خستگی ذهنی در درمان سرطان
در این مقاله
درمان سرطان و خستگی ذهنی: چرا حتی کارهای ساده دشوار به نظر می‌رسند؟
درمان سرطان فرایندی طولانی است که علاوه بر بدن، ذهن را نیز عمیقاً تحت تأثیر قرار می‌دهد. بسیاری از بیماران در حین درمان یا پس از آن با شکایت‌هایی مانند «نمی‌توانم مثل قبل تمرکز کنم»، «حتی نمی‌توانم برای یک کار ساده برنامه‌ریزی کنم» یا «ذهنم کند شده است» روبه‌رو می‌شوند که حس مه‌گرفتگی ذهنی ایجاد می‌کنند.
این وضعیت در متون پزشکی با عنوان «خستگی شناختی» یا «مغز شیمی‌درمانی» (chemo brain) شناخته می‌شود و به معنای کاهش هوش نیست؛ بلکه پیامد طبیعی بار زیستی و روانی ناشی از درمان است. دانستن اینکه این علائم واقعی و شایع‌اند، نخستین گام برای بهبود کیفیت زندگی در دوره بهبودی است.
پایه‌های علمی: چرا ذهن خسته می‌شود؟
خستگی ذهنی ممکن است ناشی از اثرات مستقیم شیمی‌درمانی، پرتودرمانی و داروهای مهارکننده هورمون بر نواحی مغزی مسئول حافظه و توجه، مانند هیپوکامپ، باشد. این وضعیت معمولاً آسیب دائمی نیست، بلکه تغییری موقت و قابل بهبود است.
علاوه بر عوامل زیستی، خواب منقطع، استرس زیاد که سامانه هشدار مغز را پیوسته فعال نگه می‌دارد و التهاب سیستمیک بدن، زمینه کاهش توان ذهنی را فراهم می‌کنند. پژوهش‌ها نشان می‌دهند که این وضعیت در بخش بسیار بزرگی از بیماران دیده می‌شود و با گذشت زمان کاهش می‌یابد.
حوزه‌های دشوار در فرایندهای ذهنی
راهنمای مقابله با مه‌گرفتگی ذهنی
- مدیریت انرژی: ساعت‌هایی از روز را که بیشترین سرحالی را دارید به کارهای مهم اختصاص دهید؛ کارها را به بخش‌های کوچک تقسیم کنید و بین آن‌ها استراحت کنید.
- استفاده از یادآورها: برای کاهش بار ذهنی، از یادداشت‌ها، یادآورهای تلفن و فهرست‌های تصویری کمک بگیرید.
- بهداشت خواب: داشتن ساعت خواب منظم و کاهش زمان استفاده از صفحه‌نمایش پیش از خواب، از مؤثرترین ابزارهای حمایت از بهبودی هستند.
- تمرین‌های ذهنی و ذهن‌آگاهی: با معماهای ساده و تمرین‌های کوتاه ذهن‌آگاهی، توجه را بر «اینجا و اکنون» متمرکز کنید.
از نگاه بیمار: این وضعیت چه اثری بر توانایی من دارد؟
- سناریوی 1: سرزنش خود و اضطراب فکر «چرا مثل قبل نیستم؟» ممکن است اضطراب بیشتری ایجاد کند. به یاد داشته باشید که این وضعیت به میزان هوش شما مربوط نیست، بلکه با انرژی اضافی‌ای ارتباط دارد که بدن مصرف می‌کند.
- سناریوی 2: انتظار برای بهبودی وضعیت «طبیعی» هر فرد با دیگری متفاوت است. سرعت بهبودی ممکن است بسته به پروتکل درمان و شرایط زندگی شما متفاوت باشد؛ صبور بودن بخشی از روند بهبودی است.
- Ahles, T. A., & Root, J. C. (2018). Cognitive effects of cancer and cancer treatments. Annual Review of Clinical Psychology.
- Bower, J. E. (2014). Cancer-related fatigue—Mechanisms and treatments. Nature Reviews Clinical Oncology.
- Kesler, S. R., et al. (2013). Reduced hippocampal volume and verbal memory performance after chemotherapy. Brain Imaging and Behavior.
- Janelsins, M. C., et al. (2014). Prevalence, mechanisms, and management of cancer-related cognitive impairment. International Review of Psychiatry.
- Van der Gucht, K., et al. (2020). Effects of a mindfulness-based intervention on cancer-related cognitive impairment. Cancer.
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک می‌کند.
نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر می‌شود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمی‌شود.
اولین نظر را شما بنویسید.