حمله سایبری به نظام سلامت بریتانیا با ویروس Wanna Cry

دیدیم که سرویس سلامت بریتانیا، NHS، برای محافظت از سامانه‌های اطلاعاتی خود در برابر نرم‌افزار ویروسی بی‌سابقه‌ای به نام Wanna Cry با زمان مسابقه می‌دهد.

در 12 مه 2017 هکرها با بهره‌گیری از آسیب‌پذیری سیستم‌عامل‌های مایکروسافت، داده‌های سرویس سلامت بریتانیا، NHS، را گروگان گرفتند. وقتی یکی از کارکنان NHS یکی از ایمیل‌های ظاهراً بی‌خطر را باز کرد، ویروس Wanna Cry در سامانه‌های آنها فعال شد و همه داده‌ها را رمزگذاری کرد و فعالیت کاربران را متوقف ساخت. سپس پزشکان و پرستاران NHS درمانده به پیام باج‌خواهی روی صفحه خیره ماندند. کاربران به هیچ فایلی دسترسی نداشتند و روی صفحه نوشته شده بود اگر مبلغ تعیین‌شده طی 3 روز به حساب درخواستی واریز نشود، باج 2 برابر می‌شود و اگر طی 7 روز پرداخت نشود، دیگر هرگز به فایل‌هایشان دسترسی نخواهند داشت.

یکی از کارکنان NHS لحظه حادثه را چنین تعریف می‌کند: «پیش از پخش خبرها متوجه شدیم چیزی در NHS درست پیش نمی‌رود. پیش از هشدار سامانه‌های بیمارستان، پیام‌های زیادی از همکاران درباره هنگ کردن رایانه‌هایشان گرفتیم. شایعه‌ها سریع پخش شدند؛ جراحی‌های غیرضروری لغو شدند، کلینیک‌ها بازآرایی شدند و مدیران جلسه‌های ویژه برگزار کردند. مانند هر بحران دیگری، آشفتگی، سردرگمی و شایعه پدید آمد.

سرانجام در خبرها اعلام شد حمله متوقف شده است. سامانه‌های بیمارستان‌ها و مراکز خدمات سلامت اولیه آسیب دیدند و NHS سامانه‌های خود را به‌صورت الکترونیکی خاموش کرد.

گسترش بسیار سریع تلفن‌های هوشمند و حضور فناوری اطلاعات در همه عرصه‌های زندگی برای وحشت کردن ما کافی بود. امروزه بیشتر بیمارستان‌های NHS از یادداشت‌های الکترونیکی، سامانه‌های تصویربرداری و نسخه الکترونیکی استفاده می‌کنند. شاید بتوانیم بدون یک گوشی پزشکی دوام بیاوریم، اما بدون داده‌های رایانه‌ای‌مان چندان ممکن به نظر نمی‌رسد.»

بازگشت به روزهای گذشته

بسیاری از بیمارستان‌های بریتانیا اعلام کردند توانسته‌اند پیش از ورود ویروس Wanna Cry به سامانه‌هایشان، آنها را به‌صورت الکترونیکی محافظت کنند.

اما به نظر می‌رسد تأثیر این حمله سایبری واقعاً در حدی فاجعه‌بار بوده است. WannaCry طی 3 روز بیش از دویست هزار رایانه جهان را تصرف کرده بود. چون به پرونده الکترونیک بیماران در همه رایانه‌های آلوده حوزه سلامت آسیب زد، کارکنان به روش قدیمی کاغذ و قلم بازگشتند. این وضعیت خدمات سلامت بریتانیا را که از پیش کندی بزرگ‌ترین مشکلش بود، بسیار کندتر کرد. همچنین به دلیل انباشته شدن مدارک، پس از عادی شدن سامانه‌ها مجبور شدند زمان کاری زیادی برای ورود دوباره آنها به سیستم صرف کنند.

در برخی مطب‌های عمومی NHS که کاملاً الکترونیکی بودند و هیچ کار کاغذی انجام نمی‌دادند، پذیرش بیمار ممکن نبود. خدمات بسیاری از بیمارستان‌ها نیز مختل شد. به گفته یک پزشک عمومی لندن: «درست نیست بگوییم بیماران در خطر نیستند، زیرا حتی در تصویربرداری X-ray، رادیوگرافی که از ابتدایی‌ترین نیازهای فوری ماست، مشکل داریم.»

در یکی از بزرگ‌ترین بیمارستان‌های لندن، خرابی سامانه کنترل یخچال‌های نگهداری فرآورده‌های خونی، ایمنی جراحی‌ها را با مشکل روبه‌رو کرد. بیمارستان لندن مراکز تروما، سکته مغزی و حمله قلبی را بست و بیماران مجبور شدند دورتر بروند و در صف‌های طولانی بمانند. کار بیماران دشوارتر شده بود و ترس و اندوه بر آنها غلبه می‌کرد. بیماری به فایننشال تایمز گفت: «18 ماه در صف جراحی قلب بودم، همه‌چیز آماده بود، اما آن روز پزشک مشاور آمد و گفت به سامانه‌هایشان حمله شده و عمل لغو است؛ اگر حین جراحی به خون نیاز باشد، سامانه‌ای برای یافتن خون مناسب ندارند.»

این حمله نشان داد سامانه‌های اطلاعاتی NHS چقدر در برابر حملات سایبری آسیب‌پذیرند و بحران مدیریت نشده است. روی چند صد هزار رایانه NHS از سیستم‌های 14 ساله Windows XP استفاده می‌شد و مشخص شد به‌روزرسانی منتشرشده مایکروسافت در ماه مارس برای چنین حملاتی، به‌موقع نصب نشده یا سامانه‌ها آن‌قدر قدیمی بوده‌اند که نمی‌توانسته‌اند از این وصله بهره ببرند.

درماندگی شدید پزشکانی که پیوند صورت و بازوی بیونیک انجام می‌دهند و حتی جنین داخل رحم را بررسی می‌کنند، پس از حمله سایبری نشان داد رایانه‌ها حتی از طلا هم ارزشمندترند.

این حمله سایبری به NHS درس‌های بسیاری داشت. نخست، سیاست‌گذاران سلامت، بیمه‌ها و بیمارستان‌ها درباره تهدیدهای بالقوه و پیامدهایشان اطلاع داشتند، اما چنین خسارتی را پیش‌بینی نمی‌کردند و اکنون با آن روبه‌رو شدند. این مواجهه ضرورت توسعه سامانه‌های اطلاعاتی بیمارستان‌ها را آشکار کرد. تا پیش از این حمله در تاریخ بریتانیا، امنیت اطلاعات برای NHS اولویت نبود.

آخرین وضعیت حمله ویروس Wanna Cry چیست؟

1 هفته پس از حمله، برنامه‌های آنتی‌ویروس نرم‌افزارهای محافظت از رایانه‌ها در برابر آن را رایگان عرضه کردند. همچنین گزارش شد برنامه‌نویس جوان امنیتی با شناسایی نقصی در کد ویروس، گسترش حمله را متوقف کرده است. تناقض جالب اینجاست: نقص کد ویندوز امکان ورود ویروس به سیستم را می‌دهد و نقص کد ویروس امکان توقف آن را. این وضعیت را می‌توان به درمان‌های هدفمند سرطان تشبیه کرد که در آنها به دنبال نقاط ضعف سلول‌های سرطانی هستیم…

این حمله واقعاً بر رایانه‌ها و کاربران بسیاری اثر گذاشت. به نظر می‌رسد Wanna Cry دیگر رایانه‌های بیشتری را آلوده نخواهد کرد، اما قطعاً بدافزارهای تقلیدکننده دیگری خواهند بود. هرچند ظاهراً این حمله پشت سر گذاشته شده، حمله بعدی می‌تواند مشکلات بزرگ‌تری ایجاد کند. همان‌طور که استفاده از تجهیزات پزشکی تاریخ‌گذشته را نمی‌پذیریم، همین اصل باید درباره محصولات فناوری اطلاعات نیز صادق باشد. .

مطالعه بیشتر: برنامه‌نویس جوان امنیتی چگونه ویروس Wanna Cry را متوقف کرد؟

برنامه‌نویس امنیتی 22 ساله با نام مستعار MalwareTech گفت هنگام حادثه در مرخصی بوده، اما پس از شنیدن خبر باج‌افزار منتشرشده، پشت رایانه نشسته و بررسی را آغاز کرده است.

این جوان گفت با دسترسی به کدهای برنامه یک «کلید خاموشی» یافته و آن را فعال کرده است: «در واقع تا اندازه‌ای تصادفی بود. تمام شب برنامه را بررسی کرده و چشم روی هم نگذاشته بودم. پس از کشفم توجه زیادی جلب شد. رئیسم برای این‌گونه گذراندن مرخصی، یک هفته دیگر به من مرخصی داد.»

برنامه‌نویسان آن را wanacrypt0r 2.0 نامیده‌اند و این ویروس از نوع باج‌افزار است. MalwareTech گفت این نرم‌افزار هنگام آلوده کردن هر رایانه سعی می‌کند به نشانی اینترنتی معینی متصل شود و متوجه شد آن نشانی طولانی با حروف تصادفی در واقع وجود ندارد. با خرید این دامنه به قیمت 10 دلار می‌خواست از اتصال‌های ورودی بفهمد ویروس به چند رایانه و کدام کشورها متصل شده است، اما این اقدام به‌طور غیرمنتظره کدی را در نرم‌افزار فعال و انتشارش را متوقف کرد.

کلید خاموشی نام دیگر این کدهاست که سازندگان بدافزار برای متوقف کردن انتشار نرم‌افزار در صورت بروز وضعیت نامطلوب به کار می‌برند. در عین حال، اگرچه کشف MalwareTech گسترش نرم‌افزار را متوقف کرد، راه‌حل رایانه‌های ازپیش‌آلوده محسوب نمی‌شود. پژوهشگران پیش‌بینی می‌کنند باج‌افزارهای بعدی این کد «کلید خاموشی» را نخواهند داشت.