ყველა ელექტრონული სიგარეტა ერთნაირია? რა ფაქტორები განსაზღვრავს პოტენციურად მავნე ქიმიკატების წარმოქმნას?

წინა კვლევებში გამოითქვა, რომ ელექტრონულ სიგარეტებს (ე-სიგარეტებს) მავნე კომპონენტების გამოყოფა შეუძლია. ახლად გამოცხადებული კვლევა ამ გამოყოფის წყაროსა და მასზე მოქმედ ფაქტორებს იკვლევს. შედეგებით, მავნე ქიმიკატების დონეზე მოქმედებს მოწყობილობის ასაკი, ტიპი, ჩასუნთქვების რაოდენობა და განსაკუთრებით თამბაქოს ან თხევადი ნიკოტინის წვის ტემპერატურა. ეს კვლევა ასევე მნიშვნელოვანია მწარმოებლებისა და მარეგულირებლებისთვის, რომლებიც მზარდად პოპულარული მოწყობილობების ჯანმრთელობაზე უარყოფითი გავლენის მინიმუმამდე დაყვანას ცდილობენ.

მოწევა მსოფლიოში პრევენცირებადი სიკვდილის ერთ-ერთი მთავარი მიზეზია და მხოლოდ ამერიკაში ყოველწლიურად 400 ათასზე მეტ სიკვდილს იწვევს. ამიტომ თამბაქოსა და მისი ნაწარმის მოხმარების შემცირების ზომები ჯანსაღი ცხოვრების განუყოფელი თემაა. ბოლო წლების პოპულარული დებატია, რამდენად გონივრული არჩევანია თამბაქოს ალტერნატიული პროდუქტები.

კლასიკური ე-სიგარეტები ჩვეულებრივ 3 ძირითადი ნაწილისგან შედგება: ბატარეის, თხევადი ხსნარის კარტრიჯისა და გამფრქვევისგან. გამოიყენება სითხე, ანუ ე-სითხე, რომელიც ნიკოტინს, სხვადასხვა დამატკბობელს, პროპილენგლიკოლს, გლიცერინსა და სხვა ნივთიერებებს შეიცავს. მომხმარებლის ჩასუნთქვისას სითხე ცხელდება.

არსებობს განსხვავებული ე-სიგარეტებიც, რომლებიც თხევად ნიკოტინს არ შეიცავს და სპეციალური ელექტრონული მოწყობილობით ჩვეულებრივ თამბაქოს უფრო დაბალ ტემპერატურაზე წვავს — 750 °C-ის ნაცვლად 350 °C-ზე. მათ „დაბალი რისკის თამბაქოს პროდუქტებს“ უწოდებენ.

ამერიკის დაავადებათა პრევენციისა და კონტროლის ცენტრის (CDC) მონაცემებით, ზრდასრულ ამერიკელთა %3,7, ანუ 9 მილიონზე მეტი, ე-სიგარეტს რეგულარულად იყენებს. ქვეყნებს შორის განსხვავების მიუხედავად, სიგარეტის ბაზარზე მისი წილი საშუალოდ %5-7-ია.

რადგან ე-სიგარეტა თამბაქოს არ წვავს ან დაბალ ტემპერატურაზე წვავს, უფრო უსაფრთხო და ნაკლებად მავნე ალტერნატივად ჩანს. თუმცა ნიკოტინისა და სხვა პოტენციურად მავნე ქიმიკატების გამო მისი შემადგენლობის ზემოქმედების ჯანმრთელობის შედეგები კვლავ გაურკვეველია.

Environmental Science & Technology-ში გამოქვეყნებულმა კვლევამ აღმოაჩინა ე-სიგარეტის აორთქლებული სითხის 2 გამხსნელში სითბოსთან დაკავშირებული დაშლა. ეს ნივთიერებებია პროპილენგლიკოლი და გლიცერინი, რომლებიც ისეთი მავნე ქიმიკატების წარმოქმნას უწყობს ხელს, როგორიცაა აკროლეინი და ფორმალდეჰიდი.

მთავარმა ავტორმა და გუნდმა მოწევის იმიტაცია ე-სიგარეტის 2 ტიპში — ერთკოჭიანსა და უფრო ძვირ ორკოჭიანში — და ე-სითხის 3 ტიპში ჩაატარა. ასე აჩვენეს ტემპერატურის ზრდასა და გამოყოფის დონეს შორის კავშირი. ორთქლის შემადგენლობის დასადგენად შეისწავლეს მოწყობილობა პირველი ჩასუნთქვიდან შემდგომ ჩასუნთქვებამდე, როდესაც თბება და სტაბილურდება.

მოწევის მიმბაძველ აპარატში ყოველ 30 წამში 5-წამიანი ჩასუნთქვა შესრულდა. პირველ 5-10 წუთში ორთქლის ტემპერატურა სწრაფად იზრდებოდა. სტაბილურ დონეს დაახლოებით 20 ჩასუნთქვაზე მიაღწია.

პირველ ჩასუნთქვასა და სტაბილიზაციას შორის ზოგ მოწყობილობაში გამოყოფა 10-ჯერ გაიზარდა. 3.8 ვოლტზე მომუშავე ერთკოჭიანში პირველ 5 ჩასუნთქვაზე თითო ჯერზე 0,46 მიკროგრამი აკროლეინი გამოიყოფოდა, სტაბილიზებულ მოწყობილობაში კი — 8,7 მიკროგრამი. იმავე ძაბვაზე ორკოჭიანის გამოცდისას გამოყოფა ნაკლები იყო.

მოწყობილობის ასაკის ტესტში 50 ჩასუნთქვა ჩაატარეს და პროცესი გაწმენდის გარეშე 9-ჯერ გაიმეორეს. გამოყენებასთან ერთად ყველა კანცეროგენული ან სასუნთქი გამაღიზიანებელი ნივთიერება, მაგალითად ფორმალდეჰიდი, აცეტალდეჰიდი და აკროლეინი, გაიზარდა. განსაკუთრებით ამ 9-გამეორებით ციკლში ალდეჰიდების დონის შთამბეჭდავი %60 მატება დაფიქსირდა. კოჭაზე ან მის ახლოს ნარჩენების დაგროვება აქროლადი ალდეჰიდების მეორეულ წყაროს ქმნის.

ასევე ძაბვის გაზრდით აკვირდებოდნენ ერთ ჩასუნთქვაზე მოხმარებული ე-სითხის რაოდენობასა და ორთქლის ტემპერატურას. მავნე ქიმიკატები ყველა მოწყობილობაში ტემპერატურის მიუხედავად გამოიყოფა. დამატებით დადგინდა, რომ მაღალ ტემპერატურაზე გამოყოფა კიდევ უფრო მეტია.

მკვლევრებმა ე-სითხის გამხსნელები შეისწავლეს და თითქმის ყველაში პროპილენგლიკოლისა და გლიცერინის სხვადასხვა პროპორციის ნარევი აღმოაჩინეს. ორივე ხელოვნური კვამლის შესაქმნელად გამოიყენება. მათი თანაფარდობა განსაზღვრავს, მაგალითად, წარმოქმნილი ორთქლის მოცულობას.

სულ 31 მავნე ქიმიური კომპონენტი აღმოაჩინეს, რომელთაგან ორი ე-სიგარეტაში ადრე არ იყო აღმოჩენილი: პროპილენოქსიდი და გლიციდოლი. მკვლევრები ორივეს კანცეროგენად მიიჩნევენ.

კვლევიდან გამოსატანი დასკვნაა, რომ ყველა ე-სიგარეტა ერთნაირი არ არის; ისინიც შეიცავს პოტენციურად მავნე ქიმიკატებს, რომელთა წარმოქმნას სითბო, მოწყობილობის ტიპი და ასაკი განსაზღვრავს. ნაკლებად მავნე ე-სიგარეტის წარმოება მნიშვნელოვანი საკითხია როგორც მომხმარებლებისთვის, ისე მწარმოებლებისთვის.