Wanna Cry-ს ვირუსით კიბერშეტევა ინგლისის ჯანდაცვის სისტემაზე

ვნახეთ, როგორ ებრძოდა გაერთიანებული სამეფოს ჯანდაცვის სამსახური (NHS) დროს, რათა მანამდე უნახავი Wanna cry ვირუსული პროგრამისგან თავისი საინფორმაციო სისტემები დაეცვა.

12 მაისს 2017 წელს ჰაკერებმა Microsoft-ის ოპერაციულ სისტემებში არსებული სისუსტის გამოყენებით ინგლისის ჯანდაცვის სამსახურის NHS-ის მონაცემები მძევლად აიყვანეს. როდესაც NHS-ის ერთ-ერთმა თანამშრომელმა უწყინარი შესახედაობის მიღებული ელფოსტა გახსნა, Wanna cry ვირუსი სისტემებში გააქტიურდა, ყველა მონაცემი დაშიფრა და მომხმარებელთა საქმიანობა დაბლოკა. შემდეგ NHS-ის ექიმები და მედდები ეკრანზე გამოსასყიდის შეტყობინებას უძლურად შეჰყურებდნენ. მომხმარებლები ვერცერთ ფაილს ვერ ხსნიდნენ, ეკრანზე კი ეწერა, რომ თუ მითითებულ თანხას მოთხოვნილ ანგარიშზე 3 დღეში არ ჩარიცხავდნენ, გამოსასყიდი 2-ჯერ გაიზრდებოდა, ხოლო 7 დღეში გადაუხდელობისას ფაილებთან წვდომას სამუდამოდ დაკარგავდნენ.

NHS-ის ერთი თანამშრომელი მომხდარს ასე აღწერს: „ახალი ამბების გავრცელებამდე მივხვდით, რომ NHS-ში რაღაც არასწორად მიდიოდა. სანამ საავადმყოფოს სისტემები განგაშს ატეხდა, კოლეგებისგან ბევრი შეტყობინება მივიღეთ, რომ კომპიუტერები გაეყინათ. ჭორები სწრაფად გავრცელდა; არააუცილებელი ოპერაციები გაუქმდა, კლინიკები გადაიწყო და ხელმძღვანელებმა სპეციალური შეხვედრები გამართეს. როგორც ყველა კრიზისისას, გაჩნდა არეულობა, დაბნეულობა და ჭორები.

საბოლოოდ ახალ ამბებში გამოცხადდა, რომ შეტევა შეჩერდა. საავადმყოფოებისა და პირველადი ჯანდაცვის ცენტრების სისტემები დაზიანდა და NHS-მა თავისი ელექტრონული სისტემები გამორთო.

სმარტფონების საოცარი სისწრაფით გავრცელება და საინფორმაციო ტექნოლოგიების ცხოვრების ყველა სფეროში არსებობა პანიკისთვის საკმარისი იყო. დღეს NHS-ის საავადმყოფოების უმრავლესობაში ელექტრონული ჩანაწერები, ვიზუალიზაციის სისტემები და ელექტრონული რეცეპტები გამოიყენება. შესაძლოა სტეტოსკოპის გარეშეც გადავრჩეთ, მაგრამ კომპიუტერული მონაცემების გარეშე ეს ძნელად წარმოსადგენია.“

ძველ დღეებთან დაბრუნება

ინგლისის ბევრმა საავადმყოფომ განაცხადა, რომ „Wanna cry“ ვირუსის საკუთარ სისტემებში შეღწევამდე სისტემების ელექტრონულად დაცვა შეძლო.

თუმცა ჩანს, რომ ამ კიბერშეტევის გავლენა მართლაც ტრაგიკული მასშტაბისაა. Wannacry-მ 3 დღეში მსოფლიოში ორას ათასზე მეტი კომპიუტერი დაიპყრო. ჯანდაცვის სფეროში ყველა ინფიცირებულ კომპიუტერში პაციენტების ელექტრონული ჩანაწერები დაზიანდა და ძველებურ კალამ-ქაღალდს დაუბრუნდნენ. ამან ინგლისის ჯანდაცვა, რომლის მთავარი პრობლემა ისედაც სიზანტე იყო, კიდევ უფრო შეანელა. ამავე დროს დაგროვილი დოკუმენტების გამო სისტემების ნორმალიზების შემდეგ მათ ხელახლა შესატანად ძალიან ბევრი სამუშაო დროის დახარჯვა მოუწიათ.

NHS-ის ზოგ სრულიად ელექტრონულ ზოგადი პრაქტიკის კაბინეტში, სადაც ქაღალდზე არაფერი კეთდებოდა, პაციენტების მიღება ვერ მოხერხდა. გარდა ამისა, საავადმყოფოების მრავალი მომსახურებაც შეფერხდა. ლონდონელი ზოგადი პრაქტიკის ექიმის სიტყვებით: „არასწორია იმის თქმა, რომ პაციენტები საფრთხეში არ არიან, რადგან ყველაზე აუცილებელ გადაუდებელ საჭიროებაში, X-ray რენტგენულ გამოსახულებაშიც კი პრობლემები გვაქვს.“

ლონდონის ერთ-ერთ უდიდეს საავადმყოფოში სისხლის პროდუქტების მაცივრების მართვის სისტემების მოშლამ ოპერაციების უსაფრთხოებას პრობლემა შეუქმნა. ლონდონის საავადმყოფომ ტრავმის, ინსულტისა და გულის შეტევის ცენტრები დახურა, რის გამოც პაციენტებს უფრო შორს წასვლა და დიდ რიგებში ლოდინი მოუხდათ. მათი საქმე უფრო გართულდა და შიშმა და დარდმა დაისადგურა. Financial Times-თან საუბრისას ერთმა პაციენტმა თქვა: „18 თვე გულის ოპერაციის რიგში ვიდექი, ყველაფერი მზად იყო, მაგრამ იმ დღეს კონსულტანტი მოვიდა და თქვა, რომ სისტემებზე შეტევა მოხდა და ოპერაცია გაუქმდა, რადგან ოპერაციის დროს სისხლის საჭიროების შემთხვევაში შესაფერისი სისხლის მოსაძებნი სისტემა არ ჰქონდათ.“

ამ შეტევამ აჩვენა, რამდენად დაუცველი იყო NHS-ის საინფორმაციო სისტემები კიბერშეტევებისგან და რომ კრიზისის მართვა ვერ ხერხდებოდა. რამდენიმე ასეული ათასი NHS კომპიუტერი 14 წლის Windows XP სისტემებს იყენებდა და გამოჩნდა, რომ Microsoft-ის მიერ მარტში ასეთი შეტევების წინააღმდეგ გამოშვებული განახლება დროულად არ დაყენებულა ან სისტემები იმდენად ძველი იყო, რომ ამ პატჩით ვერ სარგებლობდა.

ექიმებს, რომლებსაც სახის გადანერგვა, ბიონიკური ხელების გაკეთება და საშვილოსნოში ნაყოფის კონტროლიც კი შეუძლიათ, კიბერშეტევის შემდეგ ასეთი უძლურება კომპიუტერების ოქროზე მეტ ფასეულობას აჩვენებს.

ამ კიბერშეტევამ, რომელმაც NHS დააზიანა, მრავალი გაკვეთილი მოგვცა. უპირველესად, ჯანდაცვის პოლიტიკის შემქმნელები, სადაზღვევოები და საავადმყოფოები შესაძლო საფრთხეებისა და შედეგების შესახებ ინფორმირებული იყვნენ, მაგრამ ასეთ ზიანს ვერ წარმოიდგენდნენ და მის წინაშე აღმოჩნდნენ. ამან საავადმყოფოების საინფორმაციო სისტემების გაუმჯობესების აუცილებლობა გამოაჩინა. გაერთიანებული სამეფოს ისტორიაში ამ კიბერშეტევამდე საინფორმაციო უსაფრთხოება NHS-ისთვის პრიორიტეტი არ იყო.

როგორია ბოლო მდგომარეობა Wanna Cry-ს ვირუსულ შეტევასთან დაკავშირებით?

შეტევიდან 1 კვირის შემდეგ ანტივირუსულმა პროგრამებმა კომპიუტერების ამ შეტევისგან დამცავი პროგრამები უფასოდ ხელმისაწვდომი გახადა. ასევე დაიწერა, რომ ახალგაზრდა უსაფრთხოების პროგრამისტმა ვირუსის კოდში სისუსტე შენიშნა და გავრცელება შეაჩერა. აქ ირონია ჩანს: Windows-ის კოდის სისუსტე ვირუსს სისტემაში შეღწევის საშუალებას აძლევს, ვირუსის კოდის სისუსტე კი მის შეჩერებას შესაძლებელს ხდის. ეს შეიძლება შევადაროთ კიბოს სფეროში სამიზნე მკურნალობას, როდესაც კიბოს უჯრედების სუსტ მხარეებს ვეძებთ…

შეტევამ მრავალი კომპიუტერი და მომხმარებელი რეალურად დააზიანა. როგორც ჩანს, Wanna cry ვირუსი მეტ კომპიუტერს ვეღარ დააინფიცირებს, მაგრამ აუცილებლად გამოჩნდება მისი მიმბაძველი სხვა მავნე პროგრამები. მიუხედავად იმისა, რომ ეს შეტევა დაძლეულად ჩანს, შემდეგმა შეიძლება უფრო დიდი პრობლემები გამოიწვიოს. როგორც ვადაგასული სამედიცინო მასალის გამოყენებას არ ვიღებთ, იგივე უნდა ვრცელდებოდეს საინფორმაციო პროდუქტებზეც. .

დამატებითი საკითხავი: როგორ შეაჩერა Wanna Cry-ს ვირუსი ახალგაზრდა უსაფრთხოების პროგრამისტმა?

უსაფრთხოების 22 წლის პროგრამისტმა, რომელიც MalwareTech ფსევდონიმს იყენებს, თქვა, რომ შემთხვევისას შვებულებაში იყო, მაგრამ ამ გავრცელებული გამოსასყიდი პროგრამის გაგონების შემდეგ კომპიუტერთან დაჯდა და მისი შესწავლა დაიწყო.

ახალგაზრდამ აღნიშნა, რომ პროგრამის კოდზე წვდომით „გამორთვის ღილაკი“ იპოვა და აამოქმედა: „სინამდვილეში ნაწილობრივ შემთხვევითობა იყო. მთელი ღამე პროგრამას ვსწავლობდი და თვალი არ მომიხუჭავს. აღმოჩენის შემდეგ დიდი ყურადღება მივიქციე. შვებულების ასე გამოყენებისთვის უფროსმა კიდევ ერთი კვირა შვებულება მომცა“

პროგრამისტების მიერ wanacrypt0r 2.0 სახელწოდებით ცნობილი ransomware ტიპის ვირუსული პროგრამა ყოველ კომპიუტერში შეღწევისას გარკვეულ ინტერნეტმისამართთან დაკავშირებას ცდილობდა, აღნიშნა MalwareTech-მა და აღმოაჩინა, რომ შემთხვევითი ასოებისგან შემდგარი ეს გრძელი მისამართი სინამდვილეში არ არსებობდა. მან ეს დომენი 10 დოლარად იყიდა, რათა შემოსული კავშირებით გაერკვია, რამდენ კომპიუტერსა და რომელ ქვეყნებს უკავშირდებოდა ვირუსი, მაგრამ ამ ნაბიჯმა მოულოდნელად პროგრამის შიგნით კოდი აამოქმედა და მისი გავრცელება შეწყვიტა.

გამორთვის ღილაკად წოდებულ ამ კოდებს მავნე პროგრამის შემქმნელები გაუთვალისწინებელი ვითარებისას გავრცელების შესაჩერებლად იყენებენ. თუმცა MalwareTech-ის აღმოჩენა, მიუხედავად იმისა, რომ გავრცელება შეაჩერა, უკვე დაზარალებული კომპიუტერებისთვის გამოსავლად არ მიიჩნევა. მკვლევრები ვარაუდობენ, რომ შემდეგ გამოსასყიდ პროგრამებში ამ „გამორთვის ღილაკის“ კოდი აღარ იქნება.