Məzmuna keç
Prof. Dr. Mustafa Özdoğan · Tibbi onkologiya mütəxəssisi

Süd Vəzi Xərçəngi Xəstələri Konqresi alimlərlə xəstələri bir araya gətirərək çox mühüm sosial məsuliyyət layihəsinə imza atdı! 2

Süd Vəzi Xərçəngi Xəstələri Konqresi alimlərlə xəstələri bir araya gətirərək çox mühüm sosial məsuliyyət layihəsinə imza atdı! 2

Xərçəng xəstəliyi barədə beynəlxalq aktual məlumatlara xəstələrin birbaşa çıxışını məqsəd qoyan “Süd Vəzi Xərçəngi Xəstələri Konqresi” 28-29 iyun tarixlərində Antalyada keçirildi.

“Süd Vəzi Xərçəngi Xəstələri Konqresi”ndə dəyərli mütəxəssis həkimlərimizin təqdim etdiyi məlumatları əhatə edən xəbərlər saytımızda 5 bölmə şəklində dərc ediləcəkdir. Saytımızın “xərçəng xəbərləri” bölməsindən yazılarımızı izləyə bilərsiniz.

İndi gəlin süd vəzi xərçənginə qarşı cəmiyyətin məlumatlılığını artırmaq üçün təşkil edilən bu çox dəyərli konqresin yazı silsiləsində ikinci günə damğa vuran məqamların nələr olduğuna birlikdə nəzər salaq..

Süd Vəzi Xərçəngi Xəstələri Konqresinin ikinci günündə açılış çıxışını edən Memorial Səhiyyə Qrupunun Antalya Onkologiya Qrupunun və Süd Vəzi Xəstəlikləri Cəmiyyətinin sədri Prof. Dr. Mustafa Özdoğan “Arzu edirik ki, bu cür konqreslər digər xərçəng növləri üçün də keçirilsin və çoxalsın. Beləliklə, daha çox və doğru məlumatı daha çox xərçəng xəstəsinə çatdıra bilək” dedi.

Sonra ilk panelin moderatorluğunu edən Amerikan Xəstəxanasının Tibbi Onkologiya Bölməsindən Tibbi Onkoloq Prof. Dr. Nil Molinas Mandel erkən mərhələli süd vəzi xərçənginin cərrahiyyəsi, limfödem və müalicədən sonrakı izləmə mövzularının müzakirə olunduğu iclası açdı.

“İstər süd vəzisini qoruyan cərrahiyyə, istərsə də mastektomiya tətbiq edilsin, süd vəzi xərçənginin müalicəsində hansı cərrahi üsuldan istifadə etsəniz də, süd vəzi qorunur, forması dəyişmir və xəstə uzun illər sonra da sanki heç süd vəzi cərrahiyyəsi keçirməyibmiş kimi həyatını davam etdirir.”

İlk panelin birinci çıxışçısı kimi kürsüyə gələn Pittsburg Universitetindən Süd Vəzi Cərrahiyyəsi üzrə mütəxəssis Ümumi Cərrah Prof. Dr. Atilla Soran erkən mərhələli süd vəzi xərçəngi və onun cərrahiyyəsində yeniliklər barədə iştirakçıları maarifləndirdi. Prof. Dr. Soran çıxışına süd vəzi xərçənginin ictimai hadisə olduğunu söyləyərək başladı. “İnkişaf etmiş ölkələrdə süd vəzi xərçəngi daha tez-tez görülürmüş kimi görünsə də, əslində az inkişaf etmiş ölkələrdə kifayət qədər skrininq üsulları olmadığı üçün xərçəngin dəqiq sayı müəyyən edilə bilmir. Əksinə, dünyanın hər yerində süd vəzi xərçənginə rastgəlmə tezliyi eyni nisbətdədir” dedi. Prof. Dr. Soran “Az inkişaf etmiş ölkələrdə xərçəng az tanınsa da, ölüm göstəricisi çox yüksəkdir. Bunun əksinə, inkişaf etmiş ölkələrdə çoxsaylı xərçəng xəstələrində ölüm göstəricisi olduqca aşağıdır” deyə davam etdi. Gələcək 10 ildə Amerikada xərçəngdən ölümün müharibədə ölənlərin sayından belə yüksək olacağını vurğulayaraq getdikcə artan xərçəng hallarını qeyd etdi. Türkiyədə 100.000 nəfərdən 38 qadının süd vəzi xərçənginə tutulduğunu söyləyən Prof. Dr. Soran erkən mərhələdə aşkar edildikdə süd vəzi xərçəngindən ölüm göstəricisinin çox aşağı olduğunu bildirdi. “Süd vəzi xərçəngi diaqnozu qoyulan qadınlar ümidsizliyə qapılmamalıdır. Erkən aşkar edilərsə, süd vəzi xərçəngində yaşama göstəricisi %90-95-dən yuxarıdır. Süd vəzi xərçəngi gec mərhələdə aşkar edildikdə yaşama göstəricisi olduqca azalır” deyərək erkən mərhələdə diaqnozun əhəmiyyətini vurğuladı.

Süd vəzi xərçəngi müalicəsində cərrahi yeniliklərdən danışan Prof. Dr. Atila Soran cərrahiyyənin süd vəzi daxil olmaqla çox geniş sahənin götürüldüyü 1800-cü illərdən bu gün süd vəzisini qoruyan cərrahiyyəyə qədər gəldiyini bildirdi. Lakin son illərdə Amerikada süd vəzi xərçəngi diaqnozu qoyulan qadın xəstələrin çox müayinə istənilməsi və müalicədən sonra xərçəngin təkrarlanmasından qorxulması səbəbindən sağlam süd vəzilərini də götürtməyə üstünlük verdiklərini söylədi. “BRCA kimi bəzi genlərdə pozuntuları olmadıqca sağlam süd vəzisinin götürülməsinin ömrü uzatmadığı bilinməlidir” deyə davam etdi.

“Süd vəzisini qoruyan cərrahiyyədə Amerikada tətbiq olunan fərqli üsulun adı radioaktiv toxumdur. Cərrahiyyə zamanı çox kiçik olduğu üçün görünməyən şiş üçün Yod 125 deyilən radioaktiv maddə şişin içinə qoyulur. Radioaktiv oxuyucu ilə şişin yeri müəyyən edilir və kiçik kəsikdən daxil edilən alətlə şiş çıxarılır. Daha sonra alətlə süd vəzi və qoltuqaltı yoxlanılaraq sahənin təmizləndiyinə əmin olunur. Bunun sayəsində xəstənin süd vəzisinin forması pozulmur və illərlə sanki heç cərrahiyyə keçirməyibmiş kimi süd vəzisi ilə yaşayır” dedi. Həmçinin süd vəzisini qoruyan cərrahiyyədə süd vəzisindəki şiş böyük olduqda neoadjuvant müalicə deyilən üsulla verilən kimyaterapiyadan sonra şişin kiçildildiyini və sonra cərrahi üsulla bu kiçildilmiş şişin götürülə bildiyini də əlavə etdi.

Prof. Dr. Soran “Mastektomiya, yəni bütün süd vəzisinin götürülməsi süd vəzi xərçəngində digər cərrahi üsuldur. Hazırda tətbiq olunan mastektomiyada süd vəzisinin dərisi və giləsi qorunaraq içi boşaldılır. Sonra əzələnin altına genişləndirici və silikon qoyularaq xəstə öz dərisi və süd vəzi giləsi ilə həyatına davam edə bilər. Silikon qoyulması seçilmirsə və xəstə artıq çəkilidirsə, qarnından götürülən əzələ süd vəzisinə doğru çevrilərək prosedur həyata keçirilir” deyərək süd vəzi cərrahiyyəsində Amerikada tətbiq olunan üsulları qısaca izah etdi.

“İstər süd vəzisini qoruyan cərrahiyyə, istərsə də mastektomiya tətbiq edilsin, süd vəzi xərçənginin müalicəsində hansı cərrahi üsuldan istifadə etsəniz də, süd vəzi qorunur, forması dəyişmir və xəstə uzun illər sonra da sanki heç süd vəzi cərrahiyyəsi keçirməyibmiş kimi həyatını davam etdirir. Dünyadakı bütün qadınlar tam təchizatlı, keyfiyyəti sənədləşdirilmiş, işinin mütəxəssisi və geniş əhatəli süd vəzi mərkəzinə gedə bilməlidir. Ümid edirəm ki, Türkiyədəki qadınlar da oxşar süd vəzi mərkəzlərinə gedərək aktual, sübuta əsaslanan müalicələri ala bilərlər” deyərək çıxışını bitirdi.

“Cərrahiyyədən sonrakı kimyaterapiyanın müsbət təsirləri və tamoksifenin fəal rolu müşahidə edildikdə cərrahiyyədən sonra kimyaterapiya və hormon müalicəsi süd vəzi xərçəngi müalicəsində standart yerini tapmışdır”

Sonra ikinci çıxışçı İstanbul Universitetinin Onkologiya Bölməsindən Prof. Dr. Yeşim Eralp erkən mərhələli süd vəzi xərçəngində tibbi yeniliklər və sistemli müalicənin bu mühüm xəstəliyə töhfələri, Türkiyədə hər müalicənin olub-olmaması barədə fikirlərini bildirdi.

Prof. Dr. Eralp “Bir tibb tələbəsinin qoyunlarda sterilizasiya apararaq hormon ifrazı sisteminin basdırıla biləcəyini kəşf etməsi bu gün süd vəzi xərçəngində tətbiq olunan və hormona həssas süd vəzi şişlərinin müalicəsində olduqca təsirli olan hormon müalicəsinin əsasını təşkil etmişdir” deyərək çıxışına başladı. Estrogenin xərçəngə təsirini dayandıra bilən çox əsas dərman olan tamoksifenin 1970-ci illərdə istifadə edilməyə başlandığını söyləyən Prof. Dr. Eralp “Kimyaterapiya dərmanlarının xəstələrdə müsbət təsirləri görüldükdən sonra erkən mərhələli xərçənglərdəki təsirləri də araşdırılmağa başlandı” dedi. Cərrahiyyədən sonra yayılmamış xərçənglərdə xəstələrin gözlənilən ömrünü artırdıqlarını və xəstəliyin yayılma riskini təxminən %20-50 arasında azalda bildiklərini vurğuladı. Prof. Dr. Eralp “Cərrahiyyədən sonrakı kimyaterapiyanın müsbət təsirləri və tamoksifenin fəal rolu müşahidə edildikdə cərrahiyyədən sonra kimyaterapiya və hormon müalicəsi süd vəzi xərçəngi müalicəsində standart yerini tapmışdır” dedi.

Tamoksifen və kimyaterapiya müalicələrindən sonra hazırlanmış aromataza inhibitorlarının yalnız estrogenin şişə təsirini deyil, hormonun təsirini də dayandıra bilən dərmanlar olduğunu söylədi. Aromataza inhibitorlarının hətta menopoz dövründə də qadınlarda yağ toxumasından, şiş toxumasından və böyrəküstü vəzilərdən yaranan estrogen hormonunu da kəsdiyini bildirərək tamoksifenlə və ya təkbaşına hormonal müalicədə uğur verdiklərinə diqqət çəkdi. “Menopozdan əvvəl süd vəzi xərçəngi olan qadınların müalicəsində istifadə edilməyən aromataza inhibitorları üçün lazım görüldükdə xəstədə menopoz vəziyyəti yaradılaraq müalicə təsiri artırılır” dedi. Prof. Dr. Eralp bununla yanaşı hormon müalicəsi müddətinin 5 illə məhdud qalmayıb xəstəliyin təkrarlanma riskini azaltmaq üçün 8-10 ilə çıxarıldığını da əlavə etdi.

1980-ci illərdən sonra taksanlı deyilən digər kimyaterapiya dərman qrupuna diqqət çəkən Prof. Dr. Eralp bu dərman qrupunun müalicə şansını artırdığını söylədi. “Xəstələrimizə kimyaterapiya ilə ciddi dərəcədə töhfə veririk, lakin əsas araşdırılan hansı xəstələrin bu müalicələrə ehtiyac duyduğu, hansı şişlərə bu müalicələrin verilməli olduğudur” dedi.

Prof. Dr. Eralp genetik əsaslı araşdırmalar aparılaraq fərdiləşdirilmiş müalicənin müəyyən edilməsi ilə müalicədə uğur göstəricisinin artacağını vurğuladı. Süd vəzi xərçəngində müəyyən edilən HER2 molekulu şişin daha hərəkətli olmasını təmin edir. “HER 2 molekulunu hədəfləyən trastuzumab müalicədə istifadə edilməyə başlandıqdan sonra müalicə uğurunun artdığı müşahidə edildi və 2005-ci ildə artıq biz süd vəzi xərçəngini uğurla məğlub edirikmi düşüncəsi ortaya çıxdı” dedi.

Prof. Dr. Eralp hələ də xərçəng hüceyrəsinin əsasında dayanan genetik dəyişikliklərə və süd vəzi xərçəngi olan insanın immun cavabını artırmağa yönəlmiş tədqiqatların mövcud olduğunu bildirdi. Həmçinin süd vəzi xərçəngində düzgün müalicənin multidissiplinar yanaşma ilə düzgün işləyən komanda tərəfindən müəyyən edilməli olduğunu da vurğuladı.

Ölkəmizdə dərmanlara çıxışda problem olmadığını söyləyən Prof. Dr. Eralp “Hazırda Türkiyədə dərmanların hamısı geriödəmə qurumu tərəfindən qarşılanır. Başqa dərman verməli olduqda göstərişdənkənar dediyimiz müraciətimizi edirik” deyə əlavə etdi. Sistemli müalicə ilə ölüm göstəricilərində %30 azalma görə bildiklərini söyləyən Prof. Dr. Eralp “Bu da çox mühüm uğurdur. İki hədəfimiz var. Bunlardan biri maarifləndirmə proqramları ilə erkən diaqnozu bütün cəmiyyətə yaymaq, ikincisi düzgün və aktual müalicəni təmin etməkdir. Ümid edirik ki, gələcəkdə xəstələrimizin hamısına eyni keyfiyyətli müalicəni təmin edə bilərik” deyərək çıxışını bitirdi.

“Yaxın gələcəkdə daha qısamüddətli radioterapiya müalicələri tətbiq edilməyə başlanacaq. Lakin hamısından vacibi, erkən diaqnozla çox kiçik sahələrə tətbiq olunacaq müalicələrlə çox kiçik yan təsirlərlə bu xəstəlikdən sağalmağınız mümkündür.”

Konqresin ikinci günündə birinci panelin üçüncü çıxışçısı kimi iştirak edən Memorial Səhiyyə Qrupunun Antalya Radiasiya Onkologiyası Bölməsindən Dos. Dr. Berrin Pehlivan çıxışında erkən mərhələli süd vəzi xərçənginin radioterapiyasında yenilikləri izah etdi.

Radioterapiyanın süd vəzi xərçəngi müalicəsində əsas pillələrdən biri olduğunu qeyd edən Dos. Dr. Pehlivan “Xüsusilə cərrahiyyədə inkişaf edən yeni üsullarla bu gün süd vəzi xərçəngi xəstələrinin demək olar ki, hamısına radioterapiya tətbiq edirik” dedi. Radioterapiyanın məqsədinin normal toxumalara mümkün qədər az zərər verərək süd vəzi xərçənginin təkrarlanma riskini azaltmaq və xəstənin ömrünü artırmaq olduğunu vurğuladı. Son 20 ildə cərrahiyyədəki dəyişikliklərlə paralel olaraq radioterapiyada da dəyişikliklər yaşandığını izah edən Dos. Dr. Pehlivan texnoloji inkişaflar sayəsində daha kiçik sahələri şüalandıraraq daha az yan təsir yaratmağa başladıqlarını söylədi. Aparılan tədqiqatların mastektomiya, yəni süd vəzisinin tam götürülməsi əvəzinə tətbiq olunan süd vəzisini qoruyan cərrahiyyədən sonra radioterapiya tətbiq edilmədikdə xəstəliyin təkrarlanma riskinin %40 artdığını göstərdiyini bildirdi. 3 ölçülü, intensivliyi tənzimlənən və braxiterapiya kimi radioterapiya üsullarını izah edən Dos. Dr. Pehlivan inkişaf edən texnologiya ilə davamlı yeni radioterapiya üsullarının tətbiq olunduğunu vurğuladı.

Bununla yanaşı, Dos. Dr. Pehlivan süd vəzisinin yalnız şişli hissəsini hədəfləyərək şüalandırma texnikası olan qismən radioterapiya üsulundan bəhs etdi. “Nəfəsalma zamanı orqanların müəyyən dərəcədə yer dəyişməsi səbəbindən şişə fokuslanma problemi yaranması intensiv şüalanmanın hədəfdən yayınaraq normal toxumalara zərər verməsinə və bunun nəticəsində xəstənin ciddi çətinliklər yaşamasına səbəb ola bilər. Buna görə problemi həll etmək üçün görüntüləmə nəzarəti altında radioterapiya apararaq müalicə zamanı alınan görüntüləri hər müalicə seansında təhlil edir və uyğunlaşdırırıq” dedi. Görüntüləmədən müalicəni izləmək və yeniləmək üçün də istifadə etməyə başladıqlarını söyləyən Dos. Dr. Pehlivan tənəffüsə uyğunlaşdırılmış radioterapiya tətbiq edərək ürəyə yaxın olan süd vəzisinin şüalandırılması zamanı ürəyin zədələnməsinin qarşısının alındığını söylədi.

Verilən standart radioterapiya müalicələrinin 5-7 həftəlik seanslar olduğunu söyləyən Dos. Dr. Pehlivan uzaqdan gələn və müəyyən xüsusiyyətləri uyğun olan xəstələrə 1-5 günlük müddətdə tamamlanan qismən radioterapiya verildiyini söylədi. Lakin qısa sürən və intensiv radioterapiya verilən bu müalicənin məhdud sayda hallarda istifadə olunduğunu vurğuladı. Süd vəzisini qoruyan cərrahiyyədən sonra regional təkrarlayan xərçəngin adətən süd vəzi yatağında və ya çox yaxın sahədə inkişaf etdiyinin müşahidə edilməsinin qismən radioterapiyaya üstünlük verilməsini gündəmə gətirdiyini də əlavə etdi. Dos. Dr. Pehlivan “Qismən radioterapiyanı 60 yaşdan yuxarı, şişi tək ocaqlı və 2 cm-dən kiçik olan, limfa düyünü mənfi və şişi cərrahi olaraq kifayət qədər sərhədlə çıxarılmış xəstələrdə tətbiq edə bilirik. Lakin bu müalicə intensiv şüalanma ehtiva etdiyi və qısa müddətdə tamamlandığı üçün yaşlı ürək və şəkər xəstələrində yan təsirləri artıra bilər” dedi.

Erkən diaqnoz və müalicə qədər xəstənin həyat keyfiyyətinin də vacib olduğunu vurğulayan Dos. Dr. Pehlivan “Yaxın gələcəkdə daha qısamüddətli radioterapiya müalicələri tətbiq edilməyə başlanacaq. Lakin hamısından vacibi, erkən diaqnozla çox kiçik sahələrə tətbiq olunacaq müalicələrlə və çox kiçik yan təsirlərlə bu xəstəlikdən sağalmağınız mümkündür. Ona görə lütfən erkən diaqnoza əhəmiyyət verin və bizə bir az güvənin” deyərək çıxışını bitirdi.

“Diaqnoz qoyulduğu andan xərçənglə birlikdə yaşamaq və xərçəngdən sonrakı həyatı yaşamaq kimi düşünməlisiniz. Süd vəzi xərçəngi yalnız sizin xəstəliyiniz deyil. Ailənizə, ətrafınıza və cəmiyyətə aiddir.”

Konqresin ikinci günündə birinci panelin son çıxışçısı olan Pittsburg Universitetindən Prof. Dr. Barry Lembersky erkən mərhələli süd vəzi xərçəngi müalicəsindən sonra xəstənin necə izlənməli olduğu barədə mühüm məlumatlar verdi.

Süd vəzi xərçənginin dünyada mühüm problem olduğunu söyləyərək çıxışına başlayan Prof. Dr. Barry Lembersky bütün qadın xərçənglərinin %23-nün süd vəzi xərçəngi olduğunu, həm Türkiyədə, həm də dünyada getdikcə artan süd vəzi xərçənginin ən mühüm ölüm səbəbi olduğunu söylədi. Həmçinin Türkiyədə də artıq erkən diaqnoz və müalicə imkanı olduğunu vurğuladı.

Prof. Dr. Lembersky “Amerikada 2013-cü ildə süd vəzi xərçəngi sayı 230.000 olduğu halda, qadınlarda birinci ölüm səbəbi ağciyər xərçəngi, ikincisi isə süd vəzi xərçəngidir. 2013-cü ildə Amerikada 40.000 qadın süd vəzi xərçəngindən ölmüşdür. Lakin həm Türkiyədə, həm də Amerikada ölüm göstəriciləri getdikcə azalır” deyərək çıxışını davam etdirdi.

“Süd vəzi xərçəngində erkən diaqnozda olduğu kimi müalicədən sonrakı izləmə də fərdi olmalıdır” deyən Prof. Dr. Lembersky həkimin diaqnoz qoyulduğu ilk gündən xəstəsinin müalicədən sonrakı həyatını düşünməli olduğunu söylədi. “Diaqnoz qoyulduğu andan xərçənglə birlikdə yaşamaq və xərçəngdən sonrakı həyatı yaşamaq kimi düşünməlisiniz. Süd vəzi xərçəngi yalnız sizin xəstəliyiniz deyil. Ailənizə, ətrafınıza və cəmiyyətə aiddir” dedi.

Amerikada izləmə proqramlarının da sübuta əsaslanmalı olduğunu vurğulayan Prof. Dr. Lembersky müalicədən sonra xərçəng xəstələri üçün izləmə proqramlarının getdikcə artdığını söylədi. “İzləmə xərçəngin ilk dövründə başlayır. Keçid izləməsi müalicə bitdikdən sonrakı ilk il, uzunmüddətli izləmə isə 1-5 illik müddətlərdə həyata keçirilməlidir. Bəzən bu 1-5 il ərzində xərçəng təkrarlana bilər. Bu dəfə də xərçənglə həyat dövrü başlayır. Xərçəng daha uzun müddət qaldıqda isə xəstəyə daimi izləmə aparılmalıdır. Bizim ümidimiz isə xərçəngin 5 ildən sonra yox olduğunu düşünməkdir” dedi.

“Müalicədən sonra yaşayan xəstələrə kömək edəcək klinikalar və proqramlar olmalıdır”

2010-cu ildə Amerikada yaşayan xərçəng xəstələrinin ən çox nədən narahat olduqlarını araşdırmaq üçün aparılmış sorğu tədqiqatında xərçəngin təkrarlanmasından qorxduqları nəticəsini əldə etdiklərini söyləyən Prof. Dr. Lembersky “Depressiya, ailə üzvünün itirilməsi, insanın öz görünüşünün dəyişməsi, enerji itkisi, diqqət toplama itkisi və cinsi problemlərin xəstələrin ən çox narahat olduğu məqamlar olduğunu öyrəndik” dedi. “Müalicədən sonra yaşayan xəstələrə kömək edəcək klinikalar və proqramlar olmalıdır” deyə də əlavə etdi.

Klinikasında süd vəzi xərçəngi müalicəsi tamamlanan xəstələrin soruşduğu ən mühüm sualın “Müalicəm bitdi. İndi nə edəcəyəm?” olduğunu söyləyən Prof. Dr. Lembersky xəstələrinə süd vəzi xərçəngi xəstələrinin %80-90-nın müalicələrlə sağaldıldığını, cərrahiyyə, kimyaterapiya, radioterapiya kimi aparılan bütün müalicələrin onların həyatına töhfə verdiyini izah edərək söhbətə başladığını bildirdi.

Sonra süd vəzi xərçənginin təkrarlanma riskini xəstəyə patologiya hesabatına baxaraq izah etdiyini bildirdi və belə davam etdi: “Şişin bioloji quruluşuna baxaraq xərçəngin təkrarlanma ehtimalını, ən çox nə zaman ortaya çıxdığını bir-bir izah edirəm. Ən pis hesab etdiyimiz 3-lü mənfi şişlərdə ilk 3-4 ildə şişin yenidən təkrarlana biləcəyini, estrogen reseptoru müsbətdirsə, bu şişlərin ortaya çıxmasının ilk illərdə çox aşağı ehtimal olduğunu söyləyirəm. Bu cür şişlər çox nadir hallarda 10-15 il sonra ortaya çıxa bilər. Bunları pis xəbər kimi xəstələrimə çatdırıram. Yaxşı xəbər isə xəstəyə artıq %80-90 süd vəzi xərçəngi olmayacaqsınız deyirəm”.

Həm Türkiyədə, həm də Amerikada ilk 5 ildə xəstələrin təkrarlanma qorxusunun çox mühüm olduğunu söyləyən Prof. Dr. Lembersky həkimlərə və xəstələrə kömək edəcək Amerika Süd Vəzi Xərçəngi Təşkilatı tərəfindən hazırlanmış təlimat olduğunu söylədi. Olduqca sadə olan bu təlimatı Amerikadakı bir çox tibbi onkoloq kimi özünün də izlədiyini bildirən Prof. Dr. Lembersky xəstələrinin izləmə tətbiqlərini belə ümumiləşdirdi: “İlk 3 ildə gələn hər xəstənin anamnezini və müayinəsini hər 3-6 aydan bir, 3-5 il arasında hər 6 aydan bir, sonra isə hər il xəstələri izləyirəm. İzləmələrim zamanı təngnəfəslik, ağrı kimi hər hansı şikayətləri olduqda mənə bildirmələrini söyləyirəm. Süd vəzi xərçəngi diaqnozundan 1 il sonra, daha sonra da hər il mammoqrafiya çəkdirmələrini söyləyirəm. Ailə tarixçəsi olan xəstələrdə mütləq genetik konsultasiya istəyirəm”.

Cərrahiyyə, şüa müalicəsi, ailə həkimliyi kimi digər bölmələrlə birgə işlədiklərini vurğulayan Prof. Dr. Lembersky bağırsaq, yumurtalıq xərçəngi kimi digər xərçənglər üçün də mütləq skrininq apardıqlarını söylədi. Lakin heç bir xəstəlik əlaməti olmayan erkən mərhələli süd vəzi xərçəngində qan testi, şiş göstəriciləri, PET, tomoqrafiya, sümük sintiqrafiyası, döş qəfəsi rentgeni, MRI kimi skrininq testlərini tətbiq etmədiklərini bildirən Prof. Dr. Lembersky “Bu cür testlərin erkən mərhələli süd vəzi xərçəngində yanlış müsbət nəticələr verərək xəstəni lazımsız yerə əlavə skrininq testi etdirməyə yönəldə biləcəyinə inanırıq” deyə əlavə etdi.

Prof. Dr. Lembersky müalicə boyunca süd vəzi xərçəngi xəstələrinin keyfiyyətli həyat sürməsi, təşviş və narahatlıqlardan uzaq durması üçün fiziki hərəkət və yoqa etməsini tövsiyə etdi. Kimyaterapiyadan sonra kimyabeyin, yəni bir növ yaddaş problemi yaranan xəstələri psixiatra yönləndirdiklərini, vaginal quruluq, axıntı, cinsəllikdən uzaqlaşma kimi problemlər üçün bəzi həll təklifləri verdiklərini söylədi. “Vaginal quruluq üçün vaginal krem tətbiq etdiririk. Lakin estrogen ehtiva edən bu kremlərin xərçəngi tətikləmədiyini bilməyiniz vacibdir. Cinsəllikdən uzaqlaşan xəstələrimizi seks terapevtinə yönləndiririk. Seks terapevtləri bu gün Türkiyədə də var. İstibasma və yuxusuzluq kimi şikayətlərdə akupunktur tövsiyə edə bilirik. Əzələ və oynaq ağrılarında 4-6 həftə dərmanı dayandırırıq. Mən buna dərman tətili deyirəm. Yaxud dərmanı dəyişdiririk və ya tamoksifen başlayırıq. Bu müddətdə sümük sağlamlığını qorumaq üçün xəstəyə bəzi dərmanlar və kalsium veririk. Həmçinin aromataza inhibitorları istifadə edən xəstələrdən hər il və ya 2 ildən bir sümük densitometriyası (DEXA) istəyirik” dedi.

Çəkiyə nəzarətin də çox vacib olduğunu vurğulayan Prof. Dr. Lembersky artıq çəkili olmağın xərçəngin təkrarlanmasını tətikləyə biləcəyini bildirdi. Bu halda xəstə üçün qidalanma mütəxəssisi ilə uyğun qida siyahıları hazırlanmalı olduğunu söylədi. Xərçəng xəstələrinin izlənməsinin getdikcə artan problem kimi qarşılarına çıxdığını bildirən Prof. Dr. Lembersky “Buna görə Amerikada həkim, psixoloq, qidalanma mütəxəssisi və xəstə hüquqlarının bir arada olduğu izləmə klinikaları var” dedi.

Görüş sorğusu

DROZDOGAN SÜNİ İNTELLEKT

Bu məqaləni birlikdə araşdıraq

Məqalə haqqında sual verin və cavabları saytımızdakı yayımlanmış mənbələrlə birlikdə oxuyun.

DROZDOGAN SÜNİ İNTELLEKT

Drozdogan Köməkçisi

Süd Vəzi Xərçəngi Xəstələri Konqresi alimlərlə xəstələri bir araya gətirərək çox mühüm sosial məsuliyyət layihəsinə imza atdı! 2

Məqalə haqqında sual verin və cavabları saytımızdakı yayımlanmış mənbələrlə birlikdə oxuyun.

Söhbət və məxfilik məlumatı

Bu söhbətə Drozdogan Köməkçisi cavab verir. Səlahiyyətli sayt idarəçiləri onu keyfiyyət üçün nəzərdən keçirə bilər. Şəxsi məlumat paylaşmayın.

Cavablar OpenAI infrastrukturu ilə hazırlanır. Suallar və cavablar həmin xidmət tərəfindən işlənir; söhbət qeydləri saytımızda saxlanılır. Şəxsiyyət, əlaqə və ya şəxsi sağlamlıq məlumatlarını paylaşmayın.

0 / 1000

Yalnız məlumat üçündür; fərdi diaqnoz və ya müalicə məsləhəti verilmir.

Əlaqəli məqalələr

Bu mövzuda digər məqalələrə baxın.

Yeniliklərdən xəbərdar olun

Yeni məqalələri və elmi yenilikləri e-poçtla alın.

Google Analytics ümumi səhifələrdə bu pəncərədən asılı olmadan işləyir və analitik kukilərdən istifadə edə bilər. Buradakı seçiminiz yalnız xarici xidmətləri idarə edir.