიბოს ანელებს. LHRH ანალოგებით ან ანტიანდროგენული პრეპარატებით ორგანიზმში ტესტოსტერონის გავლენა მცირდება. ეს მკურნალობა შეიძლება ცალკე ან რადიოთერაპიასთან კომბინაციაში გამოიყენონ.

  • ქიმიოთერაპია და ახალი თაობის პრეპარატები: ჰორმონული მკურნალობისადმი რეზისტენტული მეტასტაზური პროსტატის კიბოს დროს ქიმიოთერაპია (მაგალითად, docetaxel) გამოიყენება. ბოლო წლებში ასევე „ჭკვიანი“ მოლეკულები (მაგალითად, ენზალუტამიდი, აბირატერონი) და იმუნოთერაპიის მეთოდები გავრცელებული სტადიის პაციენტებს იმედს აძლევს. კიბოს უჯრედის ზრდის მექანიზმებზე ზემოქმედებით ამ პრეპარატებს სიცოცხლის გახანგრძლივება შეუძლია.

  • აქტიური მეთვალყურეობა (Active Surveillance): განსაკუთრებით ხანდაზმულ, თანმხლები დაავადებებისა და დაბალი რისკის სიმსივნის მქონე პაციენტებში აგრესიული მკურნალობის გვერდითი ეფექტების თავიდან ასაცილებლად შეიძლება „აქტიური მეთვალყურეობა“ ჩატარდეს. პაციენტს რეგულარული PSA ტესტებით, გასინჯვითა და საჭიროებისას განმეორებითი ბიოფსიებით აკვირდებიან; პროგრესირების ნიშნების შემთხვევაში აქტიურ მკურნალობაზე გადადიან.

  პროსტატის კიბოს მკურნალობის შემდეგ პაციენტებს მჭიდრო დაკვირვება სჭირდებათ. PSA-ის მაჩვენებლებით რეციდივის შესაძლებლობას აკონტროლებენ. ოპერაციის ან რადიოთერაპიის შემდეგ შარდის შეუკავებლობისა და ერექციის პრობლემებისთვისაც შეიძლება რეაბილიტაცია დაიგეგმოს (მაგალითად, კეგელის ვარჯიშები და საჭიროებისას მედიკამენტური ან პროთეზით მკურნალობა).

პროსტატის ჯანმრთელობის დაცვის ბუნებრივი გზები და ცხოვრების წესი

მიუხედავად იმისა, რომ პროსტატის დაავადებების სრულად თავიდან აცილება ყოველთვის შეუძლებელია, ჯანსაღი ცხოვრების წესით რისკის შემცირება და პროსტატის ზოგადი ჯანმრთელობის მხარდაჭერა შეიძლება. ქვემოთ მოცემულია პროსტატის ჯანმრთელობის დაცვის გზები:

• დაბალანსებული და ჯანსაღი კვება: კვლევები მიუთითებს, რომ კვება პროსტატის ჯანმრთელობაზე მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს. განსაკუთრებით ბოსტნეულითა და ხილით მდიდარი კვების რეჟიმი სასარგებლოა.

  • ლიკოპენით მდიდარი საკვები: პომიდორი და მოხარშული პომიდვრის პროდუქტები (პასტა, სოუსი) ბევრ ლიკოპენს შეიცავს. ლიკოპენი ძლიერი ანტიოქსიდანტია, რომელიც პროსტატის ქსოვილს იცავს. პომიდვრის რეგულარულმა მიღებამ შეიძლება პროსტატის კიბოს რისკის შემცირებას შეუწყოს ხელი.

  • ომეგა-3 და ჯანსაღი ცხიმები: ორაგულის მსგავსი ცხიმიანი თევზი, ნიგოზი და სელის თესლი ომეგა-3 ცხიმოვან მჟავებს შეიცავს. ომეგა-3-მა ანთების შემცირებით შესაძლოა პროსტატიტის რისკი შეამციროს და ზოგად ჯანმრთელობას შეუწყოს ხელი. ასევე რეკომენდებულია ჯანსაღი ცხიმების, მაგალითად ზეითუნის ზეთის, არჩევა და ნაჯერი ცხიმებით მდიდარი წითელი ხორცისა და დამუშავებული საკვების შემცირება.

  • მწვანე ფოთლოვანი ბოსტნეული და ხილი: ჯვაროსანი ბოსტნეული, მაგალითად ბროკოლი, ყვავილოვანი და ჩვეულებრივი კომბოსტო, აგრეთვე მწვანე ფოთლოვანი ბოსტნეული, მაგალითად ისპანახი, ანტიოქსიდანტებისა და ვიტამინების წყაროა. ეს საკვები კიბოს წინააღმდეგ ორგანიზმის დაცვას აძლიერებს. სეზონური ხილით მდიდარი, მრავალფეროვანი კვება ანტიოქსიდანტების მიღებას ზრდის.

  • თუთია და სელენი: გოგრის თესლი, ნუში, თხილი და მსგავსი პროდუქტები პროსტატისთვის სასარგებლო მინერალებს — თუთიასა და სელენს — შეიცავს. ისინი პროსტატის უჯრედების ჯანმრთელ ფუნქციონირებაში მონაწილეობენ. დღეში ერთი მუჭა გოგრის თესლის ჭამაც ტრადიციულად პროსტატის ჯანმრთელობისთვის სასარგებლო ჩვევად მიიჩნევა.

  • მწვანე და მცენარეული ჩაი: მწვანე ჩაიში არსებული EGCG -ის მსგავსი კატეხინები ანტიოქსიდანტური მოქმედებით კიბოს უჯრედებს შეიძლება თრგუნავდეს. დღეში 1-2 ფინჯანი მწვანე ჩაის მიღება შესაძლოა სასარგებლო იყოს. ასევე ჭინჭრის და ჯუჯა პალმის (saw palmetto) ექსტრაქტები BPH-ის სიმპტომების შესამსუბუქებლად გამოყენებული ბუნებრივი დანამატებია (ასეთი დანამატების მიღებამდე ექიმს მიმართეთ).

• რეგულარული ვარჯიში და ჯანსაღი წონა: უმოძრაო ცხოვრებამ, სიმსუქნემ და მეტაბოლურმა სინდრომმა პროსტატის ჯანმრთელობაზე შეიძლება უარყოფითად იმოქმედოს. რეკომენდებულია კვირაში სულ მცირე 3-4 დღეს, 30-45 წუთით საშუალო ინტენსივობის ვარჯიში (მაგალითად, სიარული, ცურვა, ველოსიპედი). რეგულარულმა აქტივობამ ჰორმონულ ბალანსსა და იმუნურ სისტემაზე დადებითი ზემოქმედებით შესაძლოა BPH-ისა და კიბოს რისკი შეამციროს. ასევე მნიშვნელოვანია იდეალური წონის შენარჩუნება; ჭარბმა წონამ შეიძლება პროსტატის კიბოს რისკი და BPH-ის ჩივილები გაზარდოს.

• სითხის მიღების რეგულირება: დღის განმავლობაში საკმარისი წყლის მიღება ჯანსაღია, თუმცა გვიან საღამოს ბევრმა წყალმა შეიძლება ღამით ხშირი შარდვა გამოიწვიოს. პროსტატის პრობლემების მქონე პირები ვახშმის შემდეგ სითხის ოდნავ შეზღუდვით ღამეს უფრო კომფორტულად გაატარებენ. კოფეინიანმა და მჟავე სასმელებმა ბუშტის სტიმულირებით მოშარდვის მოთხოვნილება შეიძლება გაზარდოს; ამიტომ ჩაის, ყავისა და გაზიანი სასმელების შეზღუდვა სასარგებლოა.

• ალკოჰოლი და მოწევა: ალკოჰოლის ჭარბმა მოხმარებამ ორგანიზმის სითხის ბალანსსა და შარდის ბუშტის ფუნქციაზე ზემოქმედებით პროსტატის სიმპტომები შეიძლება გააუარესოს. განსაკუთრებით ლუდი ზოგიერთ მამაკაცში ღამით შარდვას იწვევს. ზომიერი მიღება ან ალკოჰოლზე სრულად უარის თქმა პროსტატის ჯანმრთელობას ხელს უწყობს. თამბაქოს მოხმარება საზიანოა როგორც ზოგადი, ისე პროსტატის ჯანმრთელობისთვის. თამბაქოს ტოქსინები ბუშტისა და თირკმლის კიბოს რისკს ზრდის და სისხლის მიმოქცევის დარღვევით პროსტატის ქსოვილსაც შეიძლება აზიანებდეს. მოწევაზე უარის თქმა სისხლის მიმოქცევასა და ქსოვილების ჟანგბადით მომარაგებას აუმჯობესებს და დადებითად მოქმედებს პროსტატისა და სქესობრივ ჯანმრთელობაზე.

• სტრესისგან თავის არიდება და რეგულარული დასვენება: ქრონიკულმა სტრესმა შეიძლება იმუნური სისტემა დაასუსტოს და ჰორმონული ბალანსი დაარღვიოს. ამან ანთებითი პროცესების გააქტიურებით პროსტატიტის შეტევები შეიძლება გაახშიროს ან კიბოს რისკი არაპირდაპირ გაზარდოს. სტრესის შემცირების მეთოდები, მაგალითად მედიტაცია, იოგა და ჰობი, ზოგად ჯანმრთელობაზე, მათ შორის პროსტატაზე, დადებითად მოქმედებს. საკმარისი ძილიც (ღამით რეგულარული 6-8 საათი) ჰორმონული ბალანსისა და ქსოვილების აღდგენისთვის საჭიროა.

• რეგულარული სკრინინგი და ექიმის შემოწმებები: პრევენციის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ნაბიჯია ადრეული დიაგნოსტიკისთვის რეგულარული შემოწმების ჩვევის გამომუშავება. განსაკუთრებით რეკომენდებულია 50 წელზე უფროსი ყველა მამაკაცის (ოჯახში პროსტატის კიბოს ისტორიისას — 45 წლიდან) ყოველწლიური უროლოგიური გასინჯვა. ამ შემოწმებისას შეიძლება PSA ტესტი და რექტალური გასინჯვა ჩატარდეს. ადრეულად, ჯერ კიდევ სიმპტომების გამოჩენამდე გამოვლენილ კიბოს მკურნალობის გაცილებით მაღალი შანსი აქვს. ადრეული აღმოჩენით BPH-ის შესაძლო გართულებების, მაგალითად თირკმლის დაზიანების, თავიდან აცილებაც შეიძლება. გახსოვდეთ, ადრეული დიაგნოსტიკა სიცოცხლეს იხსნის!

პროსტატის პრობლემების გავლენა სქესობრივ ცხოვრებაზე

პროსტატის ჯანმრთელობა მამაკაცების სქესობრივ ცხოვრებასაც მჭიდროდ უკავშირდება. პროსტატის დაავადებებმა ან მათმა მკურნალობამ სქესობრივ ფუნქციაზე შეიძლება იმოქმედოს. ამ ეფექტებისა და მათთან გამკლავების გზების ცოდნა მნიშვნელოვანია:

• ერექციული დისფუნქცია (ერექციის პრობლემა): პროსტატის კიბოს გამო რადიკალური პროსტატექტომიის (პროსტატის ქირურგიული ამოღების) ან რადიოთერაპიის შემდეგ დროებითი ან მუდმივი ერექციის პრობლემები შეიძლება განვითარდეს. ეს პროსტატის გარშემო გამავალი და პენისისკენ მიმავალი ნერვების დაზიანებას უკავშირდება. მიუხედავად იმისა, რომ თანამედროვე ნერვების შემნახველი ოპერაციებითა და მოწინავე რადიოთერაპიით რისკი შემცირდა, ზოგიერთი პაციენტი ოპერაციის შემდეგ გარკვეული ხნით მედიკამენტებით (viagra-ს მსგავსი ტაბლეტებით) ან ვაკუუმური მოწყობილობებით ერექციის რეაბილიტაციას გადის. დროთა განმავლობაში, განსაკუთრებით ნერვების შენარჩუნებისას, გაუმჯობესება ჩვეულებრივ 6-24 თვეში შეიძლება მოხდეს. მუდმივი პრობლემისას არსებობს ისეთი გამოსავლებიც, როგორიცაა პროთეზი (პენისის იმპლანტი).

• ეაკულაციის ცვლილებები: პროსტატისა და სათესლე ბუშტუკების ამოღებისას (მაგალითად, პროსტატის კიბოს ოპერაციისას) ან TUR-P-ის მსგავსი, პროსტატის შიდა ნაწილის მოცილების ოპერაციების შემდეგ მამაკაცებს მშრალი ორგაზმის სახელით ცნობილი მდგომარეობა აქვთ. ანუ ორგაზმის შეგრძნება არის, თუმცა სპერმა გარეთ არ გამოიყოფა. ამას რეტროგრადულ ეაკულაციასაც (სპერმის უკან, შარდის ბუშტში გადასვლას) უწოდებენ. BPH-ის სამკურნალო ზოგიერთმა პრეპარატმაც (მაგალითად, ალფა-ბლოკერმა ტამსულოზინმა) შეიძლება სპერმის ბუშტში გადასვლით ეაკულაციისას სითხის არგამოყოფა გამოიწვიოს. მიუხედავად იმისა, რომ საზიანო არ არის, შვილის ყოლის მსურველებისთვის ეს პრობლემაა. ექიმი ეაკულაციის ცვლილებების შესახებ პაციენტს მკურნალობამდე აცნობებს. თუ ეს პაციენტისთვის მნიშვნელოვანია, მკურნალობის გეგმა ამას გაითვალისწინებს.

• ლიბიდო (სქესობრივი სურვილი): პროსტატის პრობლემებმა მამაკაცებში ფსიქოლოგიური სტრესი და სქესობრივი სურვილის შემცირება შეიძლება გამოიწვიოს. ჰორმონების დამთრგუნველი მკურნალობებიც (მაგალითად, გავრცელებული პროსტატის კიბოს დროს ანდროგენული ბლოკადა) ტესტოსტერონს ამცირებს და როგორც ლიბიდოს, ისე ენერგიის დაქვეითებას იწვევს. ამ მკურნალობების მიმღებ პაციენტებს გვერდითი ეფექტების მართვაზე ექიმთან საუბარი სჭირდებათ. ჰორმონული მკურნალობის დროებითი შესვენებები (drug holiday) ან დამხმარე მკურნალობა ამ პერიოდის უფრო კომფორტულად გავლაში შეიძლება დაეხმაროს.

• მტკივნეული ორგაზმი და სხვა ჩივილები: ქრონიკული პროსტატიტის დროს სქესობრივი აქტისას ან ეაკულაციისას შეიძლება ტკივილი აღინიშნოს. ამის გამო შესაძლოა ადამიანი სქესობრივ აქტივობას თავს არიდებდეს. მკურნალობით ანთების შემცირებასთან ერთად ეს ჩივილებიც, ჩვეულებრივ, უმჯობესდება. მკურნალობისას რეკომენდებულია წყვილებს შორის კომუნიკაცია და საჭიროებისას დროებით განსხვავებული სქესობრივი პოზიციების ან აქტივობების ცდა.

სქესობრივ ცხოვრებაზე გავლენა პაციენტებს შორის განსხვავდება. მნიშვნელოვანია, პაციენტმა და პარტნიორმა ამ თემაზე ღიად ისაუბრონ და ექიმთან შესაძლო გვერდითი ეფექტები განიხილონ. უროლოგებსა და ანდროლოგებს პროსტატის მკურნალობის მიმღები პაციენტების სქესობრივი პრობლემებისთვის გამოსავლების შეთავაზება შეუძლიათ. არ უნდა დაგვავიწყდეს, რომ ზოგიერთი მკურნალობა დროთა განმავლობაში სქესობრივ ფუნქციასაც შეიძლება აუმჯობესებდეს (მაგალითად, BPH-ის მკურნალობით ღამით კარგად გამოძინებული პაციენტის ენერგია და სქესობრივი სურვილიც შეიძლება გაიზარდოს).

ხშირად დასმული კითხვები

გარდაიქმნება თუ არა პროსტატის კეთილთვისებიანი გადიდება (BPH) დროთა განმავლობაში პროსტატის კიბოდ?
არა, BPH კიბოდ გარდაქმნადი დაავადება არ არის. კეთილთვისებიანი გადიდებისას უჯრედები უკონტროლოდ არ იზრდება, მხოლოდ პროსტატის მოცულობა მატულობს. პროსტატის კიბო ცალკე პროცესია და უჯრედების განსხვავებული ცვლილებებით ვითარდება. თუმცა BPH-ის მქონე ადამიანს ერთდროულად პროსტატის კიბოც შეიძლება განუვითარდეს. ამიტომ ამ პაციენტებსაც რეგულარული PSA კონტროლი და გასინჯვა სჭირდებათ.

PSA მაღალი მაქვს — ეს აუცილებლად პროსტატის კიბოს ნიშნავს?
PSA-ის მაღალი მაჩვენებელი შეიძლება პროსტატის კიბოს გაზრდილ რისკზე მიუთითებდეს, თუმცა მარტო ის კიბოს ზუსტ დიაგნოზს ვერ სვამს. PSA პროსტატიტის (ანთების) და BPH-ის (გადიდების) დროსაც იზრდება. ექიმმა შეიძლება დამატებითი კვლევები შემოგთავაზოთ (მაგალითად, PSA-ის განმეორებითი გაზომვა, თავისუფალი PSA-ის შეფარდება, MRI ან ბიოფსია). ზოგჯერ PSA დროებითი ინფექციის, პროსტატის მასაჟის ან ვარჯიშის შემდეგ იზრდება და შემდგომ ნორმას უბრუნდება. ამიტომ შედეგი აუცილებლად სპეციალისტმა უნდა შეაფასოს.

პროსტატის გასინჯვა (რექტალური გასინჯვა) მტკივნეულია ან უხერხულია?
რექტალური გასინჯვა, ჩვეულებრივ, მტკივნეული არ არის; შესაძლოა მხოლოდ მსუბუქი ზეწოლა და დისკომფორტი იგრძნოთ. მოდუნება და ღრმა სუნთქვა პროცესს აადვილებს. ეს მოკლე გასინჯვა პროსტატის შესახებ მნიშვნელოვან ინფორმაციას იძლევა და არ უნდა გამოტოვოთ. სასირცხვილო არაფერია: ექიმები მას მრავალ პაციენტს რუტინულად უტარებენ თქვენი ჯანმრთელობის დასაცავად. მორიდება საჭირო არ არის — ჯანმრთელობა ყველაზე მნიშვნელოვანია.

პროსტატის ოპერაციის შემდეგ სქესობრივი ცხოვრება დამიმთავრდება?
თანამედროვე ტექნიკებით ჩატარებული პროსტატის ოპერაციების შემდეგ — იქნება ეს BPH-ისთვის TUR-P თუ კიბოსთვის რადიკალური პროსტატექტომია — სქესობრივი ცხოვრების სრულად დასრულება მოსალოდნელი არ არის. BPH-ისთვის TUR-P-ის შემდეგ ერექცია, ჩვეულებრივ, ნარჩუნდება, თუმცა სპერმის უკუდინების გამო შეიძლება მშრალი ორგაზმი განვითარდეს. თუ კიბოს ოპერაციისას ნერვების შემნახველი მეთოდები გამოიყენეს, პაციენტების უმეტესობამ დროთა განმავლობაში ერექციის უნარი ნაწილობრივ მაინც შეიძლება აღიდგინოს. მნიშვნელოვანია ოპერაციის შემდეგ რამდენიმე თვე მოთმინება და ექიმის რეკომენდებული ვარჯიშებისა და პრეპარატების გამოყენება. მუდმივი ერექციული პრობლემის შემთხვევაშიც არსებობს მრავალი სამკურნალო ვარიანტი — მედიკამენტები, ინექციები, პროთეზები. ამრიგად, პროსტატის ოპერაცია სქესობრივი ცხოვრების დასასრულს არ ნიშნავს; შესაძლოა მხოლოდ შეგუების პერიოდი და საჭიროებისას მკურნალობით მხარდაჭერა დაგჭირდეთ.

რას უნდა მივაქციო ყურადღება პროსტატის ჯანმრთელობის დასაცავად?
ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ნაბიჯი ჯანსაღი ცხოვრების ჩვევების ჩამოყალიბებაა. ეფექტიანია დაბალანსებული კვება (განსაკუთრებით ბოსტნეული, ხილი, ლიკოპენისა და თუთიის შემცველი საკვები), რეგულარული ვარჯიში, იდეალური წონის შენარჩუნება, მოწევისგან თავის არიდება და ალკოჰოლის შეზღუდვა. ასევე 50 წლის შემდეგ ყოველწლიური უროლოგიური შემოწმება (PSA ტესტითა და გასინჯვით) არ უნდა გამოტოვოთ. საკმარისი წყალი სასარგებლოა, თუმცა ღამით სითხის ჭარბი მიღების შეზღუდვა ღამით მოშარდვის სიხშირეს ამცირებს. დაბოლოს, სიმპტომებს ნუ უგულებელყოფთ: შარდვის რეჟიმის ცვლილებისას ექიმს მიმართეთ. ადრეული მოქმედება მომავალში სერიოზულ პრობლემებს აგაცილებთ.

დასკვნა

პროსტატის ჯანმრთელობაზე ინფორმირებულობა, სიმპტომების ადრეული ამოცნობა და დამცავი ზომები 50 წელზე უფროსი ყველა მამაკაცის ცხოვრების ხარისხისთვის მნიშვნელოვანია. განვიხილეთ ძირითადი თემები — რა არის და როგორ მუშაობს პროსტატა, BPH, პროსტატიტი და პროსტატის კიბო. სიმპტომების გაჩენისას საჭიროა სპეციალისტთან დროული ვიზიტი, თანამედროვე დიაგნოსტიკით პრობლემის მიზეზის დადგენა და ყველაზე შესაფერისი მკურნალობის შერჩევა. გახსოვდეთ, პროსტატის ჯანმრთელობა უყურადღებოდ არ უნდა დარჩეს; რეგულარული შემოწმებებითა და ჯანსაღი ცხოვრების წესით პროსტატის დაავადებების პრევენცია და არსებული პრობლემების მართვა შესაძლებელია. ჯანმრთელობას გისურვებთ.