ایمنیدرمانی در کدام سرطانها امیدبخش است؟

در نوشتههای پیشین گفته بودیم مهارکنندههای نقاط وارسی ایمنی، که ایمنیدرمانی نامیده میشوند، در ملانومای پوست و سرطان ریه مؤثرند و افزوده بودیم که در انواع بسیاری از سرطان نیز شروع به نشان دادن کارایی کردهاند. در این نوشته خواستیم یافتههای مربوط به انواع دیگر سرطان را که ایمنیدرمانی در آنها مؤثر است، به اشتراک بگذاریم.
- موضوع مرتبط: ایمنیدرمانی و واکسن سرطان
سرطان مثانه
در 30 سال گذشته در درمان سرطان مثانهٔ پیشرفته پیشرفت زیادی ثبت نشده است. بیشتر بیماران سرطان مثانه سالمند هستند (میانگین سن تشخیص 73) و بسیاری از نارسایی کلیه رنج میبرند. در نتیجه برای بسیاری از بیماران، برای روبهرو نشدن با عوارض دشوار، شیمیدرمانی مناسب نیست. گزینهها برای بیمارانی که شیمیدرمانی را تحمل نمیکنند یا پس از نخستین شیمیدرمانی وضعیتشان بدتر میشود، اندکاند.
پژوهشهای بیماران مبتلا به سرطان مثانهٔ اوروتلیال پیشرفته منبع امید جدیدی شدهاند. دیده شده است مهارکنندهٔ نقطهٔ وارسی ایمنی PD-L1، یعنی Atezolizumab، در بسیاری از بیماران چند هفته پس از آغاز درمان تومور را سریع کوچک میکند. Atezolizumab بهویژه در بیمارانی مؤثر بوده که سطح PD-L1 در تومور و سلولهای ایمنی آنها بالاست و در حدود نیمی از این بیماران کوچک شدن تومور مشاهده شده است. میانگین مدت پاسخ بسیار طولانیتر از شیمیدرمانی کلاسیک است.
شایعترین عوارض جانبی مرتبط با درمان، کاهش اشتها و ضعف هستند. عوارض جدیتری مانند احساس فرسودگی (آستنی) و ناهنجاریهای خونی (ترومبوسیتوپنی و کمبود فسفر خون) در 4% بیماران دیده شدهاند. بر اساس این یافتهها، سازمان داروی آمریکا (FDA) در 2014، atezolizumab را درمانی تحولآفرین برای سرطان مثانهٔ پیشرفتهٔ PD-L1 مثبت پذیرفت. مطالعهٔ فاز III در حال انجام همچنان شیمیدرمانی استاندارد را با Atezolizumab در بیماران سرطان مثانهٔ پیشرفته مقایسه میکند.
سرطان کلیه
سرطان کلیهٔ پیشرفته نوعی سرطان بدخیم است که به روش درمانی بهتر نیاز دارد. شایعترین نوع سرطان کلیه در بزرگسالان کارسینوم سلول کلیوی است. در تقریباً 1/3 بیمارانی که این سرطان تشخیص داده میشود، بیماری از پیش در مرحلهٔ پیشرفته (متاستاتیک) است و درمان دشواری دارد.
10 سال پیش، بزرگترین پیشرفت درمان سرطان کلیه با معرفی درمان هدفمند برای کارسینوم سلول کلیوی متاستاتیک آغاز شد. درمانهای هدفگیرندهٔ فاکتور رشد اندوتلیال عروقی (VEGF) و مهارکنندههای هدفگیرندهٔ راپامایسین (mTOR)، میانگین مدت بقای بیماران را از 1 سال به نزدیک 3 سال رساندند.
برای بیماران سرطان کلیه که با وجود درمانهای هدفگیرندهٔ VEGF و mTOR وضعیتشان بدتر میشود، به داروهای جدیدی نیاز است که بقا را بیشتر افزایش دهند. پژوهشهای اخیر بیان میکنند ایمنیدرمانی هدفگیرندهٔ PD-1 میتواند دستکم در برخی بیماران چشمانداز را بهبود دهد.
مطالعهای در فاز II نشان داده است در بیماران کارسینوم سلول کلیویِ سلول روشنِ پیشرفته که قبلاً با مهارکنندهٔ VEGF درمان شدهاند، در حدود 20%، Nivolumab تومور را کوچک کرده است. گفته میشود نتیجهٔ چشمگیر این مطالعه مدت پاسخ به درمان است. بر این اساس در برخی بیماران پاسخ به درمان بیش از 22 ماه ادامه داشته است. میانگین بقای کلی تا 25 ماه افزایش یافته و در مقایسه با مدت پاسخ مرتبط با درمان هدفمند در بیماران کارسینوم سلول کلیوی پیشرفته در مطالعهٔ پیشین، تقریباً 1 سال بقای بیشتر حاصل شده است. شایعترین عارضهٔ جانبی مرتبط با درمان ضعف است.
در مطالعات در حال انجام، استفادهٔ اضافی از درمانهای هدفگیرندهٔ PD-1 در بیماران کارسینوم سلول کلیوی پیشرفته نیز بررسی میشود. در مطالعهٔ فاز III بر بیماران کارسینوم سلول کلیوی پیشرفته که پیشتر با مهارکنندههای VEGF درمان شده بودند، Nivolumab در مقایسه با مهارکنندهٔ mTOR، یعنی Everolimus، نتایج بهتری داد. میانگین بقا با Nivolumab برابر 25 ماه مشاهده شد، در حالی که با Everolimus این میزان 19.6 ماه تعیین شد. اما در مقایسه با Everolimus، Nivolumab میتواند چند عارضهٔ جانبی مرتبط با درمان ایجاد کند.
همچنین در 25% بیماران درمانشده با Nivolumab تومور کوچک شد، در حالی که این میزان در بیماران درمانشده با Everolimus فقط 5% ثبت شد. اما نکتهٔ جالب این است که مدت به تأخیر انداختن رشد تومور با Everolimus با Nivolumab یکسان است (حدود 4 ماه).
در مطالعهٔ فاز III دیگری که ادامه دارد، ترکیب Nivolumab و Ipilimumab بهعنوان نخستین درمان سرطان کلیهٔ پیشرفته بررسی میشود. سازمان داروی آمریکا (FDA) در نوامبر 2015، Nivolumab را برای درمان کارسینوم سلول کلیوی پیشرفته تأیید کرده است.
سرطان کبد
سرطان کبد از انواع سرطانی است که در سراسر جهان بیشترین مرگ را ایجاد میکنند و هر سال حدود 75.000 نفر از این بیماری میمیرند. شایعترین نوع سرطان کبد کارسینوم هپاتوسلولار است. سازمان داروی آمریکا (FDA) برای درمان کارسینوم هپاتوسلولار پیشرفته فقط Sorafenib را تأیید کرده است که مدت بقا را فقط 3 ماه افزایش میدهد.
نخستین یافتههای پژوهشگران در سال گذشته نشان داد Nivolumab مورد استفاده برای درمان کارسینوم هپاتوسلولار پیشرفته (متاستاتیک)، نقش امیدبخشی دارد. در پژوهشی انجامشده، در حدود 20% بیماران درمانشده با Nivolumab کوچک شدن تومور دیده شد. در دو بیمار تومور کاملاً از بین رفت. پاسخ به درمان طولانیمدت بود و در تقریباً همهٔ بیماران پاسخدهنده مدت 9 ماه یا بیشتر ثبت شد. در 1 سال مشخص شد %62 بیماران تحت درمان Nivolumab هنوز زندهاند. اگر با نگاه به گذشته در نظر بگیریم میزان پاسخ تومور به درمان Sorafenib فقط % 2-3 و میزان بقای یکساله %30 بود، این پیشرفت مثبتی است. عوارض مشاهدهشدهٔ مرتبط با درمان Nivolumab، سطوح بالای ALT، AST و لیپاز هستند.
یافتههای پیشین نشان میدهند ایمنیدرمانی میتواند در برخی بیماران سرطان کبد پیشرفته مؤثر باشد. مطالعات بعدی با شرکت 400 بیمار در سال 2018 تکمیل خواهند شد.
سرطان سر و گردن
در افراد مبتلا به سرطان سر و گردن پیشرفته یا عودکرده، سیر بیماری چندان مثبت نیست. با درمانهای موجود (شیمیدرمانی و درمان هدفمند با ستوکسیماب)، میانگین مدت بقا در بیماری پیشرفته 10-12 ماه است. بهطور کلی شمار بسیار کمی از بیماران به این درمانها پاسخ میدهند و عوارض آنها بسیار بارزند.
یافتههای پیشین بیان کردهاند مهارکنندههای نقاط وارسی ایمنی PD-1 در بیماران سرطان سر و گردن مؤثرند. پژوهشی نشان داد در بیمارانی که مهارکنندهٔ نقطهٔ وارسی ایمنی PD-1 یعنی Pembrolizumab گرفتند، در حدود 25% تومور کوچک شد. در مقابل، در مطالعهٔ پیشین میزان پاسخ به ستوکسیماب کمتر از %13 بود. فقط در %10 بیماران عوارض مرتبط با درمان Pembrolizumab (مانند تورم صورت و التهاب ریه) دیده شد.
این عوامل ممکن است در سرطانهای سر و گردن مرتبط با ویروس پاپیلومای انسانی (HPV) مؤثر باشند. همانطور که بهخوبی میدانیم، زیرگروهی از سرطانهای سر و گردن بیماری HPV مثبتاند و این تومورها نسبت به انواع HPV منفی به درمان استاندارد بهتر پاسخ میدهند. اما در مطالعهٔ مورد بحث، Pembrolizumab هم در بیماران با تومور HPV مثبت و هم HPV منفی مؤثر بود.
اگرچه این دادهها امیدبخشاند، برای تعیین اینکه آیا Pembrolizmab مدت بقای بیماران را افزایش میدهد یا نه، پژوهشهای بزرگتری لازم است. اکنون در دو مطالعهٔ فاز III، Pembrolizumab با درمانهای استاندارد در بیماران سرطان سر و گردن پیشرفته (متاستاتیک) یا عودکرده مقایسه میشود.
سرطان خون: لنفوم هوچکین
لنفوم هوچکین نوعی سرطان ایجادشونده در دستگاه لنفاوی است و در دو گروه سنی بیشتر دیده میشود: سنین 15-40 (بهویژه بزرگسالان جوان در دههٔ 20 زندگی) و بالای 55 سال. پس از تشخیص لنفوم هوچکین، با درمانهای موجود از 5 بیمار، 4 نفر به مدت 5 سال زندگی میکنند. اگر از درمان پاسخ کامل گرفته شود، دیده میشود بیماری بهندرت عود میکند. اما اگر لنفوم هوچکین عود کند، این بار درمانش دشوارتر خواهد بود. آن زمان به بیماران شیمیدرمانی اضافی، پرتودرمانی یا پیوند سلول بنیادی توصیه میشود.
دادههای پژوهشی نشان میدهند ایمنیدرمانی، بهویژه مسدودکنندهٔ PD-1، میتواند در درمان لنفوم هوچکین عودکرده نقش داشته باشد. افزون بر این پیشبینی میکنند لنفوم هوچکین ایجادشده بر اثر ناهنجاری ژنتیکی معین، بهویژه در برابر بلوک PD-1 آسیبپذیر است. دادههای پژوهشی بر بیماران بزرگسال لنفوم هوچکین عودکرده از این فرضیه حمایت میکنند. تقریباً همهٔ بیماران شرکتکننده پیشتر 3 یا بیشتر درمان، از جمله پیوند سلول بنیادی و درمان هدفمند گرفته بودند. اکثریت بزرگی از بیماران بهشکل چشمگیر (از 23 بیمار، 20 نفر) به درمان Nivolumab پاسخ دادند و در 17% سرطان کاملاً از بین رفت. در 6 ماه فقط در 14% بیماران پیشرفت سرطان مشاهده شد.
شایعترین عوارض جانبی مرتبط با درمان خارش و تعداد پایین پلاکت هستند. عوارض جدیتر بهندرت دیده میشوند.
منابع
2. Motzer RJ, Escudier B, McDermott DF, et al; CheckMate 025 Investigators: Nivolumab versus everolimus in advanced renal-cell carcinoma. N Engl J Med 373:1803-1813, 2015
3. El-Khoueiry AB, Melero I, Crocenzi TS, et al: Phase I/II safety and antitumor activity of nivolumab in patients with advanced hepatocellular carcinoma (HCC): CA209-040. J Clin Oncol 33, 2015 (suppl; abstr LBA101)
4. Seiwert TY, Haddad RI, Gupta S, et al: Antitumor activity and safety of pembrolizumab in patients (pts) with advanced squamous cell carcinoma of the head and neck (SCCHN): Preliminary results from KEYNOTE-012 expansion cohort. J Clin Oncol 33, 2015 (suppl; abstr LBA6008)
5. Ansell SM, Lesokhin AM, Borrello I, et al: PD-1 blockade with nivolumab in relapsed or refractory Hodgkin’s lymphoma. N Engl J Med 372:311-319, 2015
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک میکند.





نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر میشود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمیشود.
اولین نظر را شما بنویسید.