آیا از خطر سایبری آگاه هستید؟ ویروس پتیا

هنوز راه متوقف کردن پتیا، دومین حمله سایبری جهانی در یک ماه اخیر، در دست بررسی است. حمله‌ای که در 27 ژوئن از اوکراین آغاز شد، تنها طی 2 روز بیش از دو هزار رایانه را آلوده کرد.

در مه 2017 حمله‌ای سایبری با ویروسی که سامانه‌های سلامتبریتانیا را هدف قرار داد و از آنجا به کشورهای بسیاری گسترش یافت، به نام Wanna Cry انجام شده بود و درباره آن در مقاله پیشین خود، هشدار داده بودیم که این حمله سایبری ممکن است ادامه پیدا کند. در آن حمله ویروس به شکل پیوست یک ایمیل ظاهراً بی‌خطر نمایش داده می‌شد و بدین طریق به سیستم نفوذ می‌کرد. پس از فعال شدن، همه فایل‌های مهم را رمزگذاری می‌کرد و سپس درخواست باج به حسابی غیرقابل‌ردیابی به صورت پول مجازی ـ بیت‌کوین مطرح می‌شد. طبق اعلام‌ها، در سراسر جهان 200.000 رایانه را تحت تأثیر قرار داده بود. برخی شرکت‌ها از دست رفتن داده‌ها را پذیرفتند، اما برخی نیز، مانند شرکتی در کره جنوبی، پرداخت حدود 1 میلیون دلار را قبول کردند.

هنوز Wanna Cry تمام نشده بود که ویروس پتیا از راه رسید

حتی پیش از گذشت 1 ماه، در تاریخ 27.06.2017 حمله سایبری دیگری رخ داد که توانست از همان آسیب‌پذیری Microsoft Windowsنفوذ کند. به گفته پژوهشگران، این ویروس که NotPetya / Petya نامیده می‌شود، تاکنون سامانه‌های کشورهای بسیاری، به‌ویژه اوکراین، روسیه و آمریکا را مختل کرده است. در اوکراین سامانه‌های بخش‌های بسیاری از کشور، از جمله نهادهای دولتی، قفل شده‌اند؛ برخی متروها متوقف شده‌اند و حتی در نیروگاه هسته‌ای چرنوبیلرایانه‌ها از کار افتاده‌اند و اندازه‌گیری نشت به‌صورت دستی انجام می‌شود. شرکت دارویی آمریکایی Merck نیز، همراه با شرکت حمل‌ونقل ریلی فرانسه، SNCF، شرکت باربری هلندی TNT، شرکت حمل‌ونقل دانمارکی Moller-Maersk، شرکت مواد غذایی مستقر در آمریکا، Mondelez، و مؤسسه حقوقی آمریکایی DLA Piper تحت تأثیر این ویروس پتیا قرار گرفته‌اند.

تصویر صفحه رایانه‌ای که به ویروس پتیا آلوده و فایل‌هایش رمزگذاری شده است

از ویژگی‌های مشترک شرکت‌های آسیب‌دیده، به‌روز نکردن نرم‌افزارها و داشتن سامانه‌هایی است که مانند فرودگاه‌ها همواره روشن می‌مانند.

آیا ویروس پتیا به ترکیه هم ضربه زد؟

ترکیه نیز از این حمله سایبری جهانی تأثیر پذیرفت، اما تنها %1 حمله کشور ما را درگیر کرده است. اطلاعاتی درباره آسیب دیدن سامانه‌های برخی بانک‌های خصوصی وجود دارد. تعطیلی بیشتر شرکت‌های دارای سامانه ایمیل مشترک به دلیل تعطیلات عید، علت تأثیر نسبتاً کمتر بر کشور ما عنوان می‌شود. نگرانی وجود دارد که این رقم به‌سرعت افزایش یابد.

تکلیف فایل‌های رمزگذاری‌شده چه می‌شود؟

به گفته پژوهشگران کسپرسکی، چون این ویروس شبیه باج‌افزار پتیا، از نوع باج‌افزار منتشرشده در سال 2016 نیست، آن را NotPetya می‌نامند. نوع این نرم‌افزار، به دلیل برگشت‌ناپذیر بودن فایل‌های رمزگذاری‌شده، Wiper یعنی پاک‌کننده تعیین شده است. افرادی که برای رهایی از ویروس 300 دلار باج پرداخت کرده‌اند، برخلاف تصور خود دیگر نمی‌توانند فایل‌هایشان را پس بگیرند. زیرا نشانی ایمیل مرکزی ویروس بسته شده است و کلید رمزگشا، یعنی (کلید خصوصی) قابل دریافت نخواهد بود و پرداخت 300 دلار هیچ نتیجه‌ای نخواهد داشت.

همان‌گونه که از اطلاعیه شرکت دارویی Merck در توییتر پیداست، حمله ادامه دارد و هنوز راهی برای بازیابی داده‌ها پیدا نشده است. طبق اظهارات کارشناسان، داده‌های رمزگذاری‌شده عملاً از بین رفته‌اند، زیرا «کلید» قابل تهیه نیست.

تنها راه، جلوگیری از ورود ویروس به سیستم است. برای این کار باید اقدامات زیر را انجام داد:

برای محافظت در برابر پتیا و دیگر حملات ویروسی چه باید کرد؟

در درجه نخست باید آگاهی بالایی از وضعیت داشت. ویروسی که به یکی از رایانه‌های متصل به یک شبکه نفوذ کند، به تمام رایانه‌های آن شبکه سرایت می‌کند و آنها را قفل خواهد کرد. از نخستین کارهای ضروری، باز نکردن ایمیل افراد ناشناس است. همچنین باید با تنظیم به‌روزرسانی سیستم‌عامل روی حالت «خودکار»، سیستم را به‌روز نگه داریم. اگر از آنتی‌ویروس استفاده می‌کنیم، آن را نیز باید به‌روز کنیم. برای مصون ماندن از حمله احتمالی باید در فاصله‌های مشخص، حتماً از فایل‌ها نسخه پشتیبان تهیه کرد.

به‌روزرسانی مورخ 01 ژوئیه 2017

سازمان فناوری اطلاعات و ارتباطات، BTK، در این زمینه هشدار منتشر کرد. در این هشدار آمده است که بدافزار پتیا با بهره‌گیری از آسیب‌پذیری Microsoft Officeدر این نرم‌افزار، با شناسه (CVE-2017-0199) در اسناد آفیس جاسازی شده و به‌صورت پیوست ایمیل‌های جعلی ارسال شده است.

Merck در اطلاعیه منتشرشده در 30 ژوئن اعلام کرد که در مقابله با حمله پیشرفت خوبی داشته و سامانه‌ای را یکپارچه کرده است که می‌تواند نیازهای مشتریانش را برآورده کند. همچنین شرکت گفت طبق گزارش‌های مقام‌های دولت آمریکا، نرم‌افزار به دلیل توالی منحصربه‌فرد نویسه‌هایش توانسته با وجود به‌روزرسانی نرم‌افزارها به سیستم نفوذ کند.

Merck اکنون بیش از 3 هزار کارآزمایی بالینی در جهان انجام می‌دهد. بخش مهمی از این مطالعات درباره درمان سرطان است. حملات ممکن است سلامت بیماران شرکت‌کننده در کارآزمایی‌های بالینی را به خطر بیندازند.

مایکروسافت نیز در بیانیه خود گفت آسیب‌پذیری سیستم برطرف شده است و اگر از Windows 10 استفاده شود، مشتریان نباید نگران ویروس‌ها باشند.

رایانه‌ها ابزاری برای بررسی دیسک دارند که بسته به ظرفیت دیسک سخت حدود 1 ساعت زمان می‌برد و نام آن CHKDSK است. به گفته متخصصان نرم‌افزار، ویروس صفحه جعلی CHKDSK ایجاد می‌کند و طی 1 ساعت رایانه‌های دیگری را که از آن رایانه به آنها سرایت خواهد کرد، شناسایی می‌کند؛ شکل بالا را ببینید. اگر هنگام مشاهده چنین صفحه‌ای برق رایانه قطع شود، انتشار متوقف می‌شود و از دست رفتن داده‌ها تنها به همان رایانه محدود می‌ماند.