آیا تشخیص زودهنگام سرطان پانکراس با ذرات کوچک موجود در خون ممکن است؟

بر اساس پژوهشی در مرکز سرطان MD Anderson دانشگاه تگزاس که نتایجش این هفته اعلام شد، با شناسایی برخی پروتئین‌های کوچک ترشح‌شده از سلول‌های سرطانی به خون، می‌توان سرطان را به‌صورت غیرتهاجمی، یعنی بدون نیاز به برداشتن نمونهٔ بافت از بدن (بیوپسی)، تشخیص داد. با این مطالعه پیش‌بینی می‌کنیم که در آینده‌ای نزدیک بتوان سرطان پانکراس را در مرحله‌ای بسیار زودرس تشخیص داد.

سلول‌های سرطانی ذرات کوچکی به نام اگزوزوم را که حاوی DNA، RNA و پروتئین هستند به خون آزاد می‌کنند. دانشمندان در این مطالعه پروتئین glypican-1 را از بیماران سرطان پانکراس جداسازی و مشاهده کردند و این اگزوزوم‌ها را GPC1 + crExos نامیدند. طبق نتایج پژوهش، در نمونه‌های سرم 250 بیمار مبتلا به سرطان پانکراس، اگزوزوم‌های مثبت برای گلیپیکان یافت شد. این نتیجه نشان داد که می‌توان بیماران پانکراتیت مزمن را به‌طور قابل‌توجهی از بیماران سرطانی در مراحل زودرس یا دیررس متمایز کرد. همچنین در بیمارانی که تومورشان با جراحی برداشته شده بود، میزان گلیپیکان اگزوزوم‌ها بسیار پایین بود. در این مطالعه از اگزوزوم‌های جداسازی‌شده از اهداکنندگان سالم و بیماران سرطان پستان و پانکراس استفاده شد. در نمونه‌های سرم هر دو نوع سرطان، مقدار زیادی اگزوزوم مثبت برای glypican-1 مشاهده شد. به‌گفتهٔ پژوهشگران، اگزوزوم‌های جداسازی‌شده چون حاوی DNA، RNA و پروتئین هستند، علاوه بر نشانگر زیستی سرطان، در تحلیل‌های ژنتیکی نیز کاربرد دارند. از سوی دیگر، اگزوزوم‌های مثبت برای glypican 1 که از نمونه‌های خون جداسازی می‌شوند، می‌توانند مدت طولانی به‌صورت منجمد نگهداری شوند و بعداً دوباره در پژوهش‌ها استفاده شوند.

در این مطالعه مشخص شد که اگزوزوم مثبت برای glypican-1 نتایجی بسیار واقعی‌تر از نشانگر زیستی پرکاربرد CA 19-9 ارائه می‌کند. در مطالعات روی حیوانات آزمایشگاهی مشاهده شد که در مدل‌های موشی سرطان پانکراس، با وجود آنکه هیچ بیماری پانکراس با روش‌های تصویربرداری مانند تشدید مغناطیسی (MR) دیده نمی‌شد، اگزوزوم مثبت برای glypican-1 شناسایی شد. اگر سرطان پانکراس در مرحله‌ای بسیار زودرس تشخیص داده شود، می‌توان آن را با جراحی (پانکراتیکودئودنکتومی یا روش ویپل) به‌طور مؤثر درمان کرد. چون سرطان پانکراس اغلب در مراحل دیررس شناسایی می‌شود، جراحی تنها در 15 درصد بیماران امکان‌پذیر است.

این مطالعه در Nature، یکی از معتبرترین مجلات علمی جهان، در تاریخ 24 ژوئن 2015 منتشر شده است. برای اطلاعات بیشتر دربارهٔ مطالعه می‌توانید به مقالهٔ بخش منابع مراجعه کنید.

کلیدواژه‌ها: سرطان پانکراس، تشخیص زودهنگام، غیرتهاجمی، اگزوزوم، پروتئین glypican-1، GPC1 + crExos، نشانگر زیستی، CA 19-9.