პროტეომიკის სიახლეები კიბოს დიაგნოზსა და მკურნალობაში

კიბო „უჯრედულ“ დონეზე გენეტიკურთან ერთად პროტეომული დაავადებაცაა. ცილის სტრუქტურის დარღვევა მნიშვნელოვან სასიგნალო გზებს ფუნქციას აკარგვინებს და კიბოს წარმოქმნას იწვევს. პროტეომიკა, რომელიც გენებთან შედარებით უფრო ფუნქციურ ცილებს სწავლობს, კიბოს ეფექტიანი მკურნალობისა და ადრეული დიაგნოზის იმედს იძლევა.
ბოლო წლების კვლევებში პროტეომიკა შემდეგ საკითხებზე კონცენტრირდება;
1. იშვიათი კიბოს ცილების აღმოჩენა: კიბოს გვიანი დიაგნოზის მთავარი მიზეზი შესაბამისი ბიომარკერების აღმოუჩენლობაა. პროტეომიკა მას-სპექტრომეტრის სახელწოდების სისტემით ცილებს მასის მიხედვით აანალიზებს და ამოიცნობს. ამ სფეროს კვლევები კიბოს გამომწვევი ცილების უმცირესი რაოდენობით აღმოჩენასაც ისახავს მიზნად. ტრადიციული დიაგნოსტიკით ამ იშვიათი ცილების ადრეულ ეტაპზე აღმოჩენა შეუძლებელია.
უახლესი კვლევა მიზნად ისახავს HER2/neu ცილის სისხლში აღმოჩენას. Her2/neu ზრდის ფაქტორია, რომელიც განსაკუთრებით ძუძუს კიბოში ძალიან აქტიურია. მასზე მიმართული წამლები შექმნილია და აქტიურად გამოიყენება. ეს ცილა ასევე ძუძუს, საკვერცხისა და პანკრეასის სიმსივნეების 30 პროცენტში ძალიან აქტიურია. ჩვეულებრივ HER2/neu მხოლოდ სიმსივნის გარკვეული ზრდის შემდეგ ვლინდება. მკვლევრებმა მას-სპექტრომეტრიით ლაბორატორიულ თაგვებში კიბოს „ადრეულ სტადიაზე“ დიაგნოზი შეძლეს. თაგვებში ადრეულად აღმოჩენილი კიბო მიზნობრივი წამლებით განიკურნა და სიმსივნის თვალსაჩინო რეციდივი თავიდან აიცილეს. მკვლევრები ახლო მომავალში ამ ცილის ადამიანის სისხლის უმცირესი ნიმუშით აღმოჩენას გეგმავენ.
2. ადამიანის პროტეომის პროექტი: სრული გენეტიკური რუკის შედგენას დაახლოებით 12 წელი დასჭირდა. გვაქვს 22 ათასი გენი და 3 მილიარდი ფუძე. ცილები გენებზე უფრო რთულია, ამიტომ მათი რუკის შექმნას დიდი დრო დასჭირდება. ადამიანის ორგანიზმში 500.000-ზე მეტი სახეობის ცილაა. პროტეომის (ადამიანის ყველა ცილის) რუკის შედგენა დაიწყო. მიზანია დაავადებებში ცილების როლის გამოვლენა. კიბოსთვის პროექტის მნიშვნელობა კიბოს გამომწვევი ონკოცილების აღმოჩენა და წამლების განვითარების ხელშეწყობაა.
3. სიმსივნის მიძინების კვლევები: როგორც ადრე ვწერდით, მიძინებული კიბოს უჯრედები რეციდივის ერთ-ერთი მთავარი მიზეზია. ჯერ არ ვიცით, როგორ და როდის იძინებს სიმსივნე, თუმცა პროტეომიკა წინსვლას უწყობს ხელს. მაგალითად, სისხლის ფირფიტებში (თრომბოციტებში) ზოგი ცილა შესაძლოა მიძინებული კიბოს უჯრედების შესახებ ინფორმაციას იძლეოდეს.
დასკვნის სახით, პროტეომიკა კიბოს კვლევებში ახალ „დამხმარე“ მეცნიერებად დამკვიდრდა. ახლო მომავალში იგი ცილების როლის უკეთ გაგებასა და ეფექტიანი მკურნალობის შექმნაში დაგვეხმარება. ასევე მას-სპექტრომეტრიით ბიოფსიის ქსოვილში კიბოს უჯრედების არსებობის „რეალურ დროში და სწრაფად“ დადგენა გახდება შესაძლებელი.
წყაროები
2. Koomen, J. M., Haura, E. B., Bepler, G.
Proteomic Contributions to Personalized Cancer Care.
Molecular & Cellular Proteomics (2008) MCP, 7(10), 1780–1794.
3. Almog, N., & Klement, G. L.
Platelet Proteome and Tumor Dormancy: Can Platelets Content Serve as Predictive Biomarkers for Exit of Tumors from Dormancy?
Cancers, (2010). 2(2), 842–858.
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.





მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.