რა უნდა ვიცოდე და გავაკეთო კიბოს ადრეული დიაგნოსტიკისთვის? ძუძუს კიბო

ძუძუს კიბო ძუძუს ქსოვილში წარმოქმნილი ტიპია და თითქმის ყოველი 8 ქალიდან ერთში გვხვდება. განვითარებულ ქვეყნებში სიხშირის ზრდის მიზეზებია სიცოცხლის მოსალოდნელი ხანგრძლივობის მატება, ურბანიზაცია და დასავლური ცხოვრების წესი.
კიბო ცხოვრების ერთ-ერთი ყველაზე შემაშფოთებელი მდგომარეობაა, თუმცა ძუძუს კიბო ადრეულად აღმოჩენისას სრულად მკურნალობადი დაავადებაა. დღეს ქალებში ამ ყველაზე ხშირ კიბოზე კითხვას — „რა უნდა ვიცოდე და გავაკეთო ადრეული დიაგნოზისთვის?“ — ვპასუხობთ.
უნდა ვიცოდე ძუძუს კიბოს რისკფაქტორები!
სქესი: მოკლედ, ქალობა მთავარი რისკფაქტორია. მამაკაცებზე 100-ჯერ ხშირად გვხვდება.
ასაკი: რისკი ასაკთან ერთად იზრდება. 45 წლამდე დაახლოებით 8 ქალიდან 1-ს გავრცელებადი ძუძუს კიბო აქვს, ხოლო 55 წლისა და უფროსი ქალების 3-დან 2-ს გავრცელებადი კიბო აქვს.
გენეტიკური რისკფაქტორები: შემთხვევათა %5-10 გენეტიკურია და ოჯახიდან გადაცემული დაზიანებული გენებით (მუტაციით) ვითარდება. ყველაზე ხშირია BRCA1 და BRCA2 მუტაცია. ნორმალურ უჯრედებში ისინი ცილებს წარმოქმნის და პათოლოგიურ განვითარებას აფერხებს, რითაც კიბოს იცავს. თუმცა ორიდან ერთი გენის მუტირებული ასლის მემკვიდრეობით მიღება სიცოცხლის განმავლობაში მაღალ რისკს ნიშნავს. BRCA მუტაციის ოჯახის წევრებისთვის რისკი %80-ია. მატარებელ ქალებს კიბო უფრო ახალგაზრდობაში ემართებათ და ხშირად ორივე ძუძუ ზიანდება. ასევე სხვა კიბოების, მაგალითად საკვერცხის, რისკიც აქვთ.
ATM, TP53, CHEK2, PTEN, CDH1, STK11, PALB2 მუტაციებიც იშვიათად ძუძუსა და სხვა კიბოების განვითარებაში მონაწილეობს, თუმცა მეტი კვლევაა საჭირო.
ოჯახური ისტორიის კავშირი: ოჯახის ქალ წევრში წარსული ძუძუს კიბო რისკს ზრდის. პირველი ხარისხის ნათესავში (დედა, და ან ქალიშვილი) შემთხვევა რისკს აორმაგებს; 2 ასეთ ნათესავში კი 3-ჯერ ზრდის. თუმცა ოჯახური შემთხვევის მქონე პაციენტები %15-ზე ნაკლებია. ანუ დაავადებული ქალების %85-ზე მეტი მას ოჯახიდან არ იღებს.
პირადი ისტორიის მნიშვნელობა: ერთ ძუძუში კიბოს მქონე ქალს მეორეში ან იმავე ძუძუს სხვა ადგილას ახალი კიბოს სიხშირე 3-4-ჯერ მეტი აქვს. ეს პირველი კიბოს რეციდივისგან განსხვავდება.
რასისა და ეთნიკური წარმომავლობის კავშირი: თეთრკანიან ქალებში რისკი აფროამერიკელებზე ოდნავ მაღალია.
მკვრივი ძუძუს ქსოვილი: მამოგრამაზე მკვრივი ქსოვილის მქონე ქალს უფრო მაღალი რისკი აქვს.
მენსტრუაციის კავშირი: ადრეული მენსტრუაციის (12 წლამდე), მეტი ციკლის ან/და მენოპაუზის შემდეგ (55 წლის შემდეგ) ქალებში რისკი ოდნავ მეტია.
რადიოთერაპია: სხვა კიბოს, მაგალითად Hodgkin დაავადებისა ან არაჰოჯკინის ლიმფომის, გამო გულმკერდის დასხივება რისკს მნიშვნელოვნად ზრდის. ყველაზე მაღალი ზრდაა ახალგაზრდობაში, როცა ძუძუ ჯერ ვითარდება. თუმცა 40 წლის შემდეგ დასხივება რისკს არ ზრდიდა.
კომბინირებული ჰორმონული მკურნალობა: მენოპაუზის შემდგომმა კომბინირებულმა ჰორმონებმა შეიძლება ძუძუს კიბოსა და სიცოცხლის რისკი გაზარდოს. 2 წლის მცირე ხანგრძლივობაც რისკიანია. ასევე შეიძლება შორს წასულ სტადიაზე აღმოჩენის რისკი გაზარდოს. ზრდა უფრო მაღალია ახლახან ან ამჟამად მიმღებებში. ამიტომ რუტინული ძუძუს კონტროლი და რეგულარული სკრინინგი მომავალი კიბოს თავიდან ასაცილებლად საკვანძოა.
ესტროგენით მკურნალობა: ზოგ კვლევაში მენოპაუზის შემდეგ მარტო ესტროგენი ძუძუს კიბოს რისკს არ ზრდიდა. მიზეზია ის დაკვირვება, რომ ადრე საშვილოსნომოცილებულ და ესტროგენის მიმღებ ქალებს დაბალი რისკი ჰქონდათ.
ესტროგენი ძუძუს კიბოსთან ერთად 10 წელზე მეტი გამოყენებისას საკვერცხის კიბოს რისკსაც ზრდის; ასევე გულის დაავადებასა და თრომბოზს. კოლორექტალური კიბოსა და ოსტეოპოროზის რისკს ამცირებს, მაგრამ ოსტეოპოროზის უფრო ეფექტური პრევენციისა და მკურნალობის გამო შესაძლო ზიანი კარგად უნდა დაითვალოს.
ალკოჰოლი: დღეში 2-5 ჭიქის მიმღებ ქალებში რისკი 1,5-ჯერ მეტია; ცნობილია, რომ ჭარბი ალკოჰოლი სხვა კიბოების რისკსაც ზრდის.
სიმსუქნე: მენოპაუზის შემდეგ ჭარბი წონა ან სიმსუქნე რისკს ზრდის. ბევრი ცხიმოვანი ქსოვილი ესტროგენს ზრდის და ძუძუს კიბოს შანსს ამაღლებს. მაღალი ინსულინიც ზოგ კიბოს, მათ შორის ძუძუს კიბოს, უკავშირდება.
ფიზიკური აქტივობის მნიშვნელობა: კვირაში სულ მცირე 1,25 – 2,5 საათი სწრაფი სიარული ქალებში ძუძუს კიბოს რისკს %18-ით ამცირებს.
თამბაქოს გავლენა: ხანგრძლივი ჭარბი მოწევა ძუძუს კიბოს რისკს ზრდიდა.
უნდა ვიცოდე ძუძუს კიბოს სიმპტომები
ძუძუში შეშუპების ან/და კვანძის მქონე ყველა ქალი შეშფოთდება. მასა ერთ-ერთი ყველაზე ხშირი სიმპტომია, თუმცა სხვა თვალსაჩინო ნიშნებიც არსებობს. მთელი ან ნაწილობრივი შეშუპება, კანის სიწითლე ან ფერის ცვლილება იშვიათი, მაგრამ აგრესიული და სიცოცხლისთვის საშიში ანთებითი ძუძუს კიბოს ნიშნები შეიძლება იყოს.
შემდეგი ცვლილებებისას ექიმს დაუყოვნებლივ მიმართეთ
- ძუძუში ან იღლიაში ხელით შესაგრძნობი მასა (სიმაგრე, შეშუპება)
- ძუძუს კანზე ჭრილობა, სიწითლე ან გასქელება, შეშუპება (ფორთოხლის ქერქის იერი)
- ძუძუსა და დვრილის ფორმის დარღვევა, ჩაბრუნება, ჩაღრმავება ან ასიმეტრია
- დვრილის კანის აქერცვლა, ქერქის წარმოქმნა
- დვრილიდან გამონადენი (სისხლიანი ან გამჭვირვალე)
რა გავაკეთო ძუძუს კიბოს ადრეული დიაგნოსტიკისთვის?
სკრინინგით ადრეული აღმოჩენა შესაძლებელია. მიზანია სიმპტომების გაჩენამდე დიაგნოზი. სკრინინგი ტესტებითა და გასინჯვით უსიმპტომო ადამიანებში კიბოს მსგავსი დაავადების აღმოჩენას ნიშნავს.
ადრეული დიაგნოზისთვის ურთიერთშემავსებელი მეთოდები არსებობს;
- პირადი (თვითჩატარებული) ძუძუს შემოწმება
- კლინიკური (ექიმის ჩატარებული) შემოწმება
- მამოგრაფია/ძუძუს ულტრასონოგრაფია
- სხვა საჭირო სკრინინგის ტესტები
ადრეული დიაგნოზისთვის 20 წლის შემდეგ ყოველთვიური თვითშემოწმება, ორმოცი წლის შემდეგ კი ყოველწლიური ექიმის გასინჯვა და მამოგრაფიაა რეკომენდებული.
ადრეული დიაგნოზით ძუძუს კიბოსგან დაცვა შესაძლებელია
ადრეული დიაგნოზი არჩევანის რაოდენობას, წარმატებისა და გადარჩენის შანსს მნიშვნელოვნად ზრდის. გავრცელებამდე აღმოჩენისას პაციენტთა % 90-ზე მეტი ნორმალურ ცხოვრებას განაგრძობს.
სკრინინგით აღმოჩენისას სიმსივნე მცირე და ძუძუთი შემოსაზღვრულია. დიდ ზომამდე დიაგნოზისას ძუძუს შენარჩუნება შეიძლება. ამიტომ ადამიანთა ცნობიერება და ექიმების ყურადღებიანი დამოკიდებულება უმნიშვნელოვანესია.
მნიშვნელოვანია ურთიერთშემავსებელი ძირითადი მეთოდები შესაბამის ასაკში რეკომენდებული სიხშირით ჩატარდეს. ოჯახში ძუძუსა და საკვერცხის ხშირი კიბოს ან BRCA1 და 2 დადებითი ანალიზის პირველი ხარისხის ნათესავისას სკრინინგის ადრე დაწყება და ექიმის კონტროლით რეგულარული დაკვირვებაა რეკომენდებული.
ძუძუს კიბოს ადრეული აღმოჩენის სკრინინგის რეკომენდაციები
20 – 40 წლის ქალები:
- ყოველთვიური თვითგასინჯვა: 20. წლების დაწყებიდან ყველა ქალმა მენსტრუაციის დასრულების შემდეგ პირველ კვირაში ყოველთვიურად თავად უნდა გაისინჯოს ძუძუ.
- ექიმის კლინიკური გასინჯვა: ყოველ 3 წელიწადში.
40 წელზე უფროსი ქალები:
- ყოველთვიური თვითგასინჯვა მენსტრუაციის დასრულების შემდეგ პირველ კვირაში; თუ მენსტრუაცია არ გაქვთ, ყოველი თვის ერთსა და იმავე დღესაა რეკომენდებული.
- კლინიკური გასინჯვა: უსიმპტომო 40 წელზე უფროსმა ქალებმა სასურველია ყოველწლიურად გაიარონ.
- მამოგრაფია ან ტომოსინთეზი (ძუძუს 3-განზომილებიანი გამოსახვა): 40 წლიდან ორ წელიწადში ერთხელ უნდა ჩატარდეს.
შენიშვნა: რომელიმე ტესტის დარღვევისას ექიმს მიმართეთ; სკრინინგის სიხშირეც ექიმმა უნდა განსაზღვროს.
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.





მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.