Qandakı kiçik hissəciklərlə mədəaltı vəzi xərçənginin erkən diaqnozu mümkün ola bilərmi?

Texas Universiteti MD Anderson Xərçəng Mərkəzində aparılan və nəticələri bu həftə açıqlanan araşdırmaya görə xərçəng hüceyrələrinin qana ifraz etdiyi bəzi kiçik zülalların aşkarlanması ilə qeyri-invaziv şəkildə (bədəndən toxuma parçası (biopsiya) almağa ehtiyac olmadan) xərçəng diaqnozu qoyula biləcək. Bu tədqiqatla yaxın gələcəkdə mədəaltı vəzi xərçənginin çox erkən mərhələdə diaqnoz edilə biləcəyini nəzərdə tuturuq.

Xərçəng hüceyrələri ekzosom adlı DNA, RNA və zülal ehtiva edən kiçik hissəcikləri qana buraxır. Alimlər bu tədqiqatda glypican-1 zülalını mədəaltı vəzi xərçəngi xəstələrindən təcrid edib müşahidə edərək bu ekzosomlara GPC1 + crExos adı verdilər. Nəticələrə görə 250 mədəaltı vəzi xərçəngi xəstəsinin serum nümunələrində glypican müsbət ekzosomlara rast gəlindi. Bu nəticə xroniki pankreatit xəstələrinin gec və ya erkən mərhələli xərçəng xəstələrindən əhəmiyyətli dərəcədə ayırd edilə biləcəyini göstərmişdir. Həmçinin şişləri cərrahi yolla çıxarılan xəstələrdə ekzosomlardakı glypican səviyyəsi olduqca aşağı müəyyən edildi. Bu tədqiqatda sağlam donorlardan, süd vəzi və mədəaltı vəzi xərçəngi xəstələrindən alınan və təcrid olunan ekzosomlar istifadə edildi. Hər iki xərçəng növündən alınan serum nümunələrində yüksək miqdarda glypican-1 müsbət ekzosomlar görüldü. Tədqiqatçılara görə təcrid edilən ekzosomlar DNA, RNA və zülal ehtiva etdiyindən yalnız xərçəng biomarkerı kimi deyil, genetik təhlillərdə də istifadə oluna bilər. Digər tərəfdən, qan nümunələrindən təcrid olunan glypican 1 müsbət ekzosomlar uzun müddət dondurularaq saxlanıla və sonra tədqiqatlarda yenidən istifadə edilə bilər.

Bu tədqiqatda glypican-1 müsbət ekzosomun geniş istifadə olunan CA 19-9 biomarkerindən çox daha real nəticələr verdiyi müəyyən edilmişdir. Təcrübə heyvanlarında aparılan tədqiqatlarda görülmüşdür ki, mədəaltı vəzi xərçənginin siçan modellərində hər hansı mədəaltı vəzi xəstəliyi maqnit rezonans (MR) kimi görüntüləmə üsulları ilə müşahidə olunmasa da, glypican-1 müsbət ekzosom aşkarlanmışdır. Mədəaltı vəzi xərçənginə çox erkən mərhələdə diaqnoz qoyularsa, cərrahiyyə (pankreatikoduodenektomiya və ya Whipple proseduru) ilə təsirli müalicə edilə bilər. Mədəaltı vəzi xərçəngi əsasən gec mərhələdə aşkarlanır, buna görə xəstələrin yalnız 15 faizinə cərrahi müdaxilə mümkündür.

Bu tədqiqat dünyanın ən nüfuzlu elm jurnallarından biri sayılan Nature-da 24 iyun 2015 tarixində dərc edilmişdir. Tədqiqat barədə ətraflı məlumat üçün mənbə hissəsindəki məqaləyə müraciət edə bilərsiniz.

Açar sözlər: mədəaltı vəzi xərçəngi, erkən diaqnoz, qeyri-invaziv, ekzosom, glypican-1 zülalı, GPC1 + crExos, biomarker, CA 19-9.