Kibertəhlükədən xəbərdarsınızmı? Petya virusu

Son bir ay ərzində həyata keçirilən qlobal kiberhücumların ikincisi olan Petya-nın dayandırma düyməsi hələ də araşdırılır. 27 iyunda Ukraynadan başlayan hücum cəmi 2 gündə iki mindən çox kompüterə təsir etdi.

2017-ci ilin mayında İngiltərənin səhiyyə sistemlərinihədəfə alan və oradan da bir çox ölkəyə yayılan wanna cry adlı virusla kiberhücum həyata keçirilmişdi və mövzu ilə bağlı əvvəlki yazımızdabu kiberhücumun davamının gələ biləcəyi barədə xəbərdarlıq etmişdik. Bu hücum tərkibindəki virusu məsum görünən elektron məktubun əlavəsi kimi göstərərək sistemə sızmışdı. Fəallaşdıqdan sonra bütün mühüm faylları şifrələyib daha sonra izlənilməsi mümkün olmayan hesaba virtual pul - bitcoin şəklində fidyə istənmişdi. Verilən açıqlamalara görə dünya miqyasında 200.000 kompüterə təsir etmişdi. Bəzi şirkətlər məlumat itkisini qəbul etsə də, Cənubi Koreyada yerləşən bir firmanın etdiyi kimi 1 milyon dollar civarında pul ödəməyi qəbul edənlər də olmuşdu.

Wanna Cry bitdi deyərkən Petya virusu

Üstündən 1 ay belə keçmədən 27.06.2017 tarixində Microsoft Windowssisteminin eyni boşluğundan sızmağı bacaran daha bir kiberhücum baş verdi. Tədqiqatçılara görə NotPetya / Petya adlanan bu virus başda Ukrayna, Rusiya və Amerika olmaqla bir çox ölkədə artıq sistemləri alt-üst edib. Ukraynada hökumət qurumları daxil ölkənin bir çox qurumunda sistemlər kilidlənib, bəzi metrolar dayanıb, hətta Çernobıl Atom Elektrik Stansiyasındada kompüterlər dayanıb və sızma ölçmələri əl ilə aparılır. ABŞ dərman şirkəti Merck də daxil olmaqla Fransada dəmir yolu daşımaları həyata keçirən SNCF, Hollandiyadakı yükdaşıma şirkəti TNT, Danimarka nəqliyyat şirkəti Moller-Maersk, ABŞ mərkəzli qida şirkəti Mondelez, ABŞ hüquq firması DLA Piper bu Petya virusunun təsiri altındadır.

Petya virusuna yoluxmuş və faylları şifrələnmiş kompüterin ekran görüntüsü

Virusdan təsirlənən firmaların ümumi xüsusiyyətləri arasında proqram təminatlarını yeniləməmələri və hava limanı kimi daim açıq qalan sistemlərə sahib olmaları yer alır.

Petya virusu Türkiyəyə zərbə vurdumu?

Qlobal miqyaslı bu kiberhücumdan Türkiyə də təsirləndi, lakin hücumun yalnız %1-i ölkəmizə təsir edib. Bəzi özəl bank sistemlərinin təsirləndiyinə dair məlumatlar var. Ölkəmizin nisbətən az təsirlənməsinin səbəbi kimi bayram tətilinə görə ortaq elektron poçt sistemi istifadə edən şirkətlərin çoxunun bağlı olması göstərilir. Bu rəqəmin sürətlə artmasından narahatlıq duyulur.

Şifrələnən fayllar necə olacaq?

Kaspersky tədqiqatçılarına görə bu virus 2016-cı ildə ortaya çıxan ransomware növlü Petya fidyə proqramına bənzəmədiyi üçün NotPetya adlandırılır. Şifrələnən faylların geri qaytarılması mümkün olmadığı üçün proqramın növü Wiper yəni Təmizləyici kimi müəyyənləşdirilib. Virusdan qurtulmaq üçün 300 dollar fidyə ödəyən şəxslər düşündüklərinin əksinə olaraq artıq fayllarını geri ala bilməyəcəklər. Çünki virusun mərkəzi elektron poçt ünvanı bağlanıb, şifrəni açan açar (private key) əldə edilə bilməyəcək və ödənilən 300 dolların heç bir qarşılığı olmayacaq.

Dərman şirkəti Merck-in Twitter-də verdiyi açıqlamadan da anlaşıldığı kimi hücum davam edir və hələ də məlumatları bərpa etmək yolu tapılmayıb. Mütəxəssislərin açıqlamalarına görə şifrələnən məlumatlar artıq yox sayılır, çünki “açar” əldə edilə bilmir.

Yeganə çarə virusun sistemə daxil olmamasıdır. Bunun üçün edilməli olanlar:

Petya və digər virus hücumlarından qorunmaq üçün nə etmək lazımdır?

İlk növbədə situasiya fərqindəliyi yüksək olmalıdır. Eyni şəbəkəyə qoşulmuş kompüterlər arasında bir kompüterdən sızan virus həmin şəbəkədəki bütün kompüterlərə yayılacaq və onları kilidləyəcək. Etməli olduğumuz ilk işlərdən biri tanımadığımız şəxslərdən gələn elektron məktubları açmamaqdır. Əlavə olaraq əməliyyat sisteminin yeniləmələrini “avtomatik et” seçiminə quraraq sistemi yenilənmiş saxlamalıyıq. Antivirus proqramı istifadə olunursa, onun da yeniləmələri edilməlidir. Mümkün hücumdan təsirlənməmək üçün müəyyən fasilələrlə mütləq faylların ehtiyat nüsxəsini yaratmaq lazımdır.

01 iyul 2017 tarixli yeniləmə

İnformasiya Texnologiyaları və Rabitə Qurumu (BTK) mövzu ilə bağlı xəbərdarlıq yazısı dərc etdi. Yazıda Petya zərərli proqramının Microsoft Officeproqramındakı bir zəiflikdən (CVE-2017-0199) istifadə edilərək ofis sənədlərinə yerləşdirildiyi və saxta elektron məktubların əlavəsində göndərildiyi bildirildi.

Merck dərman şirkəti 30 iyunda dərc etdiyi açıqlamada hücumla bağlı yaxşı irəliləyiş əldə etdiklərini, müştərilərinin ehtiyaclarını qarşılaya biləcəkləri sistemi inteqrasiya etdiklərini bildirdi. Bundan əlavə şirkət ABŞ hökuməti rəsmilərindən gələn hesabatlara görə proqramın unikal simvol ardıcıllığı sayəsində proqram yeniləmələrinə baxmayaraq sistemə sıza bildiyini bildirdi.

Merck hazırda dünyada 3 mindən çox klinik tədqiqat aparır. Bu tədqiqatların mühüm hissəsi də xərçəng müalicəsinə aiddir. Hücumların klinik tədqiqatlarda iştirak edən xəstələrin sağlamlığını təhlükəyə atmaq riski var.

Microsoft isə açıqlamasında sistemdəki boşluğun aradan qaldırıldığını və Windows 10 istifadə edilərsə, müştərilərin viruslar mövzusunda narahat olmamalı olduqlarını bildirdi.

Kompüterlərdə sərt diskin ölçüsündən asılı olaraq təxminən 1 saat çəkən disk yoxlama aləti CHKDSK mövcuddur. Proqram təminatı mütəxəssislərinə görə virus saxta CHKDSK ekranı yaradıb 1 saat ərzində həmin kompüterdən yayılacağı digər kompüterləri müəyyən edir (yuxarıdakı şəklə baxın). Belə ekran göründükdə kompüterin elektrik enerjisi kəsilərsə, yayılma dayandırılır, məlumat itkisi yalnız bir kompüterdə olur.