Y xromosomunun itirilməsi: Kişilərdə daha qısa ömür uzunluğu və daha yüksək xərçəng riski ilə əlaqəli ola bilərmi?

Nature Genetics jurnalında dərc olunan tədqiqat nəticələrinə görə, qadınlar kişilərdən təxminən 5 il daha çox yaşayır və xərçəngə daha az tutulurlar. Tədqiqata görə, bunun səbəbi ağ qan hüceyrələrində Y xromosomunun itirilməsi ola bilər.
Elmi məlumatlar bu dəfə ənənəvi qənaətləri təsdiqləyir; belə ki, qadınlarla müqayisədə kişilərdə gözlənilən orta ömür uzunluğu daha qısadır. Amerikada aparılan tədqiqatlara görə, qadınlar kişilərdən təxminən 5 il daha çox yaşayır. Cinslər arasındakı ömür fərqi yalnız Amerikaya xas deyil; tədqiqatçılar bu vəziyyətin bütün dünyada oxşar olduğunu vurğulayırlar.
Nature Genetics jurnalında dərc olunan və bu yazımızın mövzusu olan tədqiqat qan hüceyrələrində Y xromosomunun itirilməsinin buna səbəb ola biləcəyini düşündürür və bu vəziyyətin daha qısa ömür uzunluğu və xərçənglə əlaqəli daha yüksək ölüm riski ilə əlaqəli ola biləcəyini göstərir.
Həyatımız boyunca normal hüceyrələrimizin genetik kodunda (DNT) baş verən dəyişikliklər xərçəng və şəkərli diabet kimi bir sıra xəstəliklərlə əlaqələndirilmişdir. Gözlənilən ömür uzunluğundakı fərqlərin altında yatan səbəblər və risk faktorları hələ də böyük ölçüdə aydınlaşdırılmamışdır.
Y xromosomu yalnız kişilərdə olur və indiyədək bu xromosomdakı genlərin əsasən cinsi xüsusiyyətlər və sperm istehsalı ilə əlaqəli olduğu düşünülüb. Lakin tədqiqatçılar elmi dünyanın Y xromosomunu bu günədək yanlış anladığını, Y xromosomunun düşünüldüyü kimi kiçik olmadığını və çox az genetik məlumat daşımadığını vurğulayıblar. Tədqiqatın nəticələri Y xromosomunun "şişlərin supressiyasında" rol oynadığını göstərib ki, bu da xərçəngin kişilərdə qadınlara nisbətən niyə daha çox rast gəlindiyini izah edə bilər.
Bu tədqiqatda 1600 yetkin kişinin qan nümunələrində DNT analiz edilmişdir. İştirakçı kişilər illərlə izlənildikdən sonra tədqiqatçıların ən çox qarşılaşdığı genetik dəyişiklik ağ qan hüceyrələrinin bir hissəsində Y xromosomunun itirilməsi olmuşdur.
Bundan əlavə, Y xromosomunun itirilməsi ilə daha qısa ömür uzunluğu arasında əhəmiyyətli əlaqə aşkar edilmişdir. Həmçinin xərçənglə əlaqəli ölüm riskinin artması ilə Y xromosomunun itirilməsi arasında da əlaqə müşahidə edilmişdir.
Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, Y xromosomunun itirilməsinin təhlili kişilərdə xərçəngin inkişafı riskinin qiymətləndirilməsi üçün geniş istifadə olunacaq biomarkerə çevriləcək. Əgər ağ qan hüceyrələrinin Y xromosomunun itirilməsinin xərçəngin inkişafına təsirinə cavabdeh olan xüsusi alt qrupu müəyyənləşdirilərsə, bu biomarkerin xərçəng riskini proqnozlaşdırmaq gücü və effektivliyi artacaq.
Tədqiqatın nəticələrinin başqa bir şərhi elmin qadınlara müsbət ayrı-seçkilik məsələsində böyük töhfə verdiyi istiqamətində ola bilər..
Mənbələr
Mosaic loss of chromosome Y in peripheral blood is associated with shorter survival and higher risk of cancer.
Nature Genetics 46, 624–628 (2014) doi:10.1038/ng.2966.
Bu məqalə sizə faydalı oldu?
Rəyiniz məzmunumuzu yaxşılaşdırmağa kömək edir.





Oxucu şərhləri
Şərhinizi paylaşın
Adınız və şərhiniz yalnız administrator təsdiqindən sonra dərc olunur. E-poçt ünvanınız ziyarətçilərə heç vaxt göstərilmir.
İlk şərhi siz yazın.